999
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
KETRIN MENSFILD HIKOYALARINING MILLIY
-
MADANIY QIRRALARI
Kaxxarova Shaxlo Shaydilloyevna
BuxDu ingliz tili o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14742790
Annotatsiya. Ushbu maqolada Ketrin Mensfild hikoyalarining lingvomadaniy
xususiyatlari haqida bayot etilgan Ketrin Mensfild hikoyalari o‘ziga xos tarixiy va ijtimoiy
kontekstga hamda, adabiy merosi ingliz adabiyotida katta ahamiyatga ega bo‘lib, uning asarlari
ko‘plab o‘quvchilar va tadqiqotchilar tomonidan o‘rganiladi va qadrlanadi.
Kalit sovzlar: milliy, madaniy, adabiy, adabiyotshunos, tarjima, yozuvchi, asar, nafosat,
sarguzasht.
НАЦИОНАЛЬНО-КУЛЬТУРНЫЕ АСПЕКТЫ РАССКАЗОВ КЭТРИН МЭНФИЛД
Аннотация. В статье описываются лингвистические и культурные особенности
рассказов Кэтрин Мэнсфилд. Рассказы Кэтрин Мэнсфилд имеют уникальный
исторический и социальный контекст, а ее литературное наследие имеет большое
значение в английской литературе, а ее произведения изучаются и ценятся многими
читателями и исследователями.
Ключевые слова: национальный, культурный, литературный, литературный
критик, перевод, писатель, произведение, элегантность, приключение.
NATIONAL-CULTURAL ASPECTS OF KATHERINE MANSFIELD'S STORIES
Abstract. The article describes the linguistic and cultural features of Katherine Mansfield's
stories. Katherine Mansfield's stories have a unique historical and social context, and her literary
heritage is of great importance in English literature, and her works are studied and appreciated
by many readers and researchers.
Keywords: national, cultural, literary, literary critic, translation, writer, work, elegance,
adventure.
Ma’lumki, Yevropa tillari ichida ingliz tili juda keng tarqalganligi, lug‘atining boyligi bilan
alohida ahamiyatga ega. Mazmun jihatdan bir-biriga yaqin so‘zlarning ko‘p uchrashiga
qaramasdan, Ketrin Mensfild (Katherine Mansfield) adiblarning so‘zlardan o‘ta mohirona
foydalanganligi hattoki, yangidan-yangi so‘zlarni muomalaga kiritganligi adabiyotshunos olimlar
tomonidan e’tirof etiladi. Gʻarb adabiyoti deganda, avvalo nafosat, sarguzashtga boy adabiyot ko‘z
o‘ngimizda gavdalanadi. Aynan shu xususiyatlari bilan ham bu adabiyot boshqa adabiyotlardan
ajralib turadi. Ingliz adabiyoti – bu ko‘p asrlarni qamrab oladigan tarix ekanligiga, bu tilda U.
1000
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Shekspirdek buyuk yozuvchilar o‘z asarlarini jahonga taqdim qilganliklariga diqqatimizni
qaratadigan bo‘lsak, mualliflar tomonidan inglizlarning milliy xarakterini, ruhini unutilmas asarlar
sifatida targ‘ib qilganligini ham tan olishimiz lozim.
Ko‘plab adabiyotshunos olimlar uchun ushbu buyuk yozuvchilarning asarlari nafaqat katta
ilxom manbai, balki ingliz madaniyatini, millat ruhiyatini, mamlakat sivilizatsiyasini, madaniy
xususiyatlarini anglashning asosi bo‘lib ham xizmat qilishi bugun hech birimizga sir emas.
Ketrin Mensfild (Katherine Mansfield) — Yangizelandiyada tug’ilgan mashhur
hikoyanavis adiba va shoira. 9 yoshida ilk hikoyalari «High School Reporter» va «Wellington
Girls’ High School magazine» jurnallarida bosilgan. U Angliyada tahsil olgach, ona yurtiga
qaytadi, ammo 1908 yilda yana Londonga qaytadi. Uning hayoti murakkab sevgi va oilaviy
mojarolarda o‘tgan. Ketrin Mensfild 11 yoshida kashf qilgan sevimli yozuvchisi Chexov ta’sirida
ijod qilgan.Uning butun ijodi umrining oxirida 2 jildda jamlanib, ”Musicha ini» (1923) va
«Bolalarcha» (1924) nomlari bilan nashr etilgan. Shuningdek, ”Aloe» nomli she’riy i,”Hikoyalar
va adiblar “ nomli adabiy maqolalar to‘plami ham adiba vafoti arafasida chop qilingan.. Ketrin
Mensfildning «Ming hikoyalar» degan maxsus to‘plami yo‘q, lekin u juda ko‘p qisqa hikoyalar
yozgan. Uning eng mashhur hikoyalari quyidagilardir:«The Garden Party» - Bu hikoya ijtimoiy
tabaqalar, o‘lim va hayotning go‘zalligi haqidagi fikrlarni o‘rganadi.
2. «Bliss» - Bu asar ayollarning ichki dunyosi va ularning kutilmagan hissiyotlarini
tasvirlaydi.
3. «The Daughters of the Late Colonel» - Hikoya ikki opa-singilning otalarining o‘limidan
keyingi hayoti va o‘z mustaqilliklarini topish yo‘lidagi qiyinchiliklar haqida.
4. «The Fly» - Bu hikoya urushning inson psixologiyasiga ta’siri va o‘lim mavzusini tadqiq
qiladi.quyida uning hikoyalaridan parchalar tarjima qilib ko‘rib chiqamiz:Rosemary Fell, a
young, intelligent, modern, and educated woman who had only been married for two years, was
very much loved by her husband and spared nothing for her. Rosemary's family, if the bride wanted
to buy something or other, would go straight to Paris, without even thinking about London.
O‘zbekcha tarjimasi: Turmushga chiqqaniga endigina ikki yil bo‘lgan ko‘hlikkina, yosh, aqlli,
zamonaviy va o‘qimishli juvon Rozmari Fellni eri juda yaxshi ko‘rar, undan hech narsani
ayamasdi. Rozmari tushgan oila, mabodo kelin u yoki bu narsa xarid qilmoqchi bo‘lsa, Londonni
nazariga ilmay, to‘ppa-to‘g’ri Parijga yo‘l olardi.(“Sadaqa” hikoyasidan O‘roq Rashidov
tarjimasi)ushbu tarjimadan ko‘rininb turibdiki, hikoyada Ketrin Mensfild so‘z ifodasini
to‘g’riqo‘llay olgan. Yana bir misol, shu hikoyadan. It was raining outside, and the newly lit
electric lights were flickering sadly. At that moment, a young girl with a small figure, from a dark
background, appeared next to Rosemary and said in a sad voice:”Madam, goodbye...” “Are you
telling me?” Rosemary turned in the direction of the voice and saw a strange girl trembling as if
1001
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
she had just come out of the water. Tashqarida yomg’ir quyar, endigina yongan elektr chiroqlari
qandaydir g’amgin miltirab turardi.Ana shu vaqtda kichik jussali, qorachadan kelgan yosh bir qiz
Rozmarining yonida paydo bo‘ldi va mungli ovozda:
— Xonim, xayr qiling…— dedi.
— Menga aytyapsizmi? — ovoz kelgan tomonga o‘girildi Rozmari va xuddi suvdan
chiqqanday qaltirab turgan begona qizni ko‘rdi.( O‘roq Rashidov tarjimasi)
Quyida uning hikoyalari va ba’zi gaplarning o‘zbek tilidagi tarjimasi va leksik-semantik
xususiyatlariga oid ba'zi ma'lumotlar keltirilgan.Tarjimasi va Leksik-Semantik Xususiyatlari:
1. Inson Ruhiyatining Nozik Tasviri: Mensfildning hikoyalarida inson ruhiyatining nozik
jihatlari juda chuqur tasvirlangan. Masalan, "The Garden Party" (Bog‘da Kechgan Ziyofat)
hikoyasida yosh qizning boy va kambag‘allar orasidagi tafovutlarni anglab yetishi tasvirlangan.
Bu hikoya o‘zbek tilida tarjima qilinganda, qahramonning ichki kechinmalari va ularning
lingvistik ifodasi muhim o‘rin tutadi.
2. Tuyg‘ular va Holatlar:Uning hikoyalarida tuyg‘ular, holatlar va kayfiyatlar aniq va jonli
ifoda etilgan. O‘zbek tilidagi tarjimalarda bu tuyg‘ularni to‘liq yetkazish uchun ko‘pincha
sinonimlar va emotsional so‘zlardan foydalaniladi.
3. O‘xshatish va Metaforalar: Mensfildning asarlarida o‘xshatishlar va metaforalar keng
qo‘llaniladi. O‘zbek tiliga tarjima qilishda, ushbu badiiy tasvir vositalarini saqlab qolish muhim,
chunki ular hikoya atmosferasini yaratishda katta ahamiyatga ega.
4. Madaniy Kontekst va Muqobil Tarjimalar: Tarjimada madaniy kontekstga mos keluvchi
muqobil iboralarni topish muhim. Masalan, ingliz tilida keng tarqalgan idiomatik iboralar o‘zbek
tilida bevosita tarjima qilinmaydi, balki ularning o‘zbek tilidagi ekvivalentlari topiladi.
Misollar:"And after all the weather was ideal." (The Garden Party)Tarjima: "Axir, ob-havo
ajoyib edi."Leksik-Semantik Tahlil: Bu gapda "ideal" so‘zi "ajoyib" deb tarjima qilingan.
Inglizcha "ideal" so‘zi mukammallikni ifodalaydi, o‘zbek tilida esa "ajoyib" so‘zi bu
ma'noni to‘liq yetkazadi.
Original: "She sat down on the grass and leaned against a tall tree." (At the Bay)
Tarjima: "U maysaga o‘tirdi va baland daraxtga suyanib oldi."Leksik-Semantik Tahlil: Bu
gapda "sat down" va "leaned against" fe'llari o‘zbek tilida "o‘tirdi" va "suyandi" deb tarjima
qilingan. Bu fe'llar harakatni va holatni aniq tasvirlaydi.Mensfildning hikoyalarini o‘zbek tiliga
tarjima qilishda, ularning lingvistik va semantik xususiyatlarini to‘liq yetkazish uchun badiiy
uslublar va tilning boy ifoda imkoniyatlaridan foydalanish lozim.
Ketrin Mensfildning (Katherine Mansfield) “Bir Piyola Choy” ("A Cup of Tea")
hikoyasida ba’zi gaplarning tarjimasi, muammolari va madaniy jihatlari haqida quyidagicha
mulohaza qilish mumkin:
1002
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
1. Lingvistik Muammolar: Ingliz tilidagi so‘z va iboralarni o‘zbek tiliga to‘g'ri va aniq
tarjima qilish qiyin bo‘lishi mumkin, chunki har ikkala tilning leksik va grammatik tuzilmalari
turlicha.
2. Idiomatik Iboralar: Ingliz tilidagi idiomatik iboralar yoki metaforalar tarjima
qilinayotganda o‘zbek tilida aniq ifodalanishi kerak, bu esa ba'zida murakkab bo‘lishi mumkin.
3. Kontekstni Saqlash: Hikoya kontekstidagi ohang va ma'no o‘zbek tilida ham saqlanishi
uchun tarjimon muallifning stilistik uslubini ham hisobga olishi kerak.
Madaniy Jihatlar:
1. Jamiyat va Ijtimoiy Sinflar: Hikoyada jamiyatning turli qatlamlari, xususan, boy va
kambag'al sinflar o‘rtasidagi farqlar tasvirlangan. O‘zbek madaniyatida ham bu mavzu dolzarb
bo‘lib, ijtimoiy adolat va tenglik masalalari bilan bog'liq bo‘lishi mumkin.
2. Gender Rollari: Asarda ayollar roli, ularning ijtimoiy mavqei va oiladagi o‘rni
ko‘rsatilib, bu o‘sha davr ingliz jamiyatidagi gender rollarini aks ettiradi. O‘zbek madaniyatida
ham gender masalalari o‘ziga xos tarixiy va ijtimoiy kontekstga ega.
3. Xayriya va Mehribonlik: Hikoyada asosiy qahramonning kambag'al ayolga yordam
berish istagi, keyinchalik esa bu niyatni unutishi tasvirlanadi. Bu motivatsiya va amaliy xatti-
harakatlar o‘rtasidagi farqlarni ko‘rsatadi. O‘zbek madaniyatida mehmondo‘stlik va xayriya ishlari
qadrlanadi, shuning uchun bu jihatlar muhim ahamiyatga ega.Umuman olganda, hikoyaning
tarjimasi va madaniy jihatlarini tahlil qilishda til va madaniyat o‘rtasidagi bog'liqlik, shuningdek,
har ikki jamiyatdagi ijtimoiy masalalarning umumiy va o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olish
muhimdir.
REFERENCES
1.
Katherine Mansfield‘s men// Ed. by Charles Ferrall, Jane Stafford. Wellington: Katherine
Mansfield Birthplace Society; Steele Roberts Publishers, 2004
2.
Burgan M. Illness, gender, and writing: the case of Katherine Mansfield. Baltimore: Johns
Hopkins UP, 1994
3.
Saydulla Mirzayev. XX asr o‘zbek adabiyoti. Toshkent, Yangi asr avlodi, 2005.
4.
А.Қаҳҳор. Асарлар. Т.: 1989, 5-жилд,22-бет
5.
Izzat Sulton. Adabiyot nazariyasi. –Т.: –1980. –307б.
6.
http://cheloveknauka.com/mezhkulturnye-svyazi-novoy-zelandii-i-rossii-ketrinmensfild-i-
russkaya-kultura
7.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Abdulla_Qahhor
8.
https://uz.wikipedia.org/wiki/Hikoya
9.
Ochilova N.Oʻ. The image of ―horse‖ in the work of Chingiz Aitmatov ―Farewell, Gulsari‖
// BuxDU ilmiy axboroti, 2020-yil, 6-son. – B. 222-227. (10.00.00; № 1)
