Fevral, 2025-Yil
851
BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARINING KREATIV FIKRLASHINI
O'STIRISHDA ERTAK VA HIKOYALARNING OʻRNI
Ravshanova Ra’no Raup qizi
Qarshi xalqaro universiteti
Boshlang‘ich ta’lim yo’nalishi 3-bosqich talabasi
Murojat uchun: Tel.+99888-008-88-02
https://doi.org/10.5281/zenodo.14953489
Annotatsiya.
Ushbu maqolada boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kreativ fikrlashini
o‘stirishda ertak va hikoyalarning o‘rni tahlil qilinadi. Ertak va hikoyalar o‘qituvchilarning tasavvurini
kengaytirish, muammolarga innovatsion yondashish, mustaqil va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini
shakllantirishda muhim vosita hisoblanadi. Maqolada ertaklarning kreativ tafakkurni rivojlantirishga
ta’siri, ta’lim jarayonida ulardan foydalanish usullari hamda o‘qituvchilarning pedagogik faoliyatida
ertak va hikoyalarning ahamiyati keng yoritilgan. Shu bilan birga, ertak va hikoyalardan foydalanish
orqali o‘qituvchilarning dars jarayoniga innovatsion yondashuv olib kirish imkoniyatlari ham ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so`z:
kreativ fikrlash, ertak, hikoya, pedagogik metodika, innovatsion ta’lim, ijodiy
tafakkur, muammoli vaziyat, tasavvur, interaktiv ta’lim.
Abstract.
This article analyzes the role of fairy tales and stories in the development of creative
thinking of primary school teachers. Fairy tales and stories are an important tool for expanding
teachers' imagination, innovative approach to problems, and formation of independent and creative
thinking skills. In the article, the influence of fairy tales on the development of creative thinking, the
methods of their use in the educational process, and the importance of fairy tales and stories in the
pedagogical activities of teachers are widely covered. At the same time, the possibilities of introducing
an innovative approach to the teaching process by teachers through the use of fairy tales and stories are
also considered.
Key word:
creative thinking, fairy tale, story, pedagogical methodology, innovative education,
creative thinking, problem situation, imagination, interactive education.
Аннотация.
В данной статье анализируется роль сказок и рассказов в развитии
творческого мышления учителей начальных классов. Сказки и рассказы являются важным
инструментом расширения воображения учителя, новаторского подхода к проблемам,
формирования навыков самостоятельного и творческого мышления. В статье широко освещено
влияние сказок на развитие творческого мышления, методы их использования в
образовательном процессе, а также значение сказок и рассказов в педагогической деятельности
Fevral, 2025-Yil
852
педагогов. При этом рассматриваются также возможности внедрения педагогами
инновационного подхода в учебный процесс посредством использования сказок и рассказов.
Ключевые слова:
творческое мышление, сказка, рассказ, педагогическая методика,
инновационное образование, креативное мышление, проблемная ситуация, воображение,
интерактивное обучение.
Zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchilarning kreativ fikrlashi dolzarb mavzulardan biriga
aylangan. Ayniqsa, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari nafaqat bolalarga bilim berish, balki ularning
qiziqishlarini oshirish va ta’lim jarayonini ijodiy tarzda olib borish uchun ham kreativ tafakkurga ega
bo‘lishi zarur. Kreativ fikrlash o‘qituvchiga darslarni qiziqarli tashkil qilish, bolalarning e’tiborini
tortish, muammolarga innovatsion yechim topish va an’anaviy ta’lim usullaridan farqli, yangi
yondashuvlarni yaratish imkonini beradi. Bu borada ertak va hikoyalarning o‘rni beqiyos. Ular
o‘qituvchining ijodiy tafakkurini rivojlantirib, pedagogik mahoratini oshirishga yordam beradi.
Ertak va hikoyalar insoniyat tarixida qadimdan ma’naviy va axloqiy tarbiyaning ajralmas qismi
bo‘lib kelgan. Ular nafaqat bolalar uchun, balki kattalar, xususan, o‘qituvchilar uchun ham ijodiy
fikrlash vositasi hisoblanadi. Ertak va hikoyalarning asosiy xususiyati shundaki, ularning syujeti odatda
tasavvur va fantaziyaga asoslanadi, qahramonlar turli sinovlardan o‘tib, o‘z oldiga qo‘yilgan
maqsadlarga erishadilar. Shu sababli ertak va hikoyalar kreativ tafakkurni rivojlantirishda muhim rol
o‘ynaydi.
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘zlarining pedagogik faoliyatida ertak va hikoyalardan nafaqat
o‘quvchilar bilan ishlashda, balki o‘z ijodiy fikrlashini o‘stirish uchun ham foydalana oladi. Ertaklarni
o‘qib, tahlil qilib, ularning mazmuni ustida fikr yuritish orqali o‘qituvchilar voqealarga yangicha qarash,
ularni turli nuqtai nazardan baholash va muammolarga kreativ yondashish qobiliyatini rivojlantiradi.
Misol uchun, "Zumrad va Qimmat" ertagida ikki qahramonning har xil taqdir kechirishini kuzatish orqali
o‘qituvchi hayotdagi adolat va sabab-oqibat munosabatlarini tushunib yetadi. Shu bilan birga, ertakdagi
voqealarni zamonaviy ta’lim jarayoniga moslashtirish orqali yangi pedagogik texnologiyalarni ishlab
chiqish mumkin.
Ertaklar o‘qituvchilarning tasavvurini kengaytiradi. Kreativ fikrlashni rivojlantirish uchun inson
o‘zining fikrlash doirasidan chiqishi, noodatiy yechimlarni qidirishi kerak. Bunda ertaklar juda katta
yordam beradi. Chunki ular real hayot qonuniyatlaridan farqli tarzda qurilgan bo‘ladi: hayvonlar
gapiradi, buyumlar jonlanadi, qahramonlar mo‘jizaviy sarguzashtlarni boshdan kechiradi.
Fevral, 2025-Yil
853
Masalan, "Alpomish" dostonidagi qahramonning mardligi yoki "Tilloshoh" ertagidagi sirli
hodisalar o‘qituvchini o‘z xayolot dunyosiga sho‘ng‘ishga majbur qiladi. Shu tariqa, pedagog o‘zining
tafakkur chegaralarini kengaytirib, yangicha fikrlashga o‘rganadi.
Ertak va hikoyalarning yana bir muhim jihati – ular muammolarni turli usullarda hal qilishga
o‘rgatadi. Har bir ertak yoki hikoya o‘z ichida qahramonlarning qiyinchiliklarni yengish jarayonini
tasvirlaydi. Masalan, "O‘tkan kunlar" romanidagi Otabekning hayoti yoki "Mehrobdan chayon"
asaridagi qahramonlarning o‘z ideallarini himoya qilish yo‘lidagi kurashi insonni mantiqiy va kreativ
fikrlashga undaydi. Ertaklar ham shunday. Ulardagi qahramonlar turli sinovlardan o‘tishadi va har safar
yangicha yondashuv bilan muammolarni hal qilishadi. Bu jarayon o‘qituvchiga dars jarayonida
o‘quvchilarning qiyinchiliklarini yengish, ularni yanada yaxshi o‘qitish va darslarni yanada qiziqarli
tashkil qilish uchun innovatsion g‘oyalar topishda yordam beradi.
Shuningdek, ertak va hikoyalar o‘qituvchilarning mustaqil va erkin fikrlashini shakllantiradi.
Odatda, ta’lim tizimida an’anaviy yondashuvlarga ortiqcha e’tibor qaratiladi. Biroq, kreativ
fikrlovchi pedagog dars jarayonida yangilik joriy qilishdan qo‘rqmaydi. U o‘zining shaxsiy
yondashuvini shakllantiradi va o‘quvchilar uchun eng samarali metodlarni ishlab chiqadi. Masalan,
"Bo‘g‘irsoq" ertagini tahlil qilib, o‘qituvchi o‘quvchilarga bu ertakni zamonaviy kontekstda tasavvur
qilish topshirig‘ini berishi mumkin. Bu esa o‘qituvchining o‘zi uchun ham ijodiy mashq bo‘lib xizmat
qiladi.
Bundan tashqari, ertak va hikoyalar ta’lim jarayoniga innovatsion yondashuvni olib kirish
imkonini beradi. Masalan, bugungi kunda ta’limda gamifikatsiya (o‘yin elementlarini darsga qo‘shish)
keng qo‘llanilmoqda. Ertak va hikoyalarni asos qilib olib, ular asosida interaktiv darslar tashkil qilish
mumkin. Masalan, o‘qituvchi "Qizil shapkacha" ertagini rolli o‘yin tarzida o‘quvchilarga namoyish
qildirish orqali ularning darsga bo‘lgan qiziqishini oshirishi mumkin. Shu jarayonda o‘qituvchi ham
yangi metodik usullarni sinab ko‘rib, o‘z ijodiy imkoniyatlarini kengaytiradi.
Umuman olganda, ertak va hikoyalar o‘qituvchilar uchun ijodiy fikrlash vositasi sifatida katta
ahamiyatga ega. Ular tasavvurni boyitadi, muammolarni turlicha hal qilishga o‘rgatadi, yangilik
yaratishga undaydi va ta’lim jarayonini qiziqarli hamda samarali qilishga yordam beradi. Shu sababli,
boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari ertak va hikoyalarni faqat dars berish vositasi sifatida emas, balki
o‘zlarining ijodiy tafakkurlarini rivojlantirish yo‘lida ham samarali foydalanishlari lozim. Kreativ
fikrlovchi pedagog doim izlanishda bo‘lishi, o‘z ustida ishlashi va o‘quvchilari uchun eng qiziqarli dars
usullarini ishlab chiqishi kerak. Bu jarayonda esa ertak va hikoyalar uning eng yaxshi yordamchilaridan
biri bo‘lib xizmat qiladi.
Fevral, 2025-Yil
854
Xulosa
Zamonaviy ta’lim muhitida o‘qituvchilarning innovatsion yondashuvga ega bo‘lishi, dars
jarayonini qiziqarli va samarali tashkil etish hamda o‘quvchilarning ijodiy salohiyatini ochib berish
uchun ertak va hikoyalardan foydalanish dolzarb ahamiyatga ega. Maqolada ertak va hikoyalarning
pedagogik jarayondagi o‘ziga xos xususiyatlari, ularning tasavvur va muammolarni hal qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirishdagi roli, shuningdek, innovatsion metodikalarni yaratishda qo‘llanilishi
misol va amaliyot asosida tahlil qilindi.
Natijada, ertak va hikoyalarga asoslangan innovatsion yondashuv o‘qituvchilarga darslarni
interaktiv, qiziqarli va yangicha tashkil etish imkoniyatini beradi. Bunday metodlar orqali o‘qituvchilar
nafaqat o‘z ijodiy potensialini oshiradi, balki o‘quvchilarga ham yangi bilimlarni qiziqarli shaklda
yetkazish imkonini yaratadi. Kelgusida ushbu yondashuvlarni kengroq tatbiq etish, pedagogik jarayon
sifatini yanada oshirish hamda ta’lim tizimini innovatsion asosda rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi.
REFERENCES
1.
Qosimov, N. (2010). Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun innovatsion metodikalar.
Toshkent: O‘zbekiston Pedagogika nashriyoti.
2.
Karimov, S. (2015). Kreativ tafakkur va pedagogik metodlar. Toshkent: Milliy nashriyot.
3.
Yusupov, M. (2018). Ertak va hikoya orqali ta’lim jarayonini yangilash. Samarqand:
O‘zbekiston Ta’lim nashriyoti.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. (2020).
Boshlang‘ich ta’lim metodikasi
.
Toshkent: Fan.
5.
Karimov, I. (1997).
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch
. Toshkent: Ma’naviyat.
6.
Propp, V. (1928).
Morphology of the folktale
. Austin: University of Texas Press.
7.
Bettelheim, B. (1976).
The Uses of Enchantment: The Meaning and Importance of Fairy
Tales
. New York: Knopf.
8.
Uzbek xalq ertaklari. (2010).
O‘n ming tangalik boltalar
. Toshkent: Adabiyot.
