233
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARINING HUQUQIY SAVODXONLIGINI
OSHIRISH
Turdiyev Abdulfayz Sherali o‘g‘li
Qarshi xalqaro universiteti
Milliy g’oya, ma’naviyat asoslari va huquq ta’limi yo’nalishi 3-bosqich talabasi.
Murojat uchun: Tel.+99897-777-71-62
Ravshanova Ra’no Raup qizi
Boshlang‘ich ta’lim yo’nalishi 3-bosqich talabasi
Murojat uchun: Tel.+99888-008-88-02
https://doi.org/10.5281/zenodo.14825773
Annotatsiya.
Ushbu maqola boshlangʻich sinf oʻquvchilarining huquqiy savodxonligini
oshirishning ahamiyati va taʼlim jarayonidagi oʻrni haqida fikr yuritadi. Yoshlarga erta yoshdan
huquqiy bilimlar berish, ularning huquq va majburiyatlarini anglashlari, qonunlarga hurmat
koʻrsatishlari va ijtimoiy masʼuliyatni his qilishlari juda muhimdir.
Kalit so‘z:
Ta`lim, huquq, maktab, boshlang`ich ta`lim, o`quvchilar, bilim, ko`nikma,
malaka, konstitutsiya.
IMPROVING LEGAL LITERACY AMONG PRIMARY SCHOOL STUDENTS
Abstract.
This article discusses the importance of enhancing the legal literacy of primary
school students and its role in the educational process. It is crucial to provide young children with
legal knowledge from an early age so that they can understand their rights and responsibilities,
respect laws, and develop a sense of social responsibility.
Key word:
Education, law, school, primary education, students, knowledge, skills,
qualifications, constitution.
ПОВЫШЕНИЕ ПРАВОВОЙ ГРАМОТНОСТИ УЧАЩИХСЯ НАЧАЛЬНОЙ
ШКОЛЫ
Аннотация.
Эта статья рассматривает важность повышения правовой
грамотности учащихся начальных классов и её роль в образовательном процессе. Очень
важно с раннего возраста прививать детям правовые знания, чтобы они понимали свои
права и обязанности, уважали законы и чувствовали социальную ответственность.
Ключевые слова:
Oбразование, право, школа, начальное образование, ученики,
знания, навыки, квалификация, конституция.
O’zbekiston Respublikasi Mustaqilligining ilk kunlaridan boshlab yoshlarning
barkamolligini, mustaqil fikrlash qobiliyatini va mas’uliyatli bo’lishini ta’minlash, shuningdek,
milliy istiqlolni qadrlash, milliy qadriyatlarga chuqur hurmat ko’rsatish va vatanparvarlik ruhida
234
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
tarbiyalash, jismoniy va ma’naviy jihatdan sog’lom avlod yetishtirish yo’lida bir qator muhim va
tizimli ishlarni amalga oshirdi. Bundan tashqari, yoshlarning huquqlari va qonuniy manfaatlarini
himoya qilish maqsadida zarur huquqiy asoslar ham yaratildi.
Konstitutsiyaviy huquq asosiy ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi huquqiy normalar
majmuasi boʻlib, huquq tizimining eng muhim sohalaridan biri hisoblanadi. Ushbu soha
davlatning ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy va maʼmuriy-hududiy tuzilishi, shuningdek, davlatning
fuqarolik jamiyati institutlari bilan munosabatlari, fuqarolarning huquq va erkinliklarini amalga
oshirishning asosiy tamoyillari, davlat hokimiyati organlari tizimi va ularning vakolatlari kabi
masalalarni belgilaydi. Baʼzi mamlakatlarda bu huquqiy sohani aniqlash uchun "davlat huquqi"
tushunchasi qoʻllaniladi.
Konstitutsiya davlatning asosiy qonuni boʻlib, unda inson va fuqarolarning huquq va
erkinliklari eʼlon qilinadi, eʼtirof etiladi va kafolatlanadi. Shuningdek, Konstitutsiyada davlat
boshqaruvi shakli, hududiy tuzilishi, markaziy va mahalliy hokimiyat organlarining tashkil etilishi,
ularning vakolatlari, qonunchilik, ijro etuvchi va sud hokimiyati organlarining tuzilishi, saylov
tizimi, davlat ramzlari va Konstitutsiyaga oʻzgartirishlar kiritish tartibi kabi masalalar belgilanadi.
Boshlangʻich sinf oʻquvchilarining huquqiy savodxonligini oshirish, hozirgi zamon ta'lim
tizimi uchun juda muhim masalalardan biridir. Huquqiy savodxonlik, insonning o‘z huquq va
erkinliklari haqida bilimga ega bo‘lishi va ushbu bilimni amalda qo‘llay olishini anglatadi. Bu
nafaqat fuqarolik va demokratik jamiyatni shakllantirishda, balki bolalar va o‘smirlarni sog‘lom
axloqiy qadriyatlar bilan tarbiyalashda ham katta ahamiyatga ega.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari uchun huquqiy savodxonlikni oshirish, ularning erkli va
mas’uliyatli fuqarolar sifatida shakllanishi uchun zarur bo‘lgan asoslardir. Bolalar, yoshlar,
kelajakda jamiyatda o‘z huquq va majburiyatlarini to‘g‘ri tushunishi, adolat, tenglik, va
demokratiya prinsiplariga hurmat ko‘rsatishi uchun ta’lim olishlari zarur. Ta’lim jarayonida
bolalar huquqni, erkinlikni, majburiyatni, va jamiyatdagi o‘rni haqida umumiy tushunchalarni
o‘zlashtirishi kerak.
Boshlang‘ich ta’limda bolalar uchun huquqiy ta’lim nafaqat yuridik tushunchalar, balki
ijtimoiy hayotga oid asosiy qadriyatlarni o‘rgatishga ham qaratilgan bo‘lishi lozim. Masalan,
adolatli bo‘lish, qonunlarga hurmat, tenglikka erishish, va ijtimoiy mas’uliyat kabi tushunchalar,
bolalarga nafaqat huquqiy, balki axloqiy jihatdan ham to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga yordam
beradi.
Huquqiy savodxonlikni oshirish, bolalarga qonunlarni hurmat qilishni o‘rgatishning
samarali usuli bo‘lishi mumkin. O‘quvchilar jamiyatda yuzaga keladigan turli holatlar, masalan,
qoidalarga rioya qilish yoki huquqni buzish holatlarini tushunib yetadi.
235
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
Bu ularni qonunlarni buzishning salbiy oqibatlari haqida ogohlantiradi va yurtni
rivojlantirishda o‘z mas’uliyatini tushunishga yordam beradi.
Boshlangʻich sinf oʻquvchilarining huquqiy savodxonligini oshirish jarayoni bosqichma-
bosqich amalga oshirilishi kerak. Har bir bosqichda o‘quvchilarga huquqiy bilimlarni oddiy va
tushunarli shaklda yetkazish, ularning huquq va majburiyatlarini anglashiga yordam berish zarur.
Quyida boshlangʻich sinf o‘quvchilarining huquqiy savodxonligini oshirishning asosiy
bosqichlari keltirilgan:
Boshlang‘ich tushunchalar bilan tanishtirish.
Ushbu bosqichda o‘quvchilarga huquq,
erkinlik, majburiyatlar va qonunlar haqida umumiy tushunchalar berish lozim. Ular huquqiy
atamalar bilan tanishishadi, masalan, "huquq", "majburiyat", "adolat", "qonun", "tenglik",
"yordam so‘rash" kabi so‘zlarning ma'nosini o‘rganadilar. Bu bosqichda huquqiy savodxonlikning
asosiy prinsiplarini tushunishlari kerak.
Jamiyatda o‘z o‘rnini tushunish.
Bu bosqichda o‘quvchilarga jamiyatda o‘z huquq va
majburiyatlarini to‘g‘ri tushunish va ularga rioya qilishni o‘rgatish kerak. O‘quvchilar adolat,
tenglik, ijtimoiy mas'uliyat haqida ko‘proq bilim olishadi. Ular shuningdek, o‘z huquqlarini
himoya qilish va boshqalarning huquqlariga hurmat ko‘rsatish haqida tushuncha olishadi.
Huquqiy fikrlash va qaror qabul qilishni rivojlantirish
. Bu bosqichda o‘quvchilarga
huquqiy muammolarni hal qilishda o‘z fikrini erkin bildirish va adolatli qarorlar qabul qilishni
o‘rgatish lozim. O‘quvchilar qonunlarga, me'yorlarga, qoidalarga rioya qilishni o‘rganadilar va
hayotiy misollar orqali tanqidiy fikrlashni rivojlantiradilar. Bu, o‘quvchilarga kelajakda huquqiy
va ijtimoiy mas'uliyatni his qilishga yordam beradi.
Qonunlar va erkinliklarni chuqur tushunish.
Bu bosqichda o‘quvchilar huquqiy tizimni
va uning qanday ishlashini yaxshiroq tushunishadi. Ular, huquqni himoya qilish, adolatni
ta'minlash va qonunlarni hurmat qilishning muhimligini o‘rganadilar. Ushbu bosqichda huquqiy
bilimlarni yanada chuqurlashtirish va amaliyotda qo‘llashga e'tibor qaratiladi.
Huquqiy savodxonlikni oshirish, bolalarni qonunlarga hurmat ko‘rsatish, o‘z huquqlarini
himoya qilish va boshqalarning huquqlariga e’tibor berishga o‘rgatadi. Bu jarayon ijtimoiy
barqarorlikni, adolatni va demokratiyani rivojlantirishga xizmat qiladi. Boshlang‘ich sinfda
huquqiy savodxonlikni oshirishning bosqichli yondashuvi, o‘quvchilarga huquqiy bilimlarni aniq
va tushunarli shaklda yetkazish, tanqidiy fikrlash va adolatli qarorlar qabul qilishni o‘rgatadi.
Shu bilan birga, huquqiy savodxonlik bolalarda fuqarolik mas’uliyatini shakllantiradi, ular
jamiyatning faol va adolatli a’zolariga aylanishlariga imkon yaratadi. Xulosa qilib aytganda,
boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining huquqiy savodxonligini oshirish jamiyat uchun uzoq muddatli
foyda keltiradi, ularni nafaqat qonunlarga hurmat ko‘rsatishga, balki sog‘lom ijtimoiy muhit
yaratishga ham undaydi.
236
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2
REFERENCES
1.
A.Musurmonova., X.Ibragimov. Umumiy pedagogika. “Yoshlar Nashriyot uyi” T:. 2020
2.
R.A.Mavlonova., N.H.Rahmonqulova. Umumiy pedagogika. “Fan va texnologiya” T:. 2018
3.
R.A.Mavlyanova., N.H.Raxmankulova. Boshlang’ich ta’lim pedagogikasi, innovatsiya va
integratsiya. “Voris-Nashriyot” T:. 2013
4.
R.Mavlonova, N.Rahmonqulova. Boshlang’ich ta’limda pedagogika, innovatsiya,
integratsiya. O’quv qo’llanma. G’afur G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi. T.:-
2013.
