876
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
ILLUSTRATSIYALAR ORQALI BOLALARNI KITOBGA QIZIQTIRISH USULLARI
VA ULARNING BOLA PSIXOLIGIYASIGA TA’SIRI
Jurayeva Gulmira Zafar qizi
Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy rassomlik va dizayn instituti
Dastgoh va kitob grafikasi mutaxassisligi 2-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15059598
Annotatsiya
. Mazkur maqolada illustratsiyalar orqali bolalarni kitob o‘qishga qiziqtirish
usullari va ularning bolalar psixoligiyasiga ta’siri o‘rganib chiqildi. Illustratsiyalar bolalarni
ijodiy fikrlashni va tasavvurlarini shakllantirishi, diqqat va e’tiborni rivojlantira olish
imkoniyatlari haqida tahlil qilindi.
Kalit so‘zlar:
animatsiyalar va interaktiv elementlar, dinamik tasvirlar, kognitiv
rivojlanish, emotsional rivojlanish, vizual jozibadorlik.
WAYS TO INTEREST CHILDREN IN BOOKS THROUGH ILLUSTRATIONS AND
THEIR IMPACT ON CHILD PSYCHOLOGY
Abstract.
Through illustrations, this article examined the ways in which children are
interested in reading books and their impact on child psychology. Illustrations were analyzed
about the possibility of children forming creative thinking and imagination, being able to
develop attention and attention.
Keywords:
animations and interactive elements, dynamic images, cognitive development,
emotional development, visual appeal.
СПОСОБЫ ВЫЗЫВАНИЯ ИНТЕРЕСА ДЕТЕЙ К КНИГАМ С ПОМОЩЬЮ
ИЛЛЮСТРАЦИЙ И ИХ ВЛИЯНИЕ НА ПСИХОЛОГИЮ ДЕТЕЙ
Аннотация.
В статье рассматриваются методы поощрения детей к чтению
книг с помощью иллюстраций и их влияние на детскую психологию. Иллюстрации
анализировались на предмет их способности формировать творческое мышление и
воображение детей, а также развивать внимание и сосредоточенность.
Ключевые слова:
анимация и интерактивные элементы, динамические
изображения,
когнитивное
развитие,
эмоциональное
развитие,
визуальная
привлекательность.
Illustratsiyalar orqali bolalarni kitobga qiziqtirish usullari va ularning bola
psixologiyasiga ta’siri bu bolalar adabiyotida muhim bir masala hisoblanadi. Illustratsiyalar
nafaqat kitobning vizual jozibasini oshiradi, balki bolalar psixologiyasiga ham ijobiy ta'sir
ko‘rsatadi. Bolalarni kitobga qiziqtirish uchun illustratsiyalarni qanday ishlatish va ularning
psixologik ta'sirlarini ko‘rib chiqamiz.
877
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Illustratsiyalar orqali bolalarni kitobga qiziqtirish usullari quyidagilardan iborat:
Bolalarga vizual joziba yaratish ya’ni bolalar yoshiga qarab o‘zlarining diqqatlarini
vizual narsalarga qaratadilar. Rang-barang va yorqin tasvirlar kitobni o‘qish jarayonida bolalarga
qiziqarli tuyiladi va e’tiborini torta oladi. Illyustratsiyalar orqali bolalar kitobining vizual
ko‘rinishi ularning kitobga qiziqishini uyg‘otadi.
Yana bir usullaran biri shakllar va ranglar tasviri orqali bo‘lib, kichik yoshdagi bolalarni
diqqatini torta olish uchun yirik shakllar, quvnoq ranglar va soddalashtirilgan tasvirlar juda
yaxshi samara beradi. Bu bolalar uchun tasvirlarni tushunishni osonlashtiradi va kitobni ko‘proq
o‘qishga undaydi.
Tasvirlar orqali hikoya qilish usuli bolaga hikoyaning muhim jihatlarini tushuntirishda
muhim hisoblanadi. Ya’ni qahramonlar, voqealar va muhitni tasvirlash orqali bolalar kitobning
mazmunini yanada yaxshiroq tushunadilar. Bu esa bolalar uchun qiziqarli va ta’limiy jihatdan
foydali ekani ham isbotlangan.
O‘zgaruvchan rasm elementlari orqali bolalarga har bir sahifaning mazmuni va qay tarzda
rivojlanishini tushunishga yordam beradi. Bu esa bolalarda o‘qishga bo‘lgan qiziqishni saqlab
qolishda qo‘l keladi.
Elektron kitoblar yoki raqamli formatdagi kitoblarda animatsiyalar va interaktiv
elementlarni qo‘shish bolalarni kitobga yanada qiziqtiradi. Masalan, kichik tugmalarni bosish,
harakatlanuvchi rasmlar yoki o‘yin elementlari bolalarga o‘qishni qiziqarli va jozibador qiladi.
Kitoblarda hayajonli va dinamik tasvirlarni qo‘llanilishi, masalan, o‘zgaruvchan rasm
sahifalari yoki sahifalar orasida ko‘chib yuradigan tasvirlar bolalarni o‘qishga ko‘proq jalb
qiladi.
Bolalar o‘zlarini qahramonlar bilan bog‘lashni yaxshi ko‘radilar. Ularning yuz ifodalari,
xatti-harakatlari va his-tuyg‘ularini tasvirlash orqali bolalar qahramonlarning his-tuyg‘ulariga
ta’sir qilishadi. Kichik yoshdagi bolalar uchun juda murakkab yoki ortiqcha tafsilotlarga ega
tasvirlar tushunishni qiyinlashtirishi mumkin. Shuning uchun, oddiy va aniq tasvirlar bolalar
uchun juda mos keladi. Bu esa ularga kitobdagi voqealarni yaxshiroq tushunishga yordam
beradi. Illustratsiyalarning bola psixologiyasiga ta’siri quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
Illustratsiyalar bolalarda kognitiv rivojlanishga ham yordam beradi. Bolalar ko‘pincha
tasvirlarni matn bilan birga ko‘rishni osonroq tushunadilar. Rasm yoki chizma matnni yoritib,
voqeani aniqroq tushunishga yordam beradi. Illutratsiyalar bolalarga o‘z fikrlarini izohlash va
o‘ziga xos tushunchalarni shakllantirishga xizmat qiladi. Har bir yosh bosqichi bolalar uchun
turli xil tasvirlar va rasmlarni talab qiladi. Masalan, kichik bolalar (1-3 yosh) uchun katta va
sodda shakllar ishlatiladi, biroz kattaroq yoshdagi bolalar (4-6 yosh) uchun esa murakkabroq
tasvirlar va jonli sahnalar qo‘llaniladi.
878
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Illustratsiyalar bolaning kognitiv rivojlanishiga yordam berishi bilan birga emotsional
rivojlanishga ham ko‘maklashadi. Masalan, Bolalar o‘zlarini kitobdagi qahramonlar bilan
bog‘lash orqali boshqalarning his-tuyg‘ularini tushunishga va ular bilan empatiya qilishga
o‘rganadilar. Masalan, baxtiyor, qayg‘uli yoki qo‘rqqan qahramonlarni ko‘rish bolalarni o‘z his-
tuyg‘ularini aniqlash va boshqalarning hislarini tushunishda shuningdek o‘z his-tuyg‘ularini
ifodalashda ham yordam beradi.
Illustratsiyalarning yana bir muhim jihatlardan biri bolalarni ijodiy fikrlashni va
tasavvurlarini rivojlantiradi. Rasm yoki tasvirlar bolalar uchun yangi dunyo va g‘oyalarni
yaratadi, bu esa ularda ijodiy fikrlash va yangi fikrlarni tasavvur qilishni qo‘llab-quvvatlaydi.
Diqqat va e’tiborni rivojlantira oladi. Interaktiv va rang-barang tasvirlar bolalarning
diqqatini bir nuqtaga to‘plashga yordam beradi. Bu, ayniqsa, bolalar kitoblarida o‘qish va
ta’limni ko‘proq qiziqarli va yoqimli qilishda muhim ahamiyatga egadir. Kitobdagi tasvirlar,
bolalarni o‘qishga va ko‘proq vaqt o‘tkazishga undaydi, chunki ular kitobni o‘qish va yangi
tasvirlar ko‘rishni xohlashadi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, shuni xulosa qilib ayta olamizki, illustratsiyalar bolalar
kitoblarining muhim elementlaridan biri bo‘lib, nafaqat vizual jihatdan jozibadorlikni oshiradi,
balki bola psixologiyasiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ular bolalar uchun o‘qishni
osonlashtiradi, ijodiy fikrlashni rivojlantiradi, emotsional va kognitiv rivojlanishiga
ko‘maklashadi. Bolalarga qiziqarli, harakatli va hayajonli tasvirlar taqdim etish, ularning kitobga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi va o‘qishga yanada ko‘proq jalb qiladi. Biz kitob grafikasi
rassomlari o‘laroq yuqoridagi masalalarga ahamiyat bergan holda zamonaviy texnikalardan
foydalanib o‘zbek milliy bolalar adabiyotini mazmun mohiyatini ochib berishda bir biridan rang
barang, qiziqarli illustratsiyalar tasvirlay olishimiz lozim.
REFERENCES
1.
Kitob grafikasida kompozitsiya hamda adabiyot asarlarini chuqurroq o‘rganishda
illyustratsiyaning ahamiyati I.Yuldashev, B.Qurbonova Oriental Renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences VOLUME 2 | ISSUE 12 ISSN 2181-1784
Scientific Journal Impact Factor SJIF 2022: 5.947 Advanced Sciences Index Factor ASI
Factor = 1.7
2.
O‘quvchilar ijodiy qobilyatini rivojlantirishda illyustratorlar hayoti va ijodiy faoliyatini
o‘rganishning axamiyati. Sarvar Tursunmurotovich Sobirov Academic Research in
Educational Sciences.
3.
How Illustrations Impact Child Development and Learning Through Books.
879
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
4.
Zarifova
D.
IMKONIYATI
CHEKLANGAN
BOLALARNING
BADIIY
QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISHDA ART-TERAPIYANING O‘RNI VA
AHAMIYATI //Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 3. – С. 271-274.
5.
Zarifova, D. O. qizi. (2023). SHARQ GRAFIKA SAN’ATIDA MAISHIY JANRNING
O‘RGANILISHI.
Innovative Development in Educational Activities
,
2
(9), 57–62.
Retrieved from
https://openidea.uz/index.php/idea/article/view/1259
6.
Submitted for Publication in Reading Psychology. Prepared with the T&F Journal
Template.
7.
The Influence of Illustrations on Children’s Book Preferences and Comprehension
8.
Suggested short title: The Influence of Illustrations
9.
Jamye B. Brookshire
10.
Stephen F. Austin State University
11.
Lauren F. V. Scharff, Ph.D
12.
Stephen F. Austin State University
13.
Laurie E. Moses
14.
Stephen F. Austin State University
15.
Address Correspondence to: Lauren Scharff, Stephen F. Austin State University, Box
13046 SFA Station,
16.
Nacogdoches, TX 75962; lscharff@sfasu.edu
17.
Brookshire, J., Scharff, L. & Moses, L. (2002). The influence of illustrations on
18.
children's book preferences and comprehension Reading Psychology, Vol 23(4), 323-339.
19.
rookshire, J., Scharff, L. & Moses, L. (2002). The influence of illustrations on
20.
children's book preferences and comprehension Reading Psychology, Vol 23(4), 323-339
21.
Лакизенко Елизавета Дмитриевна, & Макарова Татьяна Львовна (2022). ДЕТСКАЯ
ИЛЛЮСТРИРОВАННАЯ
КНИГА
КАК
ИСТОЧНИК
ВОСПРИЯТИЯ
РЕАЛЬНОСТИ: ТЕМЫ, ОБРАЗЫ, ЦВЕТОВОЕ РЕШЕНИЕ. Вестник славянских
культур, (66), 368-378.
22.
Sobirov S.T. (2021). ILLYUSTRATSIYALARNING BOLALAR UCHUN NASHR
QILINADIGAN KITOBLARDAGI VAZIFALARI. Экономика и социум, (10 (89)),
1329-1335.
23.
Brookshire, J., Scharff, L. & Moses, L. (2002). The influence of illustrations on
24.
children's book preferences and comprehension Reading Psychology, Vol 23(4), 323-339.
