230
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
E-SPORT VA AN'ANAVIY SPORTNING OʻRTASIDAGI FARQI
Ergashov Shoxrux Yusuf oʻgʻli
Denov Tadbirkorlik va Pedagogika institut
Jismoniy tarbiya va sport kafedrasi o‘qituvchisi.
Mingliboyev Elyor Oʻktam oʻgʻli
Denov Tadbirkorlik va Pedagogika instituti 1-kurs talabasi.
mrelyormingliboyev2006@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15163760
Annotatsiya.
Ushbu maqolada e-sport va an’anaviy sportning farqlari tahlil qilinadi. E-
sportning rivojlanish tarixi, uning afzalliklari va salbiy jihatlari ko
ʻ
rib chiqiladi. An’anaviy
sportning jismoniy va ruhiy salomatlikka ta’siri, shuningdek, ijtimoiy omillar bilan bog‘liq
xususiyatlari tahlil etiladi. Tadqiqot natijalariga asoslanib, har ikki sport turining jamiyatdagi
o‘rni va ahamiyati haqida xulosa chiqariladi.
Kalit so’zlar:
Sport, e-sport, o
‘
yin, harakat, jismoniy faollik, jamiyat, rivojlanish.
DIFFERENCE BETWEEN E-SPORTS AND TRADITIONAL SPORTS
Abstract.
This article analyzes the differences between esports and traditional sports. The
history of the development of esports, its advantages and disadvantages are reviewed. The effects
of traditional sports on physical and mental health, as well as characteristics related to social
factors, are analyzed. Based on the results of the study, a conclusion is drawn about the place
and importance of both sports in society.
Keywords:
Sports, e-sport, game, action, physical activity, community, development.
РАЗНИЦА МЕЖДУ КИБЕРСПОРТОМ И ТРАДИЦИОННЫМИ ВИДАМИ СПОРТА
Аннотация.
В
данной статье анализируются различия между киберспортом и
традиционными видами спорта. Рассмотрена история развития киберспорта, его
преимущества и недостатки. Анализируется влияние традиционных видов спорта на
физическое и психическое здоровье, а также характеристики, связанные с социальными
факторами. По результатам исследования делается вывод о месте и значении обоих
видов спорта в обществе.
Ключевые слова:
спорт, киберспорт, игра, действие, физическая активность,
сообщество, развитие.
Kirish:
Sport – inson hayotining ajralmas qismi bo‘lib, jismoniy, aqliy va ruhiy
rivojlanishga xizmat qiluvchi muhim faoliyatdir.
231
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
U nafaqat sog‘liqni mustahkamlash, balki shaxsning intizom, mahorat va irodasini
shakllantirishda ham katta rol o‘ynaydi.
Sportning ta’rifi keng qamrovli bo‘lib, u belgilangan qoidalarga asoslangan jismoniy
harakat va musobaqalarni o‘z ichiga oladi. Barcha sport turlari inson salomatligiga ijobiy ta’sir
ko‘rsatib, jamiyatda sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qiladi. Sport psixologiya, fiziologiya,
anatomiya, biomekanika va sotsiologiya kabi fanlar bilan chambarchas bog‘liq holda rivojlanadi.
"Sport" atamasi lotin tilidan kelib chiqqan bo‘lib, u faol harakat va kurash tamoyillariga
asoslangan musobaqalar majmuasini anglatadi. Bugungi kunda sport faqatgina jismoniy kuchga
emas, balki ruhiy barqarorlik va psixologik tayyorgarlikka ham katta bog‘liq. G‘alaba va
mag‘lubiyat o‘rtasidagi farq tobora aniqroq sezilib, sportchilarning aqliy barqarorligi, strategik
fikrlashi va motivatsiyasi yuksak natijalarga erishishda muhim omillardan biriga aylanmoqda
1
.
E-sport
yani
elektron sport
bu sport turining tarixiga to’xtaladingan bo’lsak u 1970-
yildan boshlandi. Dastlabki elektron o‘yinlar odamlar orasida yoyila boshlaganligidan so‘ng
o‘zaro bellashishni boshlashdi. 1972-yilda Standford Universitetida ilk bor o‘tkazilgan rasmiy
o’yin turniri —
Spacewar!
Musobaqasi e-sportning ilk namunasi yani e-sportning rivojlanish
sariq qo‘yagan ilk qadamni hisoblanadi.
1990-yildan buyog‘iga elektron sport juda shiddat bilan rivojlandi chunki Kompyuterning
kuchli variantlari inson qo‘liga yetib bordi. E-sportning ilk davrida yuzlab insonlar foydalangan
bo‘lsa, hozirgi 21-asr ilm fanning va texnalogiyaning cho‘qqisiga yetgan davrda millionlagan
insonlar foydalanishadi.
O’yin
— bu tabbiy harakati bilan o‘zaro bog‘liq bo‘lgan faoliyat turi bo‘lib u nafaqat
hordiq chiqarish, balki jismoniy va aqliy rivojlanishning asosiy omili hisoblanadi. O’yin faoliyati
davomida inson harakat qiladi, umuman olganda yangi ko‘nikmalarni egallaydi va o‘z
qobilyatlarini tajribadan egallaydi.
Harakatga asoslangan o‘yin turlari.
Har
qaysi o‘yin, ayniqsa, jismoniy faoliyat talab qiladigan sport o‘yinlari, insonning
harakat qilish qobilyatiga tayanadi. Misol uchun:
Bolalar o‘yni
- yugurish, sakrash, qo‘l harakatlari kabi tabbiy harakatlar orqali rivoj
topadi.
Sport o‘yinlari
– Kurash, foodball, basketball yoki valleyball kabi turlar jismoniy
harakat orqali rivojlanadi.
Aqliy oʻyinlar
– shaxmat yoki stol oʻyinlari kabi turlar bevosita jismoniy faollik talab
qilmasa ham, tafakkur va psixologik reaktsiyalar orqali aqliy “harakat”ni shakllantiradi.
1
Ibodullayev U. //E-sport va an‘anaviy sportlarning taqqoslanishi// Pedagogika Tadqiqotlar Jurnali//
(2025). B 589-590.
232
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI:
Ibodullayev Ulug‘bek
‘’E-sport va an’anaviy sportlarning taqqoslanishi’’ nomli
maqolasida E-sport shiddat bilan insonlar orasida omalashib borayotganligi va yaqin kelajakda
an’anaviy sport turlari o‘z o‘rnini elektron sport o‘yinlariga bo‘shatib beradi deb takidlab o‘tgan.
Dr. Mark Griffiths
— Nottingham Trent Universitetining Psixologiya bo‘limida faoliyat
yurituvchi professor va Xalqaro O‘yin Tadqiqotlari Bo‘limi direktori, "
Social Interactions in
Massively Multiplayer Online Role-Playing Gamers
" nomli maqolasida insoniyatga
MMORPG
o‘yinlaridagi ijtimoiy o‘zaro ta'sirlarni o‘rganadi.
Professor E-sportning odamlarga ijtimoiy tasiri haqida bunday fikrga boradi, E-sport
o‘yinchilari faoliyati davomida yuqori darajadagi kognitiv qobiliyatlar, masalan, qisqa muddatli
xotira, o‘z-o‘zini nazorat qilish, naqshlarni aniqlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
Ammo shuni ham aytishimiz joizki Dr. Griffiths E-sportning ommalashuvi bilan ba’zi
o‘yinchilarda muammoli xatti-harakatlar rivojlanishi mumkin. Shuning uchun, e-sport
o‘yinchilarining psixologik zaifliklariga e’tibor qaratish zarurligini ta’kidlaydi
2
.
J.P. Bennett
ning fikricha, jismoniy mashq qilish va sport o‘yinlari bilan shug‘ullanish
odam salomatligini mustahkamlashning eng samarali yo‘lidan biridir.
Bennett harakatning fiziologik va psixologik ta’sirlarni chuqur tahlil qilib shunday fikrga
boradi, sport bilan shug‘ullanish insonda uchraydigan ko‘p kasalliklarning oldini olish, ruhiy
barqarorlikni saqlash umuman olganda sog‘lom hayot tarzini mukammal darajada
shakillantirishning asosiy omili ekanligini takidlaydi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI:
Ushbu maqolada e-sport va an’anaviy sport o‘rtasidagi farqlarni tahlil qilish maqsad
qilingan. Tadqiqotda e-sport va an’anaviy sportning ta’riflari, tarixiy rivojlanishi va ijtimoiy
ta’siri haqida ilmiy adabiyotlar va maqolalar o‘rganildi.
Shu bilan birga ikkilamchi manbalardan foydalanildi. misol uchun, Ilmiy maqolalar,
konferensiya materiallari, internet resurslari.
Aytishimiz joizki Professorlar va tadqiqotchilarning e-sport va an’anaviy sportlarga oid
fikrlarini o‘rganish maqolamizda muhim ahamiyatga ega.
TAHLIL VA NATIJALAR:
E-sport va an’anaviy sportning taqqoslanishi natijasida ularning har biri o‘ziga xos
afzallik va kamchiliklarga ega ekani aniqlandi. Quyida har ikki turga oid muhim jihatlar tahlil
qilinadi:
2
Dr. Mark Griffiths// The Psychosocial Impact of Professional Gambling, Professional Video Gaming,
and eSports// Casino and Gaming International (2017). B 59-63
233
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ushbu jadval internet ma’lumotlaridan foydalanib muallif tomonidan tuzildi.
E-sport
:
An’anaviy sport
:
Turlari
Afzalliklari
Salbiy
Turlari
Afzalliklari
Salbiy
MOBA:
Aql va strategik
fikrlash:
Ijtimoiy hayotdan
uzoqlashish
ehtimoli:
Yengil
atletika:
Jismoniy
salomatlikni
mustahkam-
laydi:
Jarohat-lar
va sog‘liq
muam-
molari:
FPS:
Jamoaviy
ishlash:
Moliyaviy xavf-
xatarlar:
Og‘ir
atletika:
Ruhiy va
psixologik
barqarorlikni
oshiradi:
Haddan
tashqari
jismoniy
zo‘riqish:
Battle
Royale:
Qo‘l-ko‘z
koordinatsiyasi
ni yaxshilaydi:
Kiberxavfsizlik
va firibgarlik
xavfi:
Suv
sporti:
Intizom va
mas’uliyat
hissini
shakllantiradi:
Raqobat
bosimi va
stress:
RTS:
Stressga
bardoshlilikni
oshiradi:
Jismoniy faollik
yetishmov-
chiligi:
Futbol:
Ijtimoiy
aloqalarni
rivojlantiradi:
Korrup-
siya va
doping
muam-
mosi:
Sport
simulyator-
lari:
Professional
yo‘l ochadi:
Ko‘z va asab
tizimiga
yuklama:
Tennis:
Yetakchilik va
muvofiqlashish
qobiliyatini
rivojlantiradi:
Moliya-viy
xarajat-lar:
Jangovar
o‘yinlar:
Texnologik
savodxonlikni
oshiradi:
Uyqu muam-
molari:
Ot sporti:
Sog‘lom
turmush tarzini
shakllantiradi:
Yosh
chegarasi:
Xavfsiz sport
turi hisoblanadi:
Giymerlik
qaramligi xavfi:
Velo-
sport:
Aqliy faollikni
oshirish:
Sport-dagi
adolatsiz-
lik:
Nosog‘lom
ovqatlanish
odatlari:
Shaxmat:
Uyqu sifatini
yaxshilash:
Ijtimoiy
ajralish:
Yoshlar orasida
ta’lim va
o‘qishga
befarqlik:
Yoshlarni
yomon
odatlardan
saqlaydi:
234
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ushbu tahlildan ko‘rinib turibdiki, e-sport va an’anaviy sportning har biri o‘ziga xos
imkoniyat va xavflarga ega. Zamonaviy jamiyatda har ikki sport turi muhim ahamiyat kasb etadi,
ammo insonlarning jismoniy va ruhiy salomatligi uchun ular muvozanatda olib borilishi lozim.
E-sportning ortib borayotgan ommaviylashuvi bilan bir qatorda, jismoniy faollikni
saqlash va sog‘lom turmush tarziga rioya qilish muhim sanaladi.
XULOSA VA TAKLIFLAR:
Umuman olganda e-sport turi insoniyat orasida jadal
rivolanmoqda, e-sport o’yinlarini o’ynash orqali internetda yangi do‘stlar hamda juftlar ham
topish mumkin bo‘lib qoldi. Bu o‘yin insonlargan qaydaydir darajada yordam berishliligi
mumkin ammo e-sport turning bazi salbiy o‘yinlari insonlarga kuchli salbiy tasir o’tkazishi
mumkin, misol uchun, ko‘z kasalliklari, kuchli stress, zayif xotira kabi salbiy tasir o‘tkazishi
hammaga yaqqol ko‘rinib turibdi. Bu kabi salbiy oqibatlar ko‘p hollarda kichik va o‘rta
yoshdagi insonlarda uchrab turibdi chunki bu yoshdagi insonlar juda qiziquvchan va
ishonuvchan hisoblanadi. Ammo buning muqobilida shunaqangi sport turlari borki ular
an’anaviy sport turlariga kiradi misol uchun yoga, foodball, basketball, stol tenissi, shaxmat va
boshqalar. Bu sport turlari shunaqangi muhitni talab qilishadiki bular jumlasiga, to‘g‘ri turmish
tarzi, to’g’ri ovqatlanish, vaqtni to‘g‘ri taqsimlash va boshqalar. Inson shu yuqoridagi talablarni
amaliyotda qo‘llaydigan b‘lsa bu o‘z-o‘zidan sog‘lom turmish tarzi va aqliy rivojlanishni o‘zi
bilan etaklab keladi.
REFERENCES
1.
Dr. Mark Griffiths// The Psychosocial Impact of Professional Gambling, Professional
Video Gaming, and eSports// Casino and Gaming International (2017). B 59-63.
2.
Dr. Nick Yee// "The Proteus Paradox: How Online Games and Virtual Worlds Change
Us—And How They Don't" (2014).
3.
Ibodullayev U. //E-sport va an’anaviy sportlarning taqqoslanishi// Pedagogika Tadqiqotlar
Jurnali// (2025). B 589-590.
4.
Karter, E., Sport psixologiyasi jurnali, "Sportning ruhiy salomatlik foydalari", 2020, 15-
son, 45-50-betlar.
5.
Sport fanlari va tibbiyoti jurnali, “An’anaviy o‘zbek sporti va zamonaviy fitnes”, 2023 yil,
14-son, 50-55-betlar.
6.
Yıldız NO. (2021). The effect of technology use on employability perception. Journal of
Educational Issues. 7(3), 204-213.
7.
Kirriemuir J. (2002). Video gaming, education and digital learning technologies. D-lib
Magazine. 8(2), 1-12.
