Fevral, 2025-Yil
872
TIJORAT BANKLARI KREDIT PORTFELI
Mingliboyev Elyor O’ktam o’g’li
Denov Tadbirkorlik va Pedagogika instituti 1-kurs talabasi.
mrelyormingliboyev2006@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14956064
Annotatsiya.
Ushbu tezizda bankning kredit portfeli haqida va uni to‘g‘ri boshqarish va
tashkil etish haqida so‘z boradi. Bundan tashqari kredit portfelining tijorat banklari uchun
muhimlik darajasi haqida fikr yuritiladi.
Kalit so‘zlar:
kredit, kredit portfeli, kreditni boshqarish.
КРЕДИТНЫЙ ПОРТФЕЛЬ КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ
Аннотация.
В данной диссертации говорится о кредитном портфеле банка и его
правильном управлении и организации. Кроме того, обсуждается уровень значимости
кредитного портфеля для коммерческих банков.
Ключевые слова:
кредит, кредитный портфель, кредитное управление.
COMMERCIAL BANKS LOAN PORTFOLIO
Abstract.
This thesis talks about the bank's loan portfolio and its proper management and
organization. In addition, the level of importance of the loan portfolio for commercial banks is
discussed.
Key words:
loan, loan portfolio, loan management.
Hozirgi kunda O‘zbekiston miqyosida olib qarasak bank tizmida bank daromadining
qariyb 70% ulushi kreditlarga to‘g‘ri keladi. Bu esa tijorat banklari banklari uchun kreditlar
nechog‘liq muhim ekanligini ko‘rsatib turibdi. Modomiki kreditlar tijorat banklari uchun muhim
ekan, demak tijorat banklari uchun kredit portfelini to‘g‘ri tashkil etish undanda muhim masala
hisoblanadi. Dastlab kredit portfeli nima degan savolga to‘xtaladigan bo‘lsak,
kredit portfeli
—
barcha kreditlar bo‘yicha balans hisobvaraqlari summasi (brutto), banklar tomonidan olinadigan
ishlab chiqarish korxonalari negizida tashkil etiladigan kompaniyalar aktivlariga banklar
tomonidan yo‘naltiriladigan barcha mablag‘lar, shuningdek uch yildan kam bo‘lmagan muddatga
berilgan lizing xizmatlari summasi hisoblanadi.
Kreditlash bank ishining o‘zagi bo‘lib, uning sifatiga qarab bankning faoliyati to‘g‘risida
xulosa chiqarish mumkin. Bunda, asosan, kreditlarni boshqarish jarayonining asosiy axamiyat
kasb etishiga sabab Shuki, uning sifati bank ishining samradorligiga bog‘liqdir. Iqtisodchilar
tomonidan jahon banklarining sinishi (bankrotlikka uchrashi) sabablarini tadqiq qilish Shuni
Fevral, 2025-Yil
873
ko‘rsatayaptiki, asosan, banklarning sinishiga sabab – bank aktivlari sifatining (eng avvalo
kreditlarning) pastligidir. Kreditning sifati kreditlash jarayonini boshqarishga bog‘liq bo‘lib
quyidagi asosiy elementlardan tashkil topadi:
•tijorat bankida mukammal ishlab chiqilgan kredit siyosati kreditlashtirish jarayonining
mavjudligi;
• kredit portfelini optimal boshqarishning yo‘lga qo‘ylganligi;
• kreditlarni muntazam nazorat qilishning tashkil qilinganligi;
• bank tizimida ishlaydigan xodimlarning tayyorgarlik darajasi.
1
Bank kredit portfelini boshqarish - bu bank kreditlarining kredit tamoyillariga monand
tarzda berilishini nazorat qilish, kreditlar diversifikatsiyasini to‘g‘ri amalga oshirish hamda kredit
riskini imkon qadar kamaytirish jarayonlarini ichiga oladi.
Bank kredit portfelini boshqarish tizimi faoliyatining zamirida to'rt asosiy tamoyil turadi:
Birinchidan, Ozbekiston Respublikasi Markaziy bankining «Tijorat banklarida aktivlar
sifatini tasniflash va aktivlar bo yicha ehtimoliy yo‘qotishlarni goplash uchun zaxiralar
shakllantirish hamda ulardan foydalanish tartibi to‘g‘risida» gi talablari doirasida bank kreditlari
asosiy mezonlar bo yicha muntazam ravishda baholanadi;
Ikkinchidan, bank tomonidan ajratilayotgan kreditlaring ta'minlanishi ustidan nazoratni
amalga oshirish. Bunda shuni hisobga olish zarurki, ta'minot kredit berilayotganda uni
sondirishning bosh manbai hisoblanmaydi. Bank ta minotdan kredit so ndirilmasligi risklarini
kamaytirish maqsadida foydalanadi, xolos.
Uchinchidan, kredit monitoringini amalga oshirish. Kredit portfeli monitoringi
quyidagilarni nazarda tutadi:
kreditni monitoring qilish;
kredit portfelini monitoring qilish.
Hozirgi payda iqisodiyotni rivolantirishga yo'naltirilayotgan bank kreditlar hajmi shishi,
bank kreditlaridan foydalanayotgan turli mulkchilik va xo'jalik yuritish shaklidagi mijozlar
1
Axrorqulov, A. (2024). CREDIT POLICY OF COMMERCIAL BANKS AS THE BASIS OF CREDIT
MANAGEMENT.
Modern
Science
and
Research
,
3
(9),
290–296.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/42485
More Citation Formats
Fevral, 2025-Yil
874
miqdori ko'payishi va banklar tomonidan berilayotgan kreditlarni oqilona joylashtirish va ular
samaradorligini oshirish, berilgan kreditlar hamda ular bo yicha hisoblangan foizlarni o'z vaqtida
undirib olishni ta'minlash banklar kredit portfeli ustidan doimiy monitoring olib borishni talab
etmoqda.
To'rtinchidan, kredit portfelini auditdan otkazish va kredit risklarini boshgarish. Kredit
portfeli ichki va tashqi auditorlar tomonidan audit tekshiruvidan o‘tkaziladi.
2
Bank tizimi kredit portfeli to'g'risida hududlar kesimida ma'lumot
mlrd.so'm
№
Hudud nomi
01.07.2021
01.07.2022
O'zgarishi
summa
foizda
Jami
300 459
343 572
43 113
14%
1
Qoraqalpog'iston
Respublikasi
8 365
7 598
- 767
-9%
2
Andijon viloyati
13 077
12 092
- 985
-8%
3
Buxoro viloyati
13 875
12 429
-1 446
-10%
4
Jizzax viloyati
10 708
9 232
-1 477
-14%
5
Qashqadaryo
viloyati
11 973
9 851
-2 122
-18%
6
Navoiy viloyati
9 730
7 916
-1 814
-19%
7
Namangan
viloyati
11 116
9 262
-1 854
-17%
2
Malikova D.M., & Xamroyev Y. (2023). TIJORAT BANKLARI KREDIT PORTFELI VA UNI SAMARALI
BOSHQARISH. Journal of marketing, business and management, 2 (6), 4-7.
Fevral, 2025-Yil
875
8
Samarqand
viloyati
16 038
14 064
-1 974
-12%
9
Surxondaryo
viloyati
12
521
10 979
-1 542
-12%
10
Sirdaryo viloyati
9
236
7 722
-1 514
-16%
11
Toshkent shahri
141 850
205 255
63 405
45%
12
Toshkent viloyati
17 916
16 073
-1 843
-10%
13
Farg'ona viloyati
13 707
12 047
-1 660
-12%
14
Xorazm viloyati
10 348
9 052
-1 296
-13%
Yuqoidagi jadvalga qaraydigan bo‘lsak 2022 yilda o‘tgan yilning mos davriga nisbatan
jami kreditlar miqdori 14 % ga o‘sgan bo‘lsada, lekin bu o‘sishb faqatgina Toshkent shahrining
hisobiga to‘g‘ri keladi (45 %), qolgan barcha hududlarda esa kredit berish miqdori faqatgina
tushganini ko‘rishimiz mumkin. O‘tgan davrga nisbatan eng katta tushish Navoiy viloyatiga to‘g‘ri
kelsa (19 %), eng kam tushish Andijon viloyatiga to‘g‘ri keladi. Biroq miqdor jihatdan bu
ko‘rsatkichlar mos ravishda Qashqadaryo viloyati (2122 mlrd. so‘m) va Qoraqalpog‘iston
Respubliklasi (767 mlrd. so‘m) hisobiga to‘g‘ri keladi.
REFERENCES
1.
Axrorqulov, A. (2024). CREDIT POLICY OF COMMERCIAL BANKS AS THE BASIS OF
CREDIT MANAGEMENT. Modern Science and Research, 3(9), 290–296. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/42485 More Citation Formats
2.
Malikova D.M., & Xamroyev Y. (2023).
TIJORAT BANKLARI KREDIT PORTFELI VA UNI
SAMARALI BOSHQARISH.
Journal of marketing, business and management, 2 (6), 4-7.
3.
O‘zbekison REsbuplikasi Markaziy Banki rasmiy sayti
