874
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
KATARAKTA: KASALLIKNING SABABLARI, BELGILARI VA OLDINI OLISH
USULLARI
Karimova Yulduz Samandarovna
Osiyo Xalqaro Universiteti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15225968
Annotatsiya.
Katarakta – ko‘z gavhari (linzasi)ning xiralashuvi bilan xarakterlanadigan
va ko‘rish qobiliyatining sekin-asta pasayishiga olib keladigan kasallikdir. Tadqiqotlarda yosh
bilan bog‘liq o‘zgarishlar, ultrabinafsha nurlari, qandli diabet, yomon odatlar va genetik
omillar kasallik rivojlanishida asosiy rol o‘ynashi ko‘rsatilgan. Shuningdek, kasallikning
profilaktikasida sog‘lom turmush tarzi, ko‘zni himoya qilish, to‘g‘ri ovqatlanish va davriy ko‘z
tekshiruvlarining ahamiyati ta’kidlangan. Kataraktaning asosiy davosi – bu jarrohlik amaliyoti
hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
katarakta, ko‘z gavhari, xiralik, ko‘rish pasayishi, ultrabinafsha nurlari,
qandli diabet, profilaktika, davo.
КАТАРАКТА: ПРИЧИНЫ, СИМПТОМЫ И МЕТОДЫ ПРОФИЛАКТИКИ
Аннотация.
Катаракта — заболевание, характеризующееся помутнением
хрусталика глаза и приводящее к постепенному снижению зрения. Исследования показали,
что большую роль в развитии заболевания играют возрастные изменения,
ультрафиолетовое излучение, диабет, вредные привычки и генетические факторы.
Также была подчеркнута важность здорового образа жизни, защиты глаз,
правильного питания и периодических осмотров глаз в профилактике заболеваний.
Основным методом лечения катаракты является хирургическое вмешательство.
Ключевые слова:
катаракта, глазное яблоко, помутнение, потеря зрения,
ультрафиолетовые лучи, диабет, профилактика, лечение.
CATARACT: CAUSES, SYMPTOMS AND PREVENTION METHODS
Abstract.
Cataract is a disease characterized by clouding of the lens of the eye and
leading to a gradual decrease in vision. Studies have shown that age-related changes, ultraviolet
rays, diabetes, bad habits and genetic factors play a major role in the development of the disease.
The importance of a healthy lifestyle, eye protection, proper nutrition and periodic eye
examinations in the prevention of the disease is also emphasized. The main treatment for
cataracts is surgery.
Keywords:
cataract, lens, clouding, vision loss, ultraviolet rays, diabetes, prevention,
treatment.
875
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Katarakta butun dunyo bo‘ylab ko‘rish bilan bog‘liq muammolarning eng ko‘p
uchraydigan sabablaridan biridir. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra,
dunyodagi ko‘r odamlarning yarmidan ko‘pi aynan katarakta sababli ko‘rish qobiliyatini
yo‘qotgan.
Ko‘z gavhari – bu ko‘zning ichida joylashgan va yorug‘likni sinchkovlik bilan
yo‘naltiruvchi tuzilma. U o‘z shaffofligi tufayli yorug‘likni to‘g‘ri o‘tkazadi va tiniq tasvir hosil
bo‘lishini ta'minlaydi. Ammo:
Yoshlikda gavhar elastik va toza bo‘ladi,
Yillar o‘tishi bilan esa unda modda almashinuvi sekinlashadi,
Oqsillar yig‘ilib, linzada xiralik paydo bo‘ladi.
Bu xiraliklar bosqichma-bosqich ko‘rish sifatini buzadi.
Kataraktaning asosiy sabablari
Yosh bilan bog‘liq o‘zgarishlar. Ko‘p hollarda katarakta qarilik bilan bog‘liq bo‘ladi. 60
yoshdan oshgan har uchinchi odamda bu kasallik belgilari uchraydi. Yoshi ulg‘aygan sari
gavhardagi oqsillar parchalanadi va o‘z shaklini yo‘qotadi.
Ultrabinafsha (quyosh) nurlari. Ko‘zni uzoq vaqt quyosh nurlariga ta’sir qildirish
gavhardagi to‘qimalarni zararlaydi. Ayniqsa, ochiq havoda ishlaydigan yoki quyoshli
mintaqalarda yashovchi odamlarda bu xavf yuqori.
Qandli diabet. Qonda glyukoza (shakar) miqdorining baland bo‘lishi ko‘zdagi suyuqliklar
tarkibini o‘zgartirib, gavharning shishishiga va xiralashishiga sabab bo‘ladi.
Dori vositalari. Uzoq muddat kortikosteroidlar (gormonli dorilar), ayrim psixiatriya yoki
yurak dorilarini qabul qilish gavhar tuzilmasiga ta’sir qilishi mumkin.
Ko‘z jarohatlari yoki operatsiyalari. Avvalgi jarohatlar yoki ko‘zda olib borilgan
operatsiyalar ham kataraktaning rivojlanishiga sabab bo‘ladi.
Irsiyat va tug‘ma omillar. Ba’zi hollarda bolalar katarakta bilan tug‘iladi yoki hayotining
ilk yillarida bu kasallik rivojlanadi.
Kataraktaning turlari
Turi
Ko‘zdagi joylashuvi
Asosiy belgilar
Yadroviy
gavharning o‘rtasida
Uzoqni ko‘rish yomonlashadi,
ranglar sarg‘ayadi
Kortikal
gavharning chet tomonlarida
Yorug‘likda chiroq atrofida
“halqa” ko‘rinadi
Subkapsulyar
gavharning orqa qismida
Yorug‘likka kuchli sezuvchanlik, tez
rivojlanadi
876
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Turi
Ko‘zdagi joylashuvi
Asosiy belgilar
Tug‘ma yoki irsiy
Tug‘ilgan payt bo‘ladi
Bolalikda ko‘rish bilan bog‘liq
muammolar
Travmatik yoki
ikkilamchi
Jarohatdan yoki boshqa
kasallikdan keyin
Vaqt o‘tib rivojlanadi
Kasallikning belgilari. Ko‘rish asta-sekin xiralashadi, yorug‘likda ko‘zda “halqa”lar yoki
“quyosh nurlari” paydo bo‘lishi, kechasi yoki qorong‘uda ko‘rish qiyinlashadi, tez-tez
ko‘zoynakni almashtirish zaruriyati, bu belgilar paydo bo‘lsa, tezda oftalmologga murojaat qilish
zarur.
Oldini olish usullari
Ko‘zni muhofaza qilish. Quyoshda UV filtri bor ko‘zoynaklar taqish, ko‘zga zarar
yetkazuvchi ishlab chiqarish muhitida himoya vositalarini qo‘llash.
Sog‘lom ovqatlanish. A, C, E vitaminlariga boy mahsulotlar: sabzi, apelsin, ismaloq,
yong‘oqlar. Antioksidantlar: ko‘k choy, qulupnay, ko‘katlar, yetarli miqdorda suv ichish.
Kasalliklarni nazorat qilish. Qandli diabetni nazorat ostida saqlash, qon bosimi, yurak
faoliyatiga e’tibor berish.
Yomon odatlarni tark etish. Chekish va spirtli ichimliklar ko‘zga salbiy ta’sir qiladi,
sog‘lom turmush tarzini yo‘lga qo‘yish.
Davolash usullari.
Asosiy davolash usuli – operatsiya
Katarakta to‘liq shakllanganda, gavharni jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash va sun’iy linza
qo‘yish orqali davolanadi. Bu oddiy, xavfsiz va samarali amaliyotdir.
Zamonaviy ilmiy yo‘nalishlar
Ko‘z tomchilari
yordamida linzani tozalovchi vositalar ishlab chiqilmoqda.
Genetik tadqiqotlar
orqali tug‘ma kataraktalarni davolash yo‘llari izlanmoqda.
Farmatsevtik vositalar
– ba’zi tajriba dorilari linzani sog‘lom saqlashga yordam beradi.
REFERENCES
1.
Jo’rayeva, G. (2024). COMBINATION OF DIABETES AND METABOLIC
SYNDROME.
Modern Science and Research
,
3
(12), 691-696.
2.
Jo’rayeva, G. (2025). RISK FACTORS FOR THE DEVELOPMENT OF
CLIMACTERIC
DISORDERS
IN
WOMEN
WITH
THE
METABOLIC
SYNDROME.
Modern Science and Research
,
4
(1), 1090-1092.
877
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
3.
Нарзулаева, У. Р., Самиева, Г. У., & Насирова,
Ш. Ш. (2021). ИССИҚ ИҚЛИМДА
КЕЧУВЧИ ГИПЕРТОНИЯ КАСАЛЛИГИНИНГ БОШЛАНҒИЧ БОСҚИЧЛАРИДА
ГЕМОРЕОЛОГИК БУЗИЛИШЛАР. ЖУРНАЛ БИОМЕДИЦИНЫ И ПРАКТИКИ, 6(1).
4.
Нарзулаева, У., Самиева, Г., Лапасова, З., & Таирова, С. (2023). Значение диеты в
лечении артериальной гипертензии . Журнал биомедицины и практики, 1(3/2), 111–
https://doi.org/10.26739/2181-9300-2021-3-98
5.
Narzulaeva Umida Rakhmatulloevna, Samieva Gulnoza Utkurovna, & Ismatova Marguba
Shaukatovna (2020). SPECIFICITY OF THE CLINICAL COURSE OF THE INITIAL
STAGES OF HYPERTENSION IN ARID ZONES OF UZBEKISTAN AND NON-
DRUG APPROACHES TO TREATMENT. Кронос, (4 (43)), 15-17.
6.
Umida Raxmatulloevna Narzulaeva, & Mohigul Abdurasulovna Bekkulova (2023).
Arterial gipertenziya etiologiyasida dislipidemiyaning xavf omili sifatidagi roli. Science
and Education, 4 (2), 415-419.
7.
Narzulaeva, U. R., & Samieva, G. U. (2021). Nasirova ShSh. Hemoreological Disorders
in The Early Stages Of Hypertension In Hot Climates. Journal of Biomedicine and
Practice, 6(1), 221-225.
8.
Dilsora Nuriddinovna Juraeva, Umida Rakhmatulloevna Narzulaeva, & Kurbonova
Gulbahor Aslamovna. (2022). GENDER DIFFERENCES IN THE PARACLINICAL
FEATURES OF THE COURSE OF TRIGEMINAL NEURALGIA. World Bulletin of
Public
Health,
8,
186-190.
Retrieved
from
https://www.scholarexpress.net/index.php/wbph/article/view/751
9.
Нарзуллаева, У. Р., Самиева, Г. У., & Пардаева, З. С. (2020). Pathogenetic aspects of
verified risk factors such as arterial hypertension and dyslipidemia in the development of
chronic heart failure. American Journal of Medicine and Medical Sciences, 10(10), 776-
779.
10.
Toxirovna, E. G. (2024). QALQONSIMON BEZ KASALLIKLARIDAN HASHIMOTO
TIREODIT KASALLIGINING MORFOFUNKSIONAL O’ZIGA XOSLIGI.
Modern
education and development
,
16
(7), 120-135.
11.
Toxirovna,
E.
G.
(2024).
REVMATOID
ARTRIT:
BO’G'IMLAR
YALLIG'LANISHINING SABABLARI, KLINIK BELGILARI, OQIBATLARI VA
ZAMONAVIY
DAVOLASH
YONDASHUVLARI.
Modern
education
and
development
,
16
(7), 136-148.
12.
Эргашева, Г. Т. (2024). ОЦЕНКА КЛИНИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ
ОРЛИСТАТА
У
БОЛЬНЫХ
ОЖИРЕНИЕМ
И
АРТЕРИАЛЬНОЙ
ГИПЕРТЕНЗИЕЙ.
Modern education and development
,
16
(7), 92-105.
878
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
13.
Ergasheva, G. T. (2024). THE SPECIFICITY OFAUTOIMMUNE THYROIDITIS IN
PREGNANCY.
European Journal of Modern Medicine and Practice
,
4
(11), 448-453.
14.
Эргашева, Г. Т. (2024).
ИССЛЕДОВАНИЕ ФУНКЦИИ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ ПРИ
ТИРЕОИДИТЕ ХАШИМОТО.
Modern education and development
,
16
(7), 106-119.
15.
Toxirovna, E. G. (2024). GIPOFIZ ADENOMASINI NAZORAT QILISHDA
KONSERVATIV JARROHLIK VA RADIATSIYA TERAPIYASINING UZOQ
MUDDATLI SAMARADORLIGI.
Modern education and development
,
16
(7), 79-91.
16.
ERGASHEVA, G. T. (2024). OBESITY AND OVARIAN INSUFFICIENCY.
Valeology:
International Journal of Medical Anthropology and Bioethics
,
2
(09), 106-111.
17.
Ergasheva, G. T. (2024). Modern Methods in the Diagnosis of Autoimmune
Thyroiditis.
American Journal of Bioscience and Clinical Integrity
,
1
(10), 43-50.
18.
Tokhirovna, E. G. (2024). COEXISTENCE OF CARDIOVASCULAR DISEASES IN
PATIENTS WITH TYPE 2 DIABETES.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 55-62.
19.
Toxirovna, E. G. (2024). DETERMINATION AND STUDY OF GLYCEMIA IN
PATIENTS WITH TYPE 2 DIABETES MELLITUS WITH COMORBID
DISEASES.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 71-77.
20.
Toxirovna, E. G. (2024). XOMILADORLIKDA QANDLI DIABET KELTIRIB
CHIQARUVCHI
XAVF
OMILLARINI
ERTA
ANIQLASH
USULLARI.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 63-70.
21.
Toxirovna, E. G. (2024).
QANDLI DIABET 2-TIP VA KOMORBID KASALLIKLARI
BO’LGAN BEMORLARDA GLIKEMIK NAZORAT.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 48-54.
22.
Saloxiddinovna, X. Y. (2024). Current Views of Vitamin D Metabolism in the Body.
Best
Journal of Innovation in Science, Research and Development
,
3
(3), 235-243.
23.
Saloxiddinovna, X. Y. (2024). MORPHOFUNCTIONAL FEATURES OF THE
STRUCTURE AND DEVELOPMENT OF THE OVARIES.
EUROPEAN JOURNAL
OF MODERN MEDICINE AND PRACTICE
,
4
(4), 220-227.
24.
Saloxiddinovna, X. Y. (2024). Modern Views on the Effects of the Use of Cholecalciferol
on the General Condition of the Bod.
JOURNAL OF HEALTHCARE AND LIFE-
SCIENCE RESEARCH
,
3
(5), 79-85.
25.
Халимова, Ю. С., & Хафизова, М. Н. (2024). МОРФО-ФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ И
КЛИНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ СТРОЕНИЯ И РАЗВИТИЯ ЯИЧНИКОВ (ОБЗОР
ЛИТЕРАТУРЫ).
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(5), 188-198.
26.
Халимова, Ю. С. (2024). Морфологические Особенности Поражения Печени У
Пациентов С Синдромом Мэллори-Вейса.
Journal of Science in Medicine and
Life
,
2
(6), 166-172.
879
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
27.
Xalimova, Y. S. (2024). Morphology of the Testes in the Detection of Infertility.
Journal
of Science in Medicine and Life
,
2
(6), 83-88.
28.
KHALIMOVA, Y. S. (2024). MORPHOFUNCTIONAL CHARACTERISTICS OF
TESTICULAR AND OVARIAN TISSUES OF ANIMALS IN THE AGE
ASPECT.
Valeology: International Journal of Medical Anthropology and Bioethics
,
2
(9),
100-105.
29.
Salokhiddinovna, K. Y. (2024). IMMUNOLOGICAL CRITERIA OF REPRODUCTION
AND VIABILITY OF FEMALE RAT OFFSPRING UNDER THE INFLUENCE OF
ETHANOL.
EUROPEAN JOURNAL OF MODERN MEDICINE AND PRACTICE
,
4
(10),
200-205.
30.
Salokhiddinovna, K. Y., Saifiloevich, S. B., Barnoevich, K. I., & Hikmatov, A. S. (2024).
THE INCIDENCE OF AIDS, THE DEFINITION AND CAUSES OF THE
DISEASE.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
55
(2),
195-205.
31.
Жураева, Д. Н., & Нарзулаева, У. Р. (2020). Эркак ва аёлларда уч шохли нерв
невралгияси кечишининг параклиник хусусиятлари. ЖУРНАЛ НЕВРОЛОГИИ И
НЕЙРОХИРУРГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ, 1(1).
32.
Narzulyeva, U., & Ismoilova, N. (2023). DETECTION OF EATING BEHAVIOR
DISORDERS IN STUDENTS BEFORE THE EXAM USING THE DEBQ
QUESTIONNAIRE. Наука и инновация, 1(15), 112-114.
33.
Narzulaeva, U. (2023). PATHOGENETIC MECHANISMS OF MICROCIRCULATION
DISORDERS. International Bulletin of Medical Sciences and Clinical Research, 3(10),
60–65. Retrieved from
https://researchcitations.com/index.php/ibmscr/article/view/2811
34.
Khalimova, Y. S. (2024). Features of Sperm Development: Spermatogenesis and
Fertilization.
American Journal of Bioscience and Clinical Integrity
,
1
(11), 90-98.
35.
Salokhiddinovna, K. Y., & Nematilloevna, K. M. (2024). MODERN MORPHOLOGY
OF HEMATOPOIETIC ORGANS.
Modern education and development
,
16
(9), 50-60.
36.
Khalimova, Y. (2025). MORPHOLOGY OF PATHOLOGICAL FORMS OF
PLATELETS.
Modern Science and Research
,
4
(2), 749-759.
37.
Salokhiddinovna, K. Y., & Nematilloevna, K. M. (2025). MODERN MORPHOLOGY
OF HEMATOPOIETIC ORGANS.
Modern education and development
,
19
(2), 498-508.
38.
Халимова, Ю. С., & Хафизова, М. Н. (2025). СОВРЕМЕННАЯ МОРФОЛОГИЯ
КРОВЕТВОРНЫХ ОРГАНОВ.
Modern education and development
,
19
(2), 487-497.
880
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
39.
Халимова, Ю. С., & Хафизова, М. Н. (2025). ГИСТОЛОГИЧЕСКАЯ
СТРУКТУРНАЯ
МОРФОЛОГИЯ
НЕФРОНОВ.
Modern
education
and
development
,
19
(2), 464-475.
40.
Saloxiddinovna, X. Y., & Nematilloevna, X. M. (2025). NEFRONLARNING
GISTOLOGIK
TUZILISH
MORFOLOGIYASI.
Modern
education
and
development
,
19
(2), 509-520.
41.
Saloxiddinovna, X. Y., & Ne’matilloyevna, X. M. (2025). QON YARATUVCHI
A'ZOLARNING
ZAMONAVIY
MORFOLOGIYASI.
Modern
education
and
development
,
19
(2), 476-486.
42.
Xalimova, Y. (2025). MODERN CONCEPTS OF BIOCHEMISTRY OF BLOOD
COAGULATION.
Modern Science and Research
,
4
(3), 769-777.
43.
Narzulaeva Umida Rakhmatulloevna and Rakhmatova Fotima Ulugbekovna,
“PATHOGENETIC MECHANISMS OF DISORDERS IN THE HEMOSTASIS
SYSTEM OBSERVED IN PATIENTS INFECTED WITH COVID-19”, IEJRD -
International Multidisciplinary Journal, vol. 7, no. ICMEI, p. 3, Feb. 2023.
44.
Narzulaeva, U. (2023). PATHOGENETIC SIGNIFICANCE OF HYPERLIPIDEMIA IN
THE CLINICAL COURSE OF ARTERIAL HYPERTENSION. International Bulletin of
Medical Sciences and Clinical Research, 3(11), 86-91.
45.
Narzulaeva, U. (2023). PATHOGENETIC SIGNIFICANCE OF HYPERLIPIDEMIA IN
THE CLINICAL COURSE OF ARTERIAL HYPERTENSION. International Bulletin of
Medical Sciences and Clinical Research, 3(11), 86-91.
46.
Нарзуллаева, У., Самиева, Г., & Пардаева, З. (2022). ПАТОФИЗИОЛОГИЯ
РЕПЕРФУЗИОННОГО ПОВРЕЖДЕНИЯ МИОКАРДА. Журнал вестник врача,
1(2), 155–158.
https://doi.org/10.38095/2181-466X-2020942-154-157
47.
Самиева, Г., Нарзулаева, У., & Самиев, У. (2023). Течение артериальной
гипертензии у жителей засушливого региона. Каталог монографий, 1(1), 1–108.
извлечено от
https://inlibrary.uz/index.php/monographs/article/view/27456
48.
Oripova, O. O., Samieva, G. U., Xamidova, F. M., & Narzulaeva, U. R. (2020).
Sostoyanie plotnosti raspredeleniya limfoidnyx kletok slisistoy obolochki gortani va
proyavleniya mestno immuna pri xroncheskom laringite (tahlil seksionnogo material).
Akademiya,(4 (55)), 83-86.
49.
Abdurashitovich, Z. F. (2024). ANATOMICAL COMPLEXITIES OF JOINT BONES
OF THE HAND.
EUROPEAN JOURNAL OF MODERN MEDICINE AND
PRACTICE
,
4
(4), 198-206.
881
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
50.
Зикриллаев, Ф. А. (2024). АНАТОМИЧЕСКОЕ СТРОЕНИЕ ОРГАНОВ ДЫХАНИЯ
И ЕГО ЛИЧНЫЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 86-93.
51.
Abdurashitovich, Z. F., & Komoliddinovich, S. J. (2024). DIGESTIVE SYSTEM.
ANATOMY OF THE STOMACH.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 78-85.
52.
Abdurashitovich,
Z.
F.
(2024).
UMURTQA
POG’ONASI
BIRLASHUVLARI.
TADQIQOTLAR. UZ
,
40
(3), 40-47.
53.
FACTORS FOR MYOCARDIAL INFARCTION.
FAN, TA'LIM, MADANIYAT VA
INNOVATSIYA JURNALI| JOURNAL OF SCIENCE, EDUCATION, CULTURE AND
INNOVATION
,
1
(4), 23-28.
54.
Abdurashitovich,
Z.
F.
(2024).
MIOKARD
INFARKTI
UCHUN
XAVF
OMILLARINING
AHAMIYATINI
ANIQLASH.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
36
(5), 83-89.
55.
Abdurashitovich, Z. F. (2024). THE RELATIONSHIP OF STRESS FACTORS AND
THYMUS.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ
,
36
(6),
188-196.
56.
Rakhmatulloevna, N. U., & Abdurasulovna, B. M. (2022). GEMOREOLOGIK
BUZILISHLАR
VА
ERITROTSITLАR
АGREGАTSION
XOSSАLАRI
OʼZGАRISHINING
PАTOGENETIK
MEXАNIZMLАRI.
JOURNAL
OF
BIOMEDICINE AND PRACTICE, 7(6).
57.
Narzulaeva, U. (2023). PATHOGENETIC SIGNIFICANCE OF HYPERLIPIDEMIA IN
THE CLINICAL COURSE OF ARTERIAL HYPERTENSION. International Bulletin of
Medical Sciences and Clinical Research, 3(11), 86-91.
58.
Нарзуллаева, У., Самиева, Г., & Пардаева, З. (2022). ПАТОФИЗИОЛОГИЯ
РЕПЕРФУЗИОННОГО ПОВРЕЖДЕНИЯ МИОКАРДА. Журнал вестник врача,
1(2), 155–158.
https://doi.org/10.38095/2181-466X-2020942-154-157
59.
Abdulloyev, M. (2025). CURRENT MODERN METHODS OF EXAMINATION OF
OSTEOARTHRITIS OF THE KNEE JOINT. “New Renaissance” Xalqaro ilmiy jurnali.
ResearchBib 3030-3753, Volume 2 Issue 1
https://doi.org/10.5281/zenodo.14919141
60.
Karimova,
Y. (2025). ALLERGIK KONYUNKTIVIT: SABABLARI, BELGILARI, TURLARI
VA DAVOLASH USULLARI. ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753,
61.
Volume 2 Issue 3.
