2014
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
TALKOTT PARSONSNING "SOTSIAL TIZIM" ASARI
Mirzayeva Sevinch Jumaboy qizi
O‘zbekiston Milliy Universiteti Ijtimoiy Fanlar Fakulteti
Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi.
Ilxomov Umrbek
Ilmiy rahbar: Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya kafedrasi oʻqituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15294059
Annotatsiya. Ushbu maqolada Talkott Parsonsning “Sotsial tizim” nomli asarining
asosiy g‘oyalari, ijtimoiy tizimlar nazariyasiga qo‘shgan hissasi hamda zamonaviy
sotsiologiyadagi ahamiyati yoritiladi. Muallif tomonidan ishlab chiqilgan funktsionalistik
yondashuv, tizim elementlari va ularning o‘zaro aloqasi, shuningdek, sotsial institutlar va rollar
to‘g‘risidagi konsepsiyalar tahlil qilinadi. Maqola sotsiologik nazariyalarni chuqurroq
tushunish va zamonaviy ijtimoiy tizimlarni tahlil qilishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:Talcott Parsons, Sotsial tizim, strukturaviy-funktsionalizm, harakat
nazariyasi, ijtimoiy institutlar, sotsiologik nazariya.
«СОЦИАЛЬНАЯ СИСТЕМА» ТОЛКОТТА ПАРСОНСА
Аннотация. В данной статье рассматриваются основные идеи работы
Талкотта Парсонса "Социальная система", его вклад в развитие теории социальных
систем и значение в современной социологии. Анализируются функционалистский подход,
разработанный автором, взаимодействие элементов системы, а также концепции
социальных институтов и ролей. Статья служит важным источником для более
глубокого понимания социологических теорий и анализа современных социальных
структур.
Ключевые слова: Толкотт Парсонс, социальная система, структурный
функционализм, теория действия, социальные институты, социологическая теория.
TALCOTT PARSONS'S "THE SOCIAL SYSTEM"
Abstract. This article explores the main ideas of Talcott Parsons' work The Social
System, his contribution to social systems theory, and its relevance in contemporary sociology. It
analyzes the functionalist approach developed by Parsons, the interaction between system
elements, and the concepts of social institutions and roles. The article serves as an essential
resource for deeper understanding of sociological theory and the analysis of modern social
systems.
Keywords: Talcott Parsons, Social system, structural-functionalism, Keywords: Talcott
Parsons, Social system, structural-functionalism theory, social institutions, sociological theory.
2015
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Talkott Parsons XX asrning eng yirik sotsiolog nazariyotchilaridan biri. Ilmiy jurnal
sahifalarida uning ilk ishlari nashr etilganda yevropada jahon urushi oqibatida barqarorsizlik
hukm
surgan
va
bundanda og‘irroq voqyealar, sotsiologik nazariyaning buyuk
namoyandalarining ilk avlodi sahnadan ketishi kuzatilayotgan edi (E.Dyurkgeym 1918-yil,
M.Veber 1921-yil, V.Pareto 1923-yil vafot etgan edi; F.Tyonnis o‘z ishlarini yozsada, ta’lim
sohasidan ajratilgan, xalqaro ilmiy jamoatchilik bilan aloqalari uzilgan edi), AQSh esa ilmiy
potensial kengayib borgan bo‘lsada, xali beri ilmiy dunyoning bir chetida qolib ketaverdi.
Parsons vafot etganda AQSh yirik ilmiy hokimiyatga aylandi. Parsonsning olim sifatidagi
hissasi nafaqat bunda, balki sotsiologik nazariyalar taraqqiyotida vorisiyikni yo‘lga qo‘yganligi
bilan belgilanadi. Klassik sotsiologlar ishlarini chuqur o‘rganib (ayniqsa, yevropa olimlari),
ularning g‘oyalarini chuqur tahlil qilib, ularning boy tajribasini o‘z konsepsiyalarida boyitdi.
Parsonsning nazariy ishlariga e'tibor qilsak, ularda klassik sotsiologlarinng bugungi
kunimizgacha ham eskirmagan, boy me'rosini to‘la holda saqlab qolinganini ko'rishimiz
mumkin.Talkott Parsons (1902-1979) 1902-yil 13-dekabrda AQShda,Kolorado shtatining
Kolorado-Springs shahrida tug'ilgan. U ziyoli oiladan kelib chiqqan, otasi kongregatsiya
ruhoniysi, professor va oxir-oqibat uncha katta bo‘lmagan kollejning prezidenti bo‘lgan.
Parsons noyob iste'dod egasi bo‘lgan, shuningdek o ‘ziga xos sintetik tafakkurga ega
bo‘lib, u tabiatshunoslik, iqtisod, sotsiologiya fanlari sirlarini chuqur o‘rgandi. Dastlabki ta’limni
1920-1924-yillarda Garvarddagi Amxerst kollejida tibbiyot bo‘yicha olgan, uning dunyoqarashi
shakllanishiga ushbu davrning mashhur iqtisodchi olimi Uilton Xamilton katta ta’sir etdi - uning
ijtimoiy fanlarga bo‘lgan qiziqishi kuchaydi. Afsuski, Parsons kollejni bitirishiga bir yil
qolganda bu olim kollejdan haydaladi. Psrsons biologiya, falsafa, va ayniqsa I.Kantning «Sof
aqlning tanqidi» asarini chuqur o‘rgandi. U Angliya adabiyoti kurslarida qatnashmoqchi edi.
Aspiranturada o‘qishni juda orzu qilardi, hatto meditsina bo‘yicha ham shuhrat
qozonmoqchi bo‘ldi.Uning asarlariga nazar tashlasak "Sotsial tizim” (1951), “Harakatning
umumqamrovli nazariyasiga” (E.Shilz bilan hammualliflikda, 1951), “Jamiyat: evolyutsion va
qiyosiy istiqbollar” (1966), “Sotsiologik nazariya va zamonaviy jamiyat”(1967), “Sotsial
struktura va shaxs” (1970), “Sotsial tizim va harakat nazariyasi evolyutsiyasi” (1977), “Harakat
nazariyasi va inson tuzilishi” (1978) kabi asarlarni yozgan. Talkott Parsonsning eng mashhur
asari ‘’Sotsial tizim‘’ 1951-yilda yozilgan. Talkott Parsonsning sotsial tizm asarini yozishga
nima sabab bo‘lgan va asarning mazmun mohiyati nimadan iborat ekanligini ko‘rib chiqamiz.
Ijtimoiy tizimning umumiy nazariyasini yaratish istagi: Parsons oʻzidan oldingi ijtimoiy
nazariyalar (Marks, Dyurkgeym, Veber kabi) parchalanib ketganini koʻrdi. U sotsiologiya uchun
yagona, yaxlit, barqaror nazariy asos yaratishni istadi.
2016
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Aynan shu maqsadda "Social System" ni yozdi — u odamlarning ijtimoiy harakatlarini
va tizimli tuzilishini yaxlit bir modelda tushuntirib bermoqchi bo‘ldi.Ijtimoiy harakat va
strukturaning o‘zaro bog‘liqligini tushuntirish: Parsons ilgari "The Structure of Social Action"
(1937) asarida harakat nazariyasini ishlab chiqqan edi. Lekin u shuni angladiki, individual
harakatlar faqat ijtimoiy tizimlar doirasida to‘liq tushuniladi. Shu sababli, u harakat va tizim
o'rtasidagi chuqur munosabatni batafsil tahlil qilish uchun "Social System" ni yozdi. Ijtimoiy
barqarorlik va tartibni tushuntirish ehtiyoji: Ikkinchi Jahon urushi va undan keyingi davrda
jamiyatlarning barqarorligi va ijtimoiy tartibni qanday saqlab qolish mumkinligi dolzarb
masalaga aylandi. Parsons oʻz asarida jamiyat qanday qilib oʻz tizimini muvozanatda ushlab
turishini va a'zolar qanday qilib tizimga moslashishini nazariy jihatdan asoslab beradi.
Parsonsning tizim konsepsiyasi tizimning umumiy: nazariyasidan, xususan tizimli
yondoshuvning ilk namoyandasi bo‘lgan L.Bertalanfi va kibernetika asoschisi N.Vineming
asarlaridan olib chiqadi. Tizimli yondoshuvni rivojlantirish tizimlardagi muvozanat holatini
tushuntirish uchun kerak edi. Bu muammoni hal qilishga ochiq tizim tushunchasini kiritish bilan
erishildi. U tashqi muhit bilan ayirboshlash munosabatlariga kirishib, murakkab tartibotlarni
ushlab turuvchi tizim hisoblanadi. Parsonsga ko‘ra, harakatlar ochiq tizimlardir. Shuning uchun
ular o‘z yashovchanligi bilan tartibotga erishishni ta’minlash uchun to‘rtta tizimga xos
ehtiyojlarni yoki funksional jihatdan zarur sharoitlarni qondirishi lozim prerekvizit - old shart):
adaptatsiya, maqsadga intilish, integratsiya /a latentlik. Shunday qilib, har bir tizim quyi darajada
to‘rt quyi tizim orqali namoyon bo‘ladi. Ular esa, o‘z navbatida tizimning yashovchanligini
ta’minlash maqsadida unga xos to‘rt ehtiyojni qondirish uchun tashkil topadi.Buni Parsons
ifodalaydi. Adaptatsiya (A), maqsadga erishish (G), integratsiya (I) va latentlik (L) yoki qadriyat
modelini Qo‘llab-quvvatlash maqsadida bu funksiyalarini ishlab chiqadi. Bu to‘rt funksiya
birlashib AGIL tizimini tashkil etadi.. Demak, tizim yashab qolishi uchun quyidagi to‘rt
funksiyani bajarishi shart deb taʼkidlab oʻtadi:
1. Adaptatsiya: tizim tashqi muhitning kutilmagan vaziyatda paydo bo‘ladigan talablariga
javob bera olishi kerak. U tashqi muhitga moslasha olishi va muhitni o‘z ehtiyojlariga
moslashtirishi lozim.
2. Maqsadga erishish: tizim o‘zining birlamchi maqsadlarini miqlay olishi va unga
erishishi shart.
3. Integratsiya: tizim o‘z elementlarining o‘zaro munosabatlarini koordinatsiyalashi zarur.
U shuningdek, qolgan uch funksional imperativlarning munosabatlarini boshqarishi zarur
(A, G, L)
2017
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
4.Latent funksiyasi (qadriyat modelini qo‘llab-quvvatlash): tizim individlarning
motivatsiyasini ham, motivatsiyani keltirib chiqaruvchi va qo‘llab-quvvatlovchi madaniy
namunalarni ham oziqlantirishi, qoʻllab-quvvatlashi va yangilab turishi zarur.
Parsons AGIL sxemasini o‘z nazariy tizimining barcha darajalarida foydalanish uchun
yaratdi.Institutsionallashuv jarayoni har biri o‘ziga xos ehtyojlarni qondirish funksiyasini
namoyon etuvchi quyi tizimlarning tashkil topishini nazarda tutadi. Parsons o‘zining asarlarida
tizimli ierarxiyaning o‘ziga barcha biologik organizmlarni qamrab olgan “tirik tizim”dan tortib
to sotsial guruhgacha bo‘lgan darajalarini ajratadi:
1. “Tirik tizim” quyidagi quyi tizimlarga ega:
A) fizikaviy-kimyoviy tizim - tirik tizimning noorganik muhitga moslashuvi funksiyasini
bajaruvchi fizikaviy va kimyoviy jarayonlardan tashkil topadi;
B) organik tizim - tirik tizimning maqsadga erishishga intilishi funksiyasini bajaradi;
D) transsendental tizim - tirik tizimning mavjud bo‘lishi transsendental sharoitlarini o‘z
ichiga oladi va “namunaviy mavjud bo‘lishni qoʻllab-quvvatlash” va tirik tizim ichidagi
“zo‘riqishlarni yumshatish” funksiyasini bajaradi;
E) harakatlar tizimi - biz tomonimizdan «yagona harakat» sifatida qarab o‘tilgan - tirik
tizimning integratsiya funksiyasini bajaruvchi, shart-sharoitlar ta’siri ostida qabul qilinadigan
hukmlar (ahamiyat) bilan nazoratga olingan harakat.
2. Sanab o‘tilgan tizimlarning quyi tizimlari. Parsons harakat tizimining to‘rt quyi
tizimlarini oldingi qismda birma-bir qarab o‘tilgan omillar asosida ajratadi.To‘rtta harakat tizimi
bilan tanishishda o‘quvchi ular real olamda mavjud emasligi, balki bu olamning tahlil qilish
uchun tahlil qurollari bo‘lib hisoblanishini yodda tutishi lozim.
Sotsial harakatning quyi tizimlari:
A) biologik tizim (xulq-atvor organizmi) - insonning harakatlari olamini tashkil etuvchi
moddiy (instinkt va biologik ehtiyojlari) va g‘oyaviy olami (me'yorlar, qadriyatlar) o‘rtasida
bog‘lovchi zveno sifatida xizmat qiluvchi tizim (adaptatsiya);
B) shaxs tizimi («Ego») — individning motivatsion strukturasi; organizm va shaxs tizimi
“bazis strukturasi”ni hosil qiladi va
3. Sotsial tizimning quyi tizimlari esa quyidagilar:
A) iqtisodiy tizim (adaptatsiya);
B) siyosiy tizim (maqsadga erishish);
D) sotsietal hamjamiyat tizimi (integratsiya);
E) ijtimoiylashuv tizimi (qadriyat modelini qo‘llab-quvvatlash).
Shu tarzda davom ettirilsa, konkret sotsial hodisani izohlash mumkin bo‘ladi. Parsons
ham shu joyda to‘xtab, ikkinchi va uchinchi darajalar bilan kifoyalangan.
2018
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Shunday qilib, «yagona harakat» oʻzida institutsionallashuv davomida rivojlanib
boradigan to‘rt quyi tizimni birlashtiradi. Ularning har biri shu tariqa o‘zining quyi tizimini
yaratadi va h.k. Har bir darajaning quyi tizimlari tizimning yashovchanligini saqlab qolish uchun
zarur bo‘lgan funksional sharoitlarni qondirish uchun rivojlanadi.Tizimli yondoshuv doirasida
ochiq tizimlar nazariyasini ishlab chiqishga asoslangan yana bir g‘oya sifatida Parsonsning
kibermetik ierarxiya va o‘zaro aloqadagi tizim va quyi tizimlarning axborot almashinuvi
konsepsiyasi namoyon bo‘ladi. Uning nazariyasi - ahamiyatlar - qadriyatlar, me'yorlar va h.k.
kommunikatsiyasi nazariyasi ekanligi ma’lum. Ular ichida tizimlar va quyi tizimlar bir. Sotsial
tizimlar - inson xulq-atvorini boshqaruvchi va uni rol va statuslar tizimiga o‘zgartiruvchi
qoidalar,
me'yorlar,
barqaror
komplekslari
sifatida
talqin
etiluvchi
institutsional
tizimlardir.Sotsial tizim o‘zaro bog‘liq bo‘lgan darajalardan tarkib topgan strukturaga ega:
individ - guruh (jamoalar) - institutlar - yaxlit jamiyat. Yuqorida keltirilgan har bir darajaga o‘z
ierarxiya turi to‘g‘ri keladi: texnik, “menejerial”, institutsional va sotsietal.Sotsietal darajada
sotsial tizim to‘rtta quyi tizimning birlashuvi natijasi sifatida shakllanadi: iqtisodiy (adaptatsiya
funksiyasi), siyosiy (maqsadga erishish funksiyasi), “sotsietal birlik” (integratsiya funksiyasi) va
“fidutsiar” (latentlik funksiyasi). Sotsietal birlik - butun bir sotsial tizimning yadrosi - yagona
me'yoriy namunalar asosida tashkillashtirilgan va tartibga solingan jamoalar tizimi yoki
yig‘indisi, me'yorlar, qadriyatlar va me'yoriy namunalarni o‘z ichiga oladi. Insonlar o‘rtasidagi
o‘zaro ayirboshlashning umumlashma vositasi sifatida pul, hokimiyat yoki qadriyatli
xususiyatlar emas, balki “ta’sirlashuv” va “birdamlik” tan olinadi.Parsons sotsial tizimlar haqida
gapirar ekan, ularning har biri uchun qolgan uchtasi muhit bo‘lib xizmat qilishini nazarda tutadi,
ya’ni sotsial tizim uchun madaniyat, shaxs, organizm bo‘lib xizmat qilsa, shaxs uchun - sotsial
tizim, madaniyat, organizm, madaniyat uchun - sotsial tizim, shaxs, organizm, biologik organizm
uchun sotsial tizim, madaniyat, shaxs. Parsons bu to‘rtlikda asosiy o‘rinni sotsial tizimga beradi,
chunki aynan sotsial tizim “harakatni real empirik tashkil etish va nazariy tahlilning mustaqil
markazi” hisoblanadi.
Sotsial tizimning quyi tizimlari quyidagilar:
A) iqtisodiy tizim - sotsial tashkilot va tabiiy muhit o‘rtasida ʼʼbog‘lovchi zveno
(adaptatsiya);
B) siyosiy tizim - maqsadga erishish funksiyasini bajarib, hukm chiqarish shakllarini,
maqsadlarni standartlashtirish va ularga erishish yo‘lida resurslarni yo‘naltirishni o‘z ichiga oladi;
D) sotsietal hamjamiyat tizimi (sotsial nazorat) - integratsiya funksiyasini bajarib, sotsial
nazoratning barcha institutlarini - qonunlardan tortib norasmiy qoidalargacha - o‘z ichiga oladi
va bajaradi.Parsonsda qismlarning o‘zaro ta’sirlashuvini tartibga solib turuvchi element sifatida
struktura (doimiy harakatda bo‘lgan sotsial xatti-harakatlarning harakatsiz yaxlitligi).
2019
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Struktura deganda sotsial me'yor va statuslar tizimi (yoki me'yoriy tartib) tushuniladi.
Me'yoriy tartib o‘z ichiga quyidagilarni oladi: sotsial tartib va sotsial me'yorlar (qonuniy
status berilganligi uchun ko‘pchilik insonlar tomonidan amal qilinadigan o‘zgarmas
qoidalar).Sotsial tartib ikki jarayonning ta’sirida yuzaga keladi.sotsial tizimning o‘zini o‘zi
saqlab qolishga qaratilgan tendensiyalari ma’lum bir chegaralarni va muhitga nisbatan
doimiylikni saqlab qolishga qaratilgan tendensiyalar (gomeostatik muvozanat).Parsons ijodining
yadrosi to‘rtta harakat tizimlarida namoyon bo‘ladi.Harakat tizimlari tahlili vaqtida Parsons
tomonidan qilingan taxminlarda biz tartib muammosi bilan to‘qnash kelamiz. So‘nggisi
Parsonsning ustun keladigan qiziqishi bo‘lgan va uning ijodi tanqidining muhim manbai
bo‘lib qolgan. Ilk faylasuflarning hamma hammaga qarshi ijtimoiy urushiga to‘sqinlik qiluvchi
Gobbs tartiboti muammosiga javoblari Parsonsni qanoatlantirmas edi. Parsons bu muammoga
javobni uning fikricha, quyidagi taxminlar to‘plami doirasida amal qiluvchi strukturaviy
funksionalizmdan topdi:
1. Tizimlar tarkibiy qismlarning tartibliligi va mustaqilligi xususiyatlariga ega.
2. Tizimlar o‘zini quvvatlovchi tartib yoki muvozanatga moyillikka ega.
3. Tizim statik bo‘lishi yoki tartibga solingan o‘zgarishlar jarayonida ishtirok etishi
mumkin.
4. Tizimning bir qismi xarakteri boshqa qismlar olishi mumkin bo‘lgan shaklga ta’sir
ko‘rsatishi mumkin.
5. Tizimlar o‘zining tashqi muhiti bilan chegarani ushlab turadi.
6. Taqsimot va integratsiya — berilgan tizimning muvozanat holati uchun zarur boʻlgan
ikkita fundamental jarayondir.
7. Tizimlar o‘zini quvvatlovchi tartibga moyil bo‘lib, bu qismlarning chegarasi va
butunlik bilan o‘zaro munosabatlarini saqlab qolish, tashqi muhit modifikatsiyasi nazorati va
tizimning ichki o‘zgarishga moyilligi ustidan nazoratni o‘z ichiga oladi. Bu taxminlar Parsonsni
shunga olib keldiki, jamiyatning tartibga solingan tuzilmasi tahlili uning uchun birinchi darajali
ahamiyatga ega bo‘lib qoldi.’’Sotsial tizim’’ asari qanday yakun topadi. Talkott Parsonsning
"Sotsial tizim" asari, umumiy tarzda, sotsiologiya va ijtimoiy tizimlar haqidagi fundamental
tushunchalarni tushuntiradi. Asarda tizimning oʻzgarishi, ijtimoiy tizimning dinamikasi va
ijtimoiy muhitning ijtimoiy tizimga qanday ta'sir ko'rsatishi muhokama qilinadi. Asarning
tugashida Parsons, tizimlarning barqarorlik va oʻzgarishning oʻzaro bog'liqligini ta'kidlaydi. U,
shuningdek, ijtimoiy tizimni tashkil etuvchi unsurlarni va ularning oʻzaro munosabatlarini
tushunishning muhimligini ta'kidlaydi. U, ijtimoiy tizimning rivojlanishida individual xatti-
harakatlar va madaniy qadriyatlar oʻrtasidagi muvozanatni saqlash zarurligini oʻrgatadi.
2020
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Asar, ayniqsa, ijtimoiy tizimlarning kompleksligi va oʻzgarishlarga qanday moslashishini
tushunishda zarur boʻlgan nazariy asoslarni beradi. Bu yerda ijtimoiy tizimning barqarorligi va
oʻzgarishlar orasidagi muvozanatga erishish uchun qanday ijtimoiy normalar va strukturalar
kerakligi haqida muhim fikrlar mavjud boʻlgan.
Xulosa qilib aytishimiz joizki:
Talcott Parsonsning "Sotsial tizim"(1951) asari
sotsiologik nazariyada muhim yasagan fundamental ilmiy ishlardan biridir. Bu asarda muallif
jamiyatni murakkab, o‘zaro bog‘langan tizim sifatida talqin etadi va har bir ijtimoiy institut yoki
aktor tizim barqarorligini saqlashda muhim rol o‘ynashini ta’kidlaydi. U ishlab chiqqan AGIL
modeli (Adaptation, Goal attainment, Integration, Latency) yordamida har qanday ijtimoiy tizim
qanday funksiyalarni bajarishi kerakligi izohlanadi. Asarda asosiy e’tibor shaxs, institut va tizim
o‘rtasidagi murakkab munosabatlarga qaratilgan. Parsons odamlarning harakati faqat
individuallik asosida emas, balki ijtimoiy rol va qadriyatlar tizimi asosida shakllanishini
isbotlaydi. Bunda har bir ijtimoiy institut, xususan, oila, din, siyosat va ta’lim, tizimdagi umumiy
muvozanat va integratsiyani ta’minlovchi komponentlar sifatida ko‘riladi. Parsonsning
yondashuvi ko‘plab sotsiologlar tomonidan strukturaviy-funksionalizm deb nomlangan yangi
paradigmani shakllantirdi. Bu yondashuv jamiyatni murakkab tizim deb qaraydi, har bir element
o‘z funksiyasini bajarsa, tizim o‘z-o‘zidan muvozanat holatida saqlanadi, degan g‘oyaga
asoslanadi.Shuningdek, "Sotsial tizim"asari zamonaviy sotsiologiyada ijtimoiy tartib, barqarorlik
va me'yorlarning roli qandayligini tushunishda muhim nazariy asos bo‘lib xizmat qildi. U
ijtimoiy strukturani abstrakt va nazariy darajada tahlil qilib, real hayotdagi ziddiyatlar, ijtimoiy
adolatsizliklar va o‘zgarishlarga nisbatan nisbatan sust yondashgani uchun tanqid qilinsa-da, bu
asar bugungi kunda ham dolzarbligini saqlab kelmoqda.
Yakuniy xulosa sifatida aytish mumkinki, Parsonsning "Sotsial tizim" asari — bu
faqatgina bir nazariy model emas, balki ijtimoiy hayotni tartibli, izchil va ilmiy asosda
tushunishga bo‘lgan chuqur urinishdir. U sotsiologik fikrlash uslubini o‘zgartirdi va keyingi
ilmiy izlanishlar uchun muhim metodologik asos yaratdi.
Bugungi globallashuv va ijtimoiy tizimlarning o‘zgaruvchan sharoitida ushbu asarning
mazmuni va yondashuvi hali ham o‘z ilmiy va amaliy ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q.Hozirgi
kunda sotsiologiya juda rivojlanib kelmoqda.
REFERENCES
1.
G.SH.Jiyanmuratova “Sotsilogiya tarixi” darslik, Toshkent-2020
2.
Parsons, T. (1951). The Social System. Glencoe: Free Press.
3.
Parsons, T. (1961). Essays in Sociological Theory. Glencoe: Free Press.
4.
Giddens, A. (2006). Sociology (6th ed.). Cambridge: Polity Press.
2021
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
5.
Ritzer, G. (2011). Sociological Theory (8th ed.). McGraw-Hill.
6.
Hughes, E. C. (1962). The Sociological Eye: Selected Papers. Chicago: University of
Chicago Press.
7.
Smelser, N. J. (1997). Sociology. 4th ed. Englewood Cliffs: Prentice Hall.
8.
Turner, J. H., & Ritzer, G. (2011). The Blackwell Companion to Social Theory (3rd ed.).
Oxford: Wiley-Blackwell.
9.
Giddens, A. (2009). Sociology (6th ed.). Cambridge: Polity Press.
10.
Luhmann, N. (1995). Social Systems. Stanford: Stanford University Press.
11.
Alexander, J. C. (1982). Theoretical Logic in Sociology, Vol. 1: Positivism,
Presuppositions, and the Logic of the Social Sciences. University of California Press.
12.
Sotsiologiya tarixi Toshkent “Innovatsiya- ziyo” 2020 G.SH. Jiyanmuratova
13.
O‘zbekiston Milliy univertiteti Ijtimoiy fanlar fakulteti, “Sotsiologiya” kafedrasi
“Sotsiologiya” nomli darslk. Toshkent: “VNESHNVESTPROM” -2023.
14.
Jiyanmuratova Gulnoz Sherbutayevna Sotsiologiya tarixi
15.
Darslik / - Toshkent: “Innovatsiya –ziyo’’
