ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1604
STENT QO‘YILGAN BEMORLARDA DORI VOSITALARINI UZOQ MUDDATLI
QABUL QILISHNING SAMARADORLIGI VA OQIBATLARI
Saidov Jasur Baxtiyorovich
Ilmiy rahbar.
Toyirov Abdulqodir
Talabalar.
Faxriddinova Zumrad
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15305922
Annotatsiya.
Ushbu maqolada stent qo‘yilgan bemorlarda dori vositalarini uzoq
muddatli qabul qilishning klinik samaradorligi va uning oqibatlari tahlil qilingan. Maqola,
shuningdek, stent qo‘yish amaliyotining yurak-qon tomir kasalliklarini davolashdagi o‘rni va
ahamiyatini keng yoritadi. Antiagregant va antikoagulyant terapiyaning asosiy turlari, ularning
farmakologik ta’sir mexanizmlari, qo‘llanish usullari va potentsial salbiy ta’sirlari batafsil
ko‘rib chiqilgan.
Maqolada uzoq muddatli dori vositalarini qabul qilishning stent trombozi va
qayta stenoz rivojlanish xavfini kamaytirishdagi roli, shuningdek, farmakoterapiya natijasida
yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan qon ketish holatlari kabi nojo‘ya hodisalarga bog‘liq xavf
omillari ham tahlil qilingan. Shuningdek, bemorlarning individual xususiyatlari, mavjud
komorbid kasalliklar va xavf omillarini hisobga olgan holda davolash taktikasi va terapiya
davomiyligini moslashtirish zarurati alohida ta’kidlangan.
Tahlillar asosida, stent o‘rnatilgan
bemorlarda perkutan koronar intervensiyadan keyingi davrda dori vositalarining optimal
kombinatsiyasi va terapiya davomiyligini belgilashda individual yondashuvning muhimligi
haqida xulosalar chiqarilgan. Maqola, amaliyotchi shifokorlar uchun perkutan koronar
intervensiyadan so‘ng bemorlarni uzoq muddatli kuzatish va davolash strategiyasini
takomillashtirishga qaratilgan tavsiyalar bilan yakunlanadi.
Kalit so’zlar:
Stent o‘rnatish, uzoq muddatli dori qabul qilish, antiagregant terapiya,
antikoagulyant terapiya, stent trombozi, qayta stenoz, farmakoterapiya, qon ketish xavfi,
individual davolash, perkutan koronar intervensiya.
ЭФФЕКТИВНОСТЬ И ПОСЛЕДСТВИЯ ДЛИТЕЛЬНОГО ПРИЕМА
ЛЕКАРСТВЕННЫХ СРЕДСТВ У ПАЦИЕНТОВ С УСТАНОВЛЕННЫМ СТЕНТОМ
Аннотация
. В данной статье проанализирована клиническая эффективность и
последствия длительного приема лекарственных средств у пациентов с установленными
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1605
стентами. Подробно освещены роль и значение стентирования в лечении сердечно-
сосудистых заболеваний. Также рассмотрены основные виды антиагрегантной и
антикоагулянтной терапии, их фармакологические механизмы действия, методы
применения и возможные побочные эффекты. Проанализирована роль длительного
приема лекарственных препаратов в снижении риска тромбоза стента и развития
рестеноза, а также факторы риска, связанные с побочными явлениями, такими как
кровотечения, возникающие вследствие непрерывной фармакотерапии. В статье особо
подчеркнута необходимость адаптации тактики лечения и продолжительности
терапии с учетом индивидуальных особенностей пациентов, наличия сопутствующих
заболеваний и факторов риска. На основе проведенного анализа сделан вывод о важности
индивидуального подхода при выборе оптимальной комбинации лекарственных средств и
продолжительности терапии у пациентов после перкутанной коронарной интервенции.
Статья завершается рекомендациями для практикующих врачей, направленными
на совершенствование стратегии длительного наблюдения и лечения пациентов после
перкутанной коронарной интервенции.
Ключевые
слова:
Установка
стента,
длительный
прием
лекарств,
антиагрегантная терапия, антикоагулянтная терапия, тромбоз стента, рестеноз,
фармакотерапия, риск кровотечения, индивидуальное лечение, чрезкожное коронарное
вмешательство.
THE EFFECTIVENESS AND CONSEQUENCES OF LONG-TERM MEDICATION USE
IN PATIENTS WITH STENT IMPLANTATION
Abstract
. This article analyzes the clinical effectiveness and consequences of long-term
medication use in patients with implanted stents. It provides a detailed overview of the role and
significance of stenting in the treatment of cardiovascular diseases. Furthermore, the main types
of antiplatelet and anticoagulant therapies, their pharmacological mechanisms of action,
methods of administration, and potential adverse effects are comprehensively reviewed.
The role of long-term medication use in reducing the risk of stent thrombosis and
restenosis, as well as risk factors associated with adverse events such as bleeding resulting from
continuous pharmacotherapy, is also examined. The article emphasizes the importance of
tailoring treatment strategies and therapy duration based on patients' individual characteristics,
existing comorbidities, and risk factors.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1606
Based on the analysis, conclusions are drawn regarding the importance of an
individualized approach in determining the optimal combination of medications and the duration
of therapy in patients following percutaneous coronary intervention. The article concludes with
recommendations aimed at improving the strategy for long-term monitoring and management of
patients after percutaneous coronary intervention, specifically for practicing physicians.
Key words:
Stent implantation, long-term medication, antiplatelet therapy, anticoagulant
therapy, stent thrombosis, restenosis, pharmacotherapy, bleeding risk, individualized treatment,
percutaneous coronary intervention.
Kirish
Yurak-qon tomir kasalliklari bugungi kunda dunyo bo‘ylab asosiy o‘lim sabablaridan biri
bo‘lib qolmoqda. Ayniqsa, koronar arteriyalarni blokirovka qilish natijasida yuzaga keladigan
ishemik yurak kasalliklari, shuningdek, infarktdan keyingi davrda bemorlar uchun og‘ir xavflar
keltirib chiqaradi. Bunday holatlarni davolashda stent qo‘yish amaliyoti keng qo‘llanilmoqda.
Stent o‘rnatish koronar arteriyalarni kengaytirish va qon oqimini tiklash uchun samarali
usul sifatida tanilgan bo‘lsa-da, u faqat qisqa muddatli yechim bo‘lib qoladi. Shu sababli, stent
qo‘yilgan bemorlar uchun uzoq muddatli farmakoterapiya, ya'ni dori vositalarini muntazam
ravishda qabul qilish zarurati paydo bo‘ladi.
Stentning tromboz va qayta stenoz rivojlanishining oldini olishda dori vositalarining roli
juda katta. Biroq, dori vositalarining uzoq muddatli qo‘llanilishi bilan bog‘liq ko‘plab
muammolar mavjud. Antikoagulyant va antiagregant preparatlar, bu davolashning asosiy
vositalaridan bo‘lib, stent trombozining oldini olishda samarali hisoblanadi, ammo ular o‘z
navbatida turli nojo‘ya ta’sirlarga, xususan, qon ketish holatlariga olib kelishi mumkin. Ushbu
maqolada stent qo‘yilgan bemorlarda uzoq muddatli dori qabul qilishning klinik samaradorligi,
uning salbiy oqibatlari va nojo‘ya ta’sirlari keng tahlil qilinadi.
Bundan tashqari, dori vositalarining samarali ishlashi faqatgina bemorning individual
xususiyatlariga, ya'ni yoshu jinsi, yurak-qon tomir kasalliklarining bosqichiga, komorbid
kasalliklar va boshqa xavf omillariga bog‘liq. Shuning uchun, har bir bemorga individual
yondashuv talab qilinadi, bu esa davolashning davomiyligi va samaradorligini aniqlashda muhim
rol o‘ynaydi. Maqolada uzoq muddatli farmakoterapiya bo‘yicha yangi yondashuvlar,
shuningdek, bemorlar uchun eng optimal davolash strategiyalari muhokama qilinadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1607
Stent qo‘yilgan bemorlarda dori vositalarini uzoq muddatli qabul qilishning samaradorligi
va oqibatlari haqida ilmiy ma'lumotlar ko‘pdir va bu masala kardiologiya sohasida doimiy
ravishda o‘rganib borilmoqda. Umuman olganda, stent qo‘yish — bu koronar arteriya
kasalliklari, ya'ni yurakdagi qon aylanishi buzilishi sababli stenoz yoki blokirovka yuzaga kelgan
qon tomirlarini kengaytirish usulidir. Stent yordamida tomirni ochish va uni ochiq holda saqlash
maqsad qilingan bo‘lib, bemorning yurakning normal ishlashiga imkon berish uchun
mo‘ljallangan.
1. Antiplatelet terapiya (trombotsitlarga qarshi dorilar):
Stent qo‘yilgan bemorlar uchun eng muhim va uzoq muddat davomida qo‘llaniladigan
dori — bu
antiplatelet dorilar
, xususan,
aspirin
va
P2Y12 antagonistlari
(masalan,
klopidogrel
,
prasugrel
, yoki
ticagrelor
) hisoblanadi. Ularning asosiy vazifasi:
Tromb hosil bo‘lishining oldini olish
. Stent joylashtirilgandan so‘ng, tromb (qon
ivishining bir turi) hosil bo‘lishi xavfi mavjud. Tromblar esa stentning qayta bloklanishiga sabab
bo‘lishi mumkin, bu esa infarkt yoki boshqa jiddiy yurak muammolariga olib kelishi mumkin.
Uzoq muddatli antiplatelet terapiya
:
Samaradorlik
: Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, aspirin va P2Y12 antagonistik dori
vositalarini birgalikda qabul qilish stentning qayta to‘silish xavfini sezilarli darajada kamaytiradi.
Muddat
: Bemorlarning stent o‘rnatilganidan keyin antiplatelet terapiya 12 oy davomida
davom ettirilishi tavsiya etiladi, ammo ba'zi bemorlarda uzoqroq muddat, masalan, 2 yil va
undan ko‘p vaqt davomida ham qabul qilish zarur bo‘lishi mumkin.
2. Statinlar (lipidlarni kamaytiruvchi dorilar):
Stent o‘rnatishdan keyin, bemorlarga ko‘pincha
statinlar
ham tavsiya etiladi. Statinlar
xolesterin miqdorini kamaytiradi va arteriyalarning tashqi devorlaridagi qattiqlashishni oldini
oladi.
Samaradorlik
: Statinlar stentlarning ochiqligini saqlashda samarali bo‘lishi mumkin.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ular infarkt, insult yoki yurak qon-tomir kasalliklari kabi
xavf-xatarlarni kamaytiradi.
Tavsiya etilgan davr
: Statinlarni uzoq muddat davomida qabul qilish stent qo‘yilgan
bemorlarda kardiovaskulyar xatarlarga qarshi samarali profilaktika hisoblanadi.
3. Qo‘shimcha dorilar va asoratlar:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1608
Beta-blokerlar
va
ACE inhibitörleri
kabi dorilar ham ba'zi bemorlarga qo‘llanilishi
mumkin, chunki ular yurakning ish faoliyatini yaxshilash va qon bosimini nazorat qilishda
yordam beradi.
Oqibatlar
: Stent qo‘yilgan bemorlar uzoq muddatli dori qabul qilishda bir qator nojo‘ya
ta'sirlarga duch kelishlari mumkin, masalan,
ichakning ko‘ngilsiz holatlari
(masalan, ich
qotishi),
bosimning pastlashishi
,
qon ketish xavfi
(antikoagulyantlarni uzoq qabul qilishda) va
dori o‘zaro ta'siri
.
4. Komplikatsiyalar va davolashning individual yondashuvi:
Uzoq muddatli dorilarni qabul qilishda ba'zi muammolar mavjud:
Qon ketish xavfi
: Antiplatelet va antikoagulyant dorilar uzoq muddat qabul qilinsa, qon
ketish xavfi oshishi mumkin. Bu ayniqsa stentlarni joylashtirishda va asoratlar rivojlanishi
ehtimoli yuqori bo‘lgan bemorlarda muammo tug‘dirishi mumkin.
Individual yondashuv
: Har bir bemor uchun dori vositalarini tanlashda shaxsiy
xususiyatlar, yurak qon tomir tizimi holati va boshqa sog‘liq muammolari hisobga olinishi kerak.
Muammo va maqsadi
Yurak-qon tomir kasalliklarining yuqori tarqalishi va ularning oqibatida yuzaga keladigan
o‘lim holatlari global sog‘liqni saqlash tizimi uchun katta muammo bo‘lib qolmoqda. Koronar
arteriyalarni stentlash orqali qon oqimini tiklash qisqa muddatda samarali natijalar bersa-da,
uzoq muddatli muvaffaqiyat uchun stent o‘rnatilgan bemorlarda dori vositalarini muntazam va
to‘g‘ri qabul qilish zarur. Biroq, uzoq muddatli farmakoterapiya bilan bog‘liq muammolar,
xususan, stent trombozi, qayta stenoz va dori vositalarining salbiy ta’siri, ayniqsa qon ketish
xavfi, davolash jarayonini murakkablashtiradi. Shuningdek, bemorlarning individual farqlari va
komorbid kasalliklar mavjudligi dori terapiyasining samaradorligiga ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu
holatlarni hisobga olmagan holda olib boriladigan standart davolash yondashuvlari bemorlar
salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Ushbu maqolaning maqsadi — stent qo‘yilgan bemorlarda dori vositalarini uzoq
muddatli qabul qilishning klinik samaradorligi va uning salbiy oqibatlarini tahlil qilish, mavjud
xavf omillarini aniqlash va kamaytirish yo‘llarini ko‘rsatishdir. Shuningdek, maqolada
antiagregant va antikoagulyant terapiyaning asosiy turlari, ularning farmakologik ta’sir
mexanizmlari va bemorlarning individual xususiyatlariga asoslangan optimal davolash
strategiyalarini ishlab chiqish zaruriyati asoslanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1609
Natijada, perkutan koronar intervensiyadan so‘ng bemorlarni uzoq muddatli monitoring
qilish va davolash sifatini yaxshilash bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
Natijalar
O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, stent qo‘yilgan bemorlarda antitrombotik dori
vositalarini uzoq muddat davomida qabul qilish stent trombozi va koronar hodisalar (miokard
infarkti, yurak o‘limi) xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Xususan, 12 oydan ortiq davom
etgan ikki dori (DAPT — dual antiplatelet therapy) bilan davolangan guruhda stent trombozi
holatlari qisqargan.
Biroq dori qabul qilish davomiyligining oshishi bilan qon ketish bilan bog‘liq nojo‘ya
holatlar soni ham oshgani kuzatildi. Uzoq muddatli terapiya yurak-qon tomir xavfini kamaytirsa-
da, bemorlarning qon ketish oqibatidagi asoratlar va shifoxonaga qayta yotish darajalarini
oshirishi aniqlandi.
Shuningdek, individual bemor xususiyatlariga — yosh, diabet, insult yoki qon ketishga
moyillik, buyrak yetishmovchiligi kabi omillarga qarab dori qabul qilish muddatini moslashtirish
zarurligi isbotlandi. Shu asosda, dori terapiyasining davomiyligi har bir bemor uchun shaxsiy
risk-foyda tahliliga asoslanib belgilanmog‘i lozim.
Olingan natijalar uzoq muddatli antitrombotik terapiya yurak-qon tomir salomatligini
yaxshilashda samarali ekanini ko‘rsatadi, ammo uni qon ketish xavfi bilan balanslash zarurligini
tasdiqlaydi.
Muhokama
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, stent qo‘yilgan bemorlarda antitrombotik dori
vositalarini uzoq muddat qabul qilish stent trombozini va boshqa yurak-qon tomir asoratlarini
samarali ravishda kamaytiradi. Bu topilmalar ilgari o‘tkazilgan DAPT (Dual Antiplatelet
Therapy) va PEGASUS-TIMI 54 kabi yirik klinik tadqiqotlarning natijalari bilan mos keladi.
Shu bilan birga, uzoq muddatli dori terapiyasining o‘ziga xos salbiy oqibatlari ham
aniqlandi. Xususan, bemorlarda ichki qon ketish, gemorragik insult va gastrointestinal asoratlar
xavfi sezilarli darajada oshgani qayd etildi. Bu esa uzoq muddatli antitrombotik terapiyani har
doim bemorning individual holatini hisobga olgan holda qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi.
Bemorlarning yoshi, diabet mavjudligi, insult yoki qon ketishga moyillik, buyrak
yetishmovchiligi kabi omillar dori qabul qilish davomiyligini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi.
Shu sababli, universal bir standart o‘rniga personalizatsiyalangan (individual) yondashuv
tavsiya qilinadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1610
Muhokama davomida aniqlanganki, ba'zi bemorlar uchun 6-12 oylik DAPT etarli bo‘lsa,
yuqori xavf ostidagi bemorlarda 18-30 oygacha uzaytirilgan terapiya ko‘proq foyda keltirishi
mumkin. Biroq, uzoq muddatli davolashda muntazam monitoring va qon ketish xavfini baholab
borish muhim ahamiyat kasb etadi.
Ushbu ma'lumotlar asosida, stent qo‘yilgan bemorlarda dori vositalarining qabul qilish
davomiyligi shaxsiy risk profillariga mos ravishda belgilanmog‘i lozim, va har bir holatda foyda
va xavf o‘rtasidagi muvozanatni diqqat bilan hisobga olish zarur.
Xulosa
Stent qo‘yilgan bemorlarda antitrombotik dori vositalarini uzoq muddatli qabul qilish
stent trombozining oldini olish va yurak-qon tomir asoratlarini kamaytirishda yuqori
samaradorlik ko‘rsatdi. Biroq, uzoq davom etgan dori terapiyasi bilan qon ketish kabi nojo‘ya
hodisalar xavfi ham ortishi aniqlangan.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, dori qabul qilish davomiyligini belgilashda
bemorning yoshi, komorbid kasalliklari, qon ketish xavfi va boshqa individual klinik
xususiyatlarini hisobga olish zarur. Har bir bemor uchun risk va foyda o‘rtasidagi muvozanat
asosida personalizatsiyalangan yondashuv qo‘llanilishi eng maqbul strategiya hisoblanadi.
Kelgusida stent qo‘yilgan bemorlarni davolashda antitrombotik terapiya muddatini
optimallashtirish va nojo‘ya oqibatlarning oldini olish uchun kengroq ko‘lamli tadqiqotlar
o‘tkazish maqsadga muvofiqdir.
REFERENCES
1.
Levine, G. N., Bates, E. R., Bittl, J. A., et al. (2016). "2016 ACC/AHA Guideline
Focused Update on Duration of Dual Antiplatelet Therapy in Patients With Coronary
Artery Disease."
Journal of the American College of Cardiology
, 68(10), 1082–1115.
https://doi.org/10.1016/j.jacc.2016.03.513
2.
Windecker, S., Kolh, P., Alfonso, F., et al. (2014). "2014 ESC/EACTS Guidelines on
myocardial revascularization."
European Heart Journal
, 35(37), 2541–2619.
https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehu278
3.
Mehran, R., Baber, U., Sharma, S. K., et al. (2019). "Impact of bleeding on mortality
after percutaneous coronary intervention: Results from a patient-level pooled analysis of
multicenter randomized trials."
JACC: Cardiovascular Interventions
, 12(4), 372–381.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1611
4.
Mauri, L., Kereiakes, D. J., Yeh, R. W., et al. (2014). "Twelve or 30 months of dual
antiplatelet therapy after drug-eluting stents."
New England Journal of Medicine
,
371(23), 2155–2166.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa1409312
5.
Bonaca, M. P., Bhatt, D. L., Braunwald, E., et al. (2015). "Long-Term Use of Ticagrelor
in Patients with Prior Myocardial Infarction."
New England Journal of Medicine
,
372(19), 1791–1800.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa1500857
6.
Valgimigli, M., Bueno, H., Byrne, R. A., et al. (2018). "2017 ESC Focused Update on
Dual Antiplatelet Therapy in Coronary Artery Disease Developed in Collaboration with
EACTS."
European
Heart
Journal
,
39(3),
213–260.
https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehx419
7.
Yusuf, S., Zhao, F., Mehta, S. R., Chrolavicius, S., Tognoni, G., Fox, K. K. (2001).
"Effects of clopidogrel in addition to aspirin in patients with acute coronary syndromes
without ST-segment elevation."
New England Journal of Medicine
, 345(7), 494–502.
https://doi.org/10.1056/NEJMoa010746
8.
Bhatt, D. L. (2008). "Antithrombotic Therapy for Atherothrombotic Disease: Past,
Present
and
Future."
Circulation
,
118(12),
1208–1216.
https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.108.784793
9.
Stone, G. W., Hochman, J. S., Williams, D. O., et al. (2005). "Percutaneous Coronary
Intervention and Coronary Artery Bypass Grafting: Recommendations for the
Application of Clinical Trial Results to Clinical Practice."
Circulation
, 111(25), 3366–
