2355
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
JIGAR VA BUYRAK POTOLOGIYASI VA IKKI ORGANNING QON
AYLANISHDAGI O’XSHASH TIZIMI
Toyirov Abdulqodir
Faxriddinova Zumrad
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15332628
Annotatsiya.
Mazkur maqola jigarda va buyrakda kuzatiladigan patologik
jarayonlarning fiziologik va biokimyoviy asoslarini, shuningdek, bu organlarning qon aylanish
tizimidagi o'xshashliklarini tahlil etishga bag'ishlanadi. Jigar va buyrakning qon aylanish tizimi
o'rtasidagi o'xshashliklar, ayniqsa, ularning intensiv tozalovchi va modulyator funktsiyalarining
o'zaro aloqasi bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada, ularning patologiyasiga ta'sir qiluvchi
omillar, ayniqsa, o'zgarishlarning neyroendokrin tizimi, suvsizlanish, va infeksion xususiyatlari
bo'yicha o'xshashliklar batafsil yoritilgan.
Kalit so'zlar:
jigar, buyrak, qon aylanish tizimi, patologiya, suvsizlanish, neyroendokrin
tizimi, infeksiya.
LIVER AND KIDNEY PATHOLOGY AND THE SIMILARITY OF THE
CIRCULATORY SYSTEM OF THE TWO ORGANS
Abstract.
This article is devoted to the analysis of the physiological and biochemical
basis of the pathological processes observed in the liver and kidneys, as well as the similarities
in the circulatory system of these organs. The similarities between the circulatory systems of the
liver and kidneys are especially distinguished by the interaction of their intensive cleansing and
modulatory functions. This article discusses in detail the factors affecting their pathology,
especially the similarities in the neuroendocrine system, dehydration, and infectious
characteristics of the changes.
Keywords:
liver, kidney, circulatory system, pathology, dehydration, neuroendocrine
system, infection.
ПАТОЛОГИЯ ПЕЧЕНИ И ПОЧЕК И СХОДНАЯ СИСТЕМА КРОВООБРАЩЕНИЯ
ЭТИХ ДВУХ ОРГАНОВ
Аннотация.
Статья посвящена анализу физиологических и биохимических основ
патологических процессов, наблюдаемых в печени и почках, а также сходству этих
органов в системе кровообращения. Сходство между кровеносной системой печени и
почек особенно ярко проявляется во взаимодействии их интенсивных очистительных и
модулирующих функций. В статье подробно рассматривается сходство факторов,
влияющих на их патологию, особенно нейроэндокринной системы, обезвоживания и
инфекционных особенностей изменений.
2356
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ключевые слова:
печень, почки, кровеносная система, патология, обезвоживание,
нейроэндокринная система, инфекция.
Kirish
Jigar va buyraklar organizmda o'zaro bog'liq muhim funksiyalarni bajaradi. Jigar oziq-
ovqatdan kelgan toksinlarni chiqarishda, qon tarkibini modulyatsiya qilishda va metabolizmni
boshqarishda asosiy rol o'ynaydi. Buyraklar esa suvsizlanish, kislota-alikali muvozanatni saqlash
va siydik orqali chiqindi moddalarni chiqarishda muhim ahamiyatga ega. Har ikkala organ ham
yuqori darajadagi qon aylanishiga ega, bu esa ularning intensiv va samarali ishlashini
ta'minlaydi. Ushbu maqolada jigar va buyraklarning o'zaro aloqalari, ularning patologiyalarining
qon aylanish tizimi va organizmdagi umumiy ta'siri o'rganiladi.
Jigar va buyraklarning bir-biriga o'xshashligi ularning tuzilishiga va ular amalga
oshiradigan funksiyalarni bajarishda ishlaydigan tizimlarga asoslanadi. Ular orasidagi aloqalar
va qon aylanish tizimidagi o'xshashliklar, organizmda sodir bo'ladigan kasalliklar va
patologiyalarni yaxshiroq tushunishga yordam beradi.
Asosiy Qism
Jigar – organizmdagi eng yirik glanduladir. U oziq-ovqatdan kelgan moddalarni
metabolizatsiya qilishda, glyukozaning zaxiralangan shakllarini ishlab chiqarishda, zamburug'lar
va bakteriyalarning toksik moddalarini o'zgartirishda ishtirok etadi. Jigarning qon aylanish tizimi
organizmning umumiy qon aylanish tizimiga qo'shilgan holda faoliyat ko'rsatadi. Bu organ
arteriyalar, venalar va sinusoidal tomirlar orqali qon bilan ta'minlanadi. Jigarning asosiy
vazifalaridan biri detoksifikatsiya, yani organizmdan zararli moddalarning chiqarilishini
ta'minlashdir.
Buyrak fiziologiyasi:
Buyraklar, asosan, nefronlar deb ataladigan kichik filtratsiya bloklaridan tashkil topgan
organlardir. Har bir buyrakda millionlab nefronlar mavjud bo'lib, ular qonni filtrlash va siydik
ishlab chiqarish jarayonida ishtirok etadi. Bu organ ham yuqori darajadagi qon aylanishiga ega.
Buyraklar o'z faoliyatida osmotik, kislota-alikali muvozanatni saqlashda, suvsizlanish va natriy-
almashtirishni nazorat qilishda juda muhim ahamiyatga ega.
Jigar va buyraklarning qon aylanish tizimidagi o'xshashliklari ular orasidagi fiziologik
o'zaro bog'lanishlarni ko'rsatadi. Har ikki organ ham o'z faoliyatini amalga oshirishda murakkab
qon aylanish tizimiga tayanadi.
Sinusoida tomirlar: Jigar va buyruqlarda sinusoida tomirlar mavjud. Bu tomirlar maxsus
tuzilishga ega bo'lib, ular o'zlarining o'ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Jigar sinusoida
2357
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
tomirlari qonning yuqori o'zgarishini va filtratsiya jarayonlarini amalga oshiradi, buyraqlarda esa
nefronlar orqali filtratsiya va suvsizlanish jarayonlarini amalga oshiradi.
O'zaro aloqalar: Jigar va buyruqlar bir-biri bilan o'zaro aloqada bo'lishadi. Masalan, jigar
kasalliklari buyruqlarning faoliyatini buzishi mumkin, chunki jigar tomonidan chiqariladigan
toksinlar buyraklarni ta'sir qilishi mumkin. Shuningdek, buyraklardagi patologik o'zgarishlar
jigarni ham ta'sir qilishi mumkin, bu esa organlarning birgalikda faoliyatini murakkablashtiradi.
Jigar kasalliklari turli patologik jarayonlarni keltirib chiqaradi, jumladan:
Jigar sirrozi: Jigar to'qimalarining fibrozasi va o'zgarishlari natijasida yuzaga keladigan
sirroz jigarni normal ishlashdan mahrum qiladi. Jigar sirrozi qon aylanishi tizimiga sezilarli ta'sir
ko'rsatib, portal gipertenziya (qon bosimining oshishi) va boshqa kasalliklarga olib kelishi
mumkin.
Hepatitlar: Hepatitlarning turli turlari (A, B, C) jigarni yallig'lantirib, uning faoliyatini
to'xtatishga olib keladi. Hepatitlar jigarni tozalash va modda almashinuvini bajarish qobiliyatini
sezilarli darajada kamaytiradi.
Buyrak patologiyalari:
Buyrak kasalliklari ham jigarni ta'sir qilishi mumkin:
Kronik buyrak yetishmovchiligi: Buyraklar faoliyatining susayishi, natijada tananing
modda almashinuvi buziladi. Bu holat jigarni qo'shimcha tarzda ta'sir qilishi mumkin, chunki
buyraklardagi suvsizlanish va toksinlarni chiqarishning kamayishi jigarga yuk tushiradi.
Buyrak toshlari: Buyrak toshlari qon aylanishiga ta'sir qilishi, siydik chiqarish jarayonini
qiyinlashtirishi mumkin. Ushbu kasalliklar jigar va buyrak o'rtasidagi o'zaro aloqani yanada
murakkablashtiradi.
Jigar va buyrak patologiyalari ko'pincha ular o'rtasidagi qon aylanish tizimiga ta'sir qiladi.
Bu jarayonlar:
Jigar sirrozi: Jigar sirrozi natijasida portal qon aylanishi tizimi buziladi va bu buyraklarga
ham ta'sir qilishi mumkin. Portal gipertenziya va jigar etishmovchiligi buyraklarni o'zgarishlarga
olib keladi, bu esa buyraklarning normal faoliyatiga zarar etkazadi.
Buyrak yetishmovchiligi: Buyraklardagi toshlar yoki infeksiyalar jigarning toksinlarni
filtrlash qobiliyatini susaytirishi mumkin. Jigar va buyraklarning birgalikda ishlashi, ularning
qon aylanish tizimi orqali o'zaro ta'sirini ko'rsatadi.
Muhokama
Jigar va buyraklarning patologik jarayonlari ularning qon aylanish tizimida sezilarli
o'zgarishlarga olib keladi. Jigar va buyraklarning bir-biriga ta'siri, ularning patologik holatlarida
qanday o'zgarishlar yuzaga kelishini tushunishda katta ahamiyatga ega.
2358
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Bu organlar o'rtasidagi o'xshashliklar va o'zaro aloqalar, kasalliklarni samarali davolash
va oldini olishda muhim rol o'ynaydi.
Jigar va buyraklarning patologiyalari ularning qon aylanish tizimi bilan bevosita bog'liq
bo'lib, ularning birgalikda faoliyatini va bir-biriga ta'sirini to'liq tushunish uchun zarur. Ushbu
maqolada ko'rib chiqilgan jigar va buyraklarning qon aylanish tizimidagi o'xshashliklar va
patologiyalardagi o'zgarishlar tibbiyotda yangi yondashuvlar va davolash usullarini ishlab
chiqishda foydalidir.
Xulosa
Jigar va buyraklarning fiziologiyasi va patologiyasini birgalikda o'rganish, ular o'rtasidagi
qon aylanish tizimidagi o'xshashliklar va o'zaro aloqalarni tushunishda muhimdir. Jigar va
buyruqlarning o'zaro bog'liq bo'lishi, ularning birgalikda ishlashini yanada murakkablashtiradi va
bu organizmda yuzaga keladigan kasalliklarni samarali davolashni talab qiladi.
REFERENCES
1.
N., X., Abdullayev, X., E., Karimov «Pato-fiziologiya»T. : 2000 y.
2.
Sh.I. Rasulov «Pato-fiziologiya » Metodik qo’llanma., T. : 1998 y.
3.
Lobashev M.E. i dr. Genetika s osnovami seleksii. M.,»ProsveShenie». 1970.
4.
Maksudov Z.M. Umumiy genetika. Toshkent. «Ukituvchi», 1981.
5.
Xamidov JX. va boshk. Tibbiy biologiya va irsiyatdan kullanma. Toshkent. «Ibn Sino».
1992.
6.
Shensov Yu.S. ObShaya sitologiya. MGU. 1978.
7.
Alberts B. Molekulyarnaya biologiya kletki. Moskva. 1987
8.
