Aprel, 2025-Yil
740
MILLIY VA XALQARO TAJRIBALAR ASOSIDA GENDER TARBIYASINING
HUQUQIY HIMOYASI VA RAG'BATLANTIRISH CHORALARI TAHLILI
Maxsetbaeva Dilnaz
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi
Ilyasova Gulnaz
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi
Kıdırniyazova Eleonora
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15316049
Annotatsiya.
Mazkur maqolada gender tarbiyasining huquqiy asoslari va uni
rag‘batlantirish choralari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasining qonunchiligidagi asosiy
normativ hujjatlar, xalqaro tashkilotlar tomonidan ilgari surilgan tajribalar hamda ta’lim
tizimidagi amaliy mexanizmlar asosida gender tenglikni mustahkamlashga qaratilgan
yondashuvlar yoritilgan.
Kalit so’zlar.
Gender tarbiyasi, huquqiy himoya, rag‘batlantirish choralari, gender
tenglik, O‘zbekiston qonunchiligi, xalqaro tajriba, stereotiplar, ijtimoiy ong.
ANALYSIS OF LEGAL PROTECTION AND PROMOTIONAL MEASURES OF
GENDER EDUCATION BASED ON NATIONAL AND INTERNATIONAL
EXPERIENCE
Abstract.
This article analyzes the legal foundations of gender education and the
measures aimed at promoting it. It highlights approaches designed to strengthen gender equality
based on the key legal documents of the Republic of Uzbekistan, international best practices, and
practical mechanisms within the education system.
Keywords:
gender education, legal protection, promotional measures, gender equality,
legislation of Uzbekistan, international experience, stereotypes, public consciousness.
АНАЛИЗ ПРАВОВОЙ ЗАЩИТЫ И СТИМУЛИРУЮЩИХ МЕР ГЕНДЕРНОГО
ВОСПИТАНИЯ НА ОСНОВЕ НАЦИОНАЛЬНОГО И МЕЖДУНАРОДНОГО
ОПЫТА
Аннотация.
В данной статье рассматриваются правовые основы гендерного
воспитания и меры по его стимулированию. Освещаются подходы, направленные на
укрепление гендерного равенства на основе ключевых нормативных документов
законодательства Республики Узбекистан, международного опыта и практических
механизмов в системе образования.
Aprel, 2025-Yil
741
Ключевые слова:
гендерное воспитание, правовая защита, стимулирующие меры,
гендерное равенство, законодательство Узбекистана, международный опыт,
стереотипы, общественное сознание.
Bugungi globallashuv jarayonida inson huquqlari, xususan gender tengligini ta'minlash
masalasi dolzarb mavzulardan biri sifatida e'tiborni tortmoqda. Gender tarbiyasi – bu shaxsning
ijtimoiy hayotdagi rolini shakllantirish, genderga oid stereotiplar va diskriminatsiyaga qarshi
ongli munosabatni rivojlantirish jarayoni hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida gender
tenglikni ta’minlashga doir qator qonun hujjatlari qabul qilingan bo‘lib, ularning ijrosi ta'lim
tizimidan tortib jamiyat hayotining barcha sohalariga ta'sir etadi. Mazkur maqolada gender
tarbiyasining huquqiy asoslari, uni rag‘batlantirish choralari hamda milliy va xalqaro tajribalar
tahlili orqali ushbu sohaga oid ilmiy-amaliy xulosalar chiqariladi.
Gender tarbiyasi nafaqat ayollar, balki erkaklarning ham ijtimoiy tenglik asosida
shakllanishi uchun zaruriy vosita hisoblanadi. Genderga asoslangan zo‘ravonlik, kasbiy
kamsitish, mehnat bozoridagi tengsizliklar aynan tarbiya jarayonidagi nomutanosibliklardan
kelib chiqadi. Shu bois, gender tarbiyasi siyosatini amalga oshirishda huquqiy asoslarning
mavjudligi muhim o‘rin tutadi.
O‘zbekistonda gender tenglikni ta'minlashga oid asosiy hujjatlar – "Ayollar va erkaklar
uchun teng huquq va imkoniyatlar kafolatlari to‘g‘risida"gi Qonun (2019), "Xotin-qizlarni
zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida"gi Qonun (2019) hamda O‘zbekiston Respublikasi
Prezidentining tegishli farmon va qarorlari bo‘lib, ular gender tenglikni kafolatlashda muhim
huquqiy bazani shakllantirgan. Ushbu hujjatlar asosida ta’lim muassasalarida gender tarbiyasini
targ‘ib qiluvchi dasturlar ishlab chiqilmoqda.
Xalqaro miqyosda esa gender tarbiyasiga oid muhim hujjatlar BMTning Ayollar holati
bo‘yicha komissiyasi tavsiyalari, Pekin deklaratsiyasi (1995), CEDAW konvensiyasi (Ayollarga
nisbatan har qanday kamsitishga barham berish to‘g‘risidagi konvensiya) kabi hujjatlarda o‘z
ifodasini topgan. Bunday tajribalar gender tarbiyasi nafaqat huquqiy himoya, balki
rag‘batlantiruvchi choralar bilan qo‘llab-quvvatlanishi lozimligini ko‘rsatadi. Masalan,
Skandinaviya davlatlarida gender tenglikni ta’minlash maqsadida nafaqat qonunlar joriy
qilingan, balki davlat tomonidan moliyalashtiriladigan maxsus dasturlar orqali ijobiy natijalarga
erishilmoqda.
O‘zbekistonda ham gender tengligi sohasida rag‘batlantiruvchi chora-tadbirlar
takomillashtirilmoqda. Jumladan, oliy ta'lim muassasalarida gender markazlari faoliyati yo‘lga
Aprel, 2025-Yil
742
qo‘yilgan, gender tenglik mavzusida xalqaro grantlar, ilmiy tadqiqotlar, trening va seminarlar
tashkil etilmoqda. Bularning barchasi gender tarbiyasining mustahkamlanishiga xizmat
qilmoqda.
Biroq amaliyotda hali ham gender stereotiplari, an’anaviy qarashlar va ijtimoiy muhit
ta’siri kuchli bo‘lib qolmoqda. Shu sababli, gender tarbiyasini faqat qonunlar bilan emas, balki
madaniy, ma’rifiy va iqtisodiy rag‘batlantirish choralarini kompleks yondashuv asosida amalga
oshirish zarur.
Xulosa sifatida shuni takidlash mumkinki gender tarbiyasi har bir fuqaroning ijtimoiy
shakllanishida muhim ahamiyatga ega bo‘lib, uning huquqiy asoslari va rag‘batlantirish
mexanizmlari jamiyat taraqqiyotining ajralmas qismidir. Milliy qonunchilikdagi ijobiy
o‘zgarishlar, xalqaro tajribaning moslashtirilgan qo‘llanilishi va amaliy rag‘batlantirish choralari
gender tarbiyasining kuchayishiga olib keladi. Shu boisdan, gender tengligini ta’minlash nafaqat
davlat siyosati, balki har bir fuqaroning ongli yondashuvi asosida shakllanishi lozim. Kelgusida
gender tarbiyasini takomillashtirish uchun huquqiy, pedagogik va iqtisodiy vositalarni
uyg‘unlashtirish muhim sanaladi.
REFERENCES
1.
Turemuratova, Aziza, Rita Kurbanova, and Barno Saidboyeva. "EDUCATIONAL
TRADITIONS IN SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK
PEDAGOGY." Modern Science and Research 2.10 (2023): 318-322.
2.
Kurbanova, R. J., and B. E. Saidboeva. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK
TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH
JARAYONIDA
O'QUVCHILARNING
AKSIOLOGIK DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." Inter education & global
study 9 (2024): 114-121.
3.
Jarasovna, Kurbanova Rita. "The Role of National Values in Shaping the Aesthetic
Worldview of Schoolchildren." International Journal of Pedagogics 5.03 (2025): 55-58.
4.
Asamatdinova, J., and B. Saidboeva. "Diagnosis and Correction of the Development of
Value Orientation in Students in the Process of Moral and Aesthetic Education."
JournalNX 9.6 (2023): 274-277.
5.
Turemuratova,
Aziza,
and
Kamola
Yoldasheva.
"PSYCHOLOGICAL
CONFIDENTIALITY OF THE FORMATION OF STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN EDUCATION." Modern
Science and Research 4.4 (2025): 262-269.
Aprel, 2025-Yil
743
6.
Turemuratova, Aziza, Shahlo Matmuratova, and Nargisa Tajieva. "THE DEPENDENCE
OF MULTI-VECTOR APPROACHES ON PEDAGOGICAL METHODS AND
PSYCHOLOGICAL TRAINING IN IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE
SKILLS BASED ON THE EDUCATIONAL PROGRAM." Modern Science and
Research 4.4 (2025): 50-55.
