May, 2025-Yil
114
OMBOR LOGISTIKASINI RIVOJLANTIRISHDA IOT TEXNOLOGIYALARINI
QO’LLASH
Babayev Nasim
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti, “Marketing” kafedrasi dotsenti, i.f.n.
Toshpo’latov Mansur
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15346930
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ombor logistikasini optimallashtirishda Internet of Things
(IoT) texnologiyalarining o‘rni ko‘rib chiqiladi. IoT qurilmalari yordamida real vaqt rejimida
ma’lumotlar yig‘ish, yuklarni kuzatish, harakatni nazorat qilish va ombor resurslaridan samarali
foydalanish imkoniyati taqdim etiladi. Shuningdek, IoT yechimlari orqali ombor jarayonlarini
avtomatlashtirish, xatoliklarni kamaytirish va xarajatlarni qisqartirish imkoniyati tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
ombor logistika, IoT texnologiyalari, yuklarni kuzatish, real vaqt
ma’lumotlari, avtomatlashtirish, harakatni nazorat qilish, ombor boshqaruvi, xarajatni
kamaytirish
Аннотация.
В данной статье рассматривается роль технологий Интернета
вещей (IoT) в оптимизации складской логистики. Использование IoT-устройств позволяет
собирать данные в реальном времени, отслеживать грузы, контролировать перемещения
и эффективно использовать складские ресурсы. Также анализируются возможности
автоматизации процессов, снижения ошибок и сокращения затрат за счёт IoT-решений.
Ключевые слова:
складская логистика, технологии Интернета вещей (IoT),
отслеживание грузов, данные в реальном времени, автоматизация, контроль
перемещений, управление складом, снижение затрат
Abstract.
This article examines the role of Internet of Things (IoT) technologies in
optimizing warehouse logistics. IoT devices enable real-time data collection, cargo tracking,
movement control, and efficient use of warehouse resources. The paper also analyzes the potential
for process automation, error reduction, and cost savings through IoT solutions.
Keywords:
warehouse logistics, Internet of Things (IoT), cargo tracking, real-time data,
automation, movement control, warehouse management, cost reduction.
May, 2025-Yil
115
Bugungi kunda logistika sohasida samaradorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish va
operatsion jarayonlarni tezlashtirish eng muhim ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Raqamli
transformatsiya bu jarayonlarda hal qiluvchi rol o‘ynab, ayniqsa Internet of Things (IoT)
texnologiyalari ombor logistikasini zamonaviylashtirishda keng imkoniyatlar yaratmoqda.
IoT — bu bir-biriga ulanadigan qurilmalar orqali real vaqt rejimida ma’lumot almashinuvi
va monitoringni ta’minlaydigan texnologiya. Ushbu qurilmalar yordamida ombor muhitidagi
harorat, namlik, harakatlanish, yuk holati, zaxira miqdori va boshqa ko‘rsatkichlar avtomatik
tarzda nazorat qilinadi. Natijada, ombor operatsiyalarida aniqlik oshadi, inson omilidan kelib
chiqadigan xatolar kamayadi, va qaror qabul qilish jarayoni tezlashadi.mRaqamli nazorat tizimlari
yordamida mahsulotlarning kelib tushishi, joylashtirilishi, saqlanishi va chiqarilishi aniq va tizimli
tartibda boshqariladi. Bu esa butun ta’minot zanjiri bo‘ylab shaffoflikni ta’minlab, mijozlarga
tezkor va ishonchli xizmat ko‘rsatish imkonini beradi.
IoT texnologiyalarini ombor logistikasiga integratsiya qilish bugungi global raqobat
muhitida kompaniyalar uchun strategik afzallik hisoblanadi. Ushbu maqolada IoT qurilmalarining
ombor logistikasidagi roli, ularning texnik imkoniyatlari, amaliy misollar va ularni joriy qilishning
afzalliklari tahlil qilinadi.
IoT texnologiyalarining asosiy funksiyalari
IoT texnologiyalari ombor logistikasining har bir bosqichida aniq va tezkor boshqaruvni
ta’minlaydi. Ular orqali kompaniyalar mahsulotlarning joylashuvi, holati, harakati va ombor
resurslari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni real vaqt rejimida oladi. Quyida ushbu texnologiyalarning
asosiy funksiyalari yoritilgan
1. Real vaqt rejimida kuzatuv va monitoring
IoT qurilmalari mahsulotlarning harakatini ombor ichida doimiy ravishda kuzatadi.
Harorat, namlik, yorug‘lik va tebranish kabi fizikaviy holatlar doimiy nazorat ostida bo‘ladi.
Sensorlar va RFID texnologiyalari yordamida har bir mahsulotning joylashuvi aniqlanadi.
2. Zaxiralarni aniq boshqarish
Omborda mavjud mahsulotlar soni va ularning qayerda joylashgani avtomatik ravishda
qayd etiladi. IoT tizimi orqali zaxira darajasi doimiy ravishda baholanadi va avtomatik tarzda
buyurtma jarayoni boshlanishi mumkin. Ortiqcha saqlash yoki tanqislik holatlari oldindan
aniqlanadi.
May, 2025-Yil
116
3. Yuklarni tashish va qabul qilishni nazorat qilish
Yuklar omborga kelgan paytdan boshlab ularning harakat trayektoriyasi nazorat qilinadi.
Yuk ortish, tushirish, joylashtirish va jo‘natish kabi har bir bosqich avtomatik tarzda qayd etiladi.
IoT qurilmalari bilan jihozlangan transport vositalari orqali tashish jarayoni ham monitoring
qilinadi.
4. Ombor ichidagi avtomatlashtirilgan operatsiyalar
IoT qurilmalari robotlar, avtomatlashtirilgan raf tizimlari va konveyerlar bilan
integratsiyada ishlaydi. Buyurtmalarni yig‘ish, qadoqlash va jo‘natish kabi jarayonlar inson
aralashuvisiz bajariladi. Bu xodimlar sonini kamaytirish va mehnat unumdorligini oshirish
imkonini beradi.
5. Nosozlik va xavfsizlikni aniqlash
IoT tizimlari ombor muhitida yuzaga keladigan xavfli holatlarni aniqlaydi (masalan,
haroratning ko‘tarilishi, signal uzilishi, harakatlanishdagi nosozliklar). Ogohlantirish tizimlari
orqali mas’ul xodimlarga real vaqt rejimida xabar yuboriladi. Bu yong‘in, muhit zararlanishi yoki
mahsulot isrof bo‘lishining oldini olishga yordam beradi.
6. Ma’lumot tahlili va qaror qabul qilishni qo‘llab-quvvatlash
IoT qurilmalari to‘plagan ma’lumotlar asosida logistik qarorlar tez va asosli qabul qilinadi.
Tendensiyalarni aniqlash, operatsion ko‘rsatkichlarni baholash, va resurslarni rejalashtirish uchun
big data vositalari bilan integratsiya qilinadi.
Amaliy misollar:
Toyota IoT sensorlari orqali ehtiyot qismlar harakatini real vaqt rejimida nazorat qiladi. Bu
usul orqali ishlab chiqarish jarayoni kechikmasdan davom etadi.
Amazon omborlarida IoT asosidagi robotlar mahsulotlarni joylashtirish va yig‘ishda faol
ishtirok etadi. Har bir mahsulotning joylashuvi aniq ma’lumotlar asosida kuzatiladi.
IoT texnologiyalarining afzalliklari:
Ombordagi aniqlik oshadi
Xodimlarning yuklanishi kamayadi
Yetkazib berish tezlashadi
Transport bilan bog‘liq xarajatlar kamayadi
Maxsulot yo‘qolishlarining oldi olinadi
May, 2025-Yil
117
IoT joriy qilishda e’tiborli jihatlari:
IoT qurilmalarining sifati va ishonchliligi
Ma’lumot xavfsizligi
Tizimni mavjud infratuzilmaga moslashtirish
Kadrlar malakasini oshirish
Xulosa
IoT texnologiyalari ombor logistikasida aniqlik, tezlik va samaradorlikni oshirishga xizmat
qiladi. Zamonaviy ombor tizimlari uchun IoT yechimlari nafaqat qulaylik, balki raqobat
ustunligidir. Kompaniyalar ushbu texnologiyani joriy qilish orqali xarajatlarni kamaytiradi va
mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati:
1.
Boboyev N. Logistika. O'quv qo'llanma-Samarqand: SamISI, 2021.-330 b.
2.
Karriyeva Ya.K. Innovatsion logistika. Darslik. -T.: Iqtisodiyot, 2019.-288
3.
Xolmamatov D.H., Musayev B.Sh., Narkulova Sh.Sh., Boyjigitov S.K.
4.
Inte O'quv qo'llanma - Samarqand: "Fan bulog'i" nashriyoti, 2022, 232 bet
5.
Афанасенко И.Д. Цифровая логистика: Учебник для вузов / И.Д. Аф
6.
Wang, Stephen Pettit. E-logistics: managing your digital supply chains advantage. Book. -
London: Publisher "Kogan Page", 2021. 296 p.
7.
Meindl, P. (2021). Supply Chain Management: Strategy, Planning, and Operation. Pearson
Education.
8.
Ohno, T. (1988). Toyota Production System: Beyond Large-Scale Production. Productivity
Press.
9.
Christopher, M. (2016). "Logistics & Supply Chain Management." Journal of Supply
Chain Management, 5(2), 25-39.
10.
Simchi-Levi, D., Kaminsky, P., & Simchi-Levi, E. (2007). Designing and Managing the
Supply Chain: Concepts, Strategies, and Case Studies. McGraw-Hill Education.
11.
World Bank Logistics Performance Index (LPI): https://lpi.worldbank.org
12.
Toyota Global Website: https://www.toyota-global.com.
