May, 2025-Yil
166
QÍYAS JÍRAWDÍŃ “EDIGE” DÁSTANÍN ATQARÍWÍNDAǴÍ ÓZINE TÁN
IMPROVIZACIYA USÍLÍ
Yaxiyayeva Sh.
Ózbekistan Respublikası Ilimler akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar
ilimler ilim izertlew inistitutı, Nókis qalası
https://doi.org/10.5281/zenodo.15367983
Annotatiya
. Bul maqalada Qaraqalpaq jırawı Qıyas jırawdıń “Edige” dástanın
atqarıwındaǵı ózgesheligi aytıladı. Jumabay jırawdıń ómiri hám dóretiwshiligi haqqında sóz
boladı. Jırawdıń jırawshılıqqa kirip keliwi, balalıq waqıtı, ustazları hám ustazlarınan qaysı
dástanlardı úyrengeniu haqqında keltirildi. Sonday- Jumabay jırawdıń jırawshılıqtı pútkil
dúnyaǵa tanıtıwı haqqında hám keltirip óttik.
Gilt sózler
: Jıraw, dástan, jurnalist, terme, tolǵaw, qobız, anjuman, kórkem óner,
mádeniyat, ustaz-shakirt.
УНИКАЛЬНАЯ ИМПРОВИЗАЦИЯ В ПОЭМЕ «ЕДИГЕ» КЫЯСА ЖИРОВА
Аннотация.
В данной статье пойдет речь о жизни и творчестве Кыяс Жирова,
каракалпака Жирова. О вступлении ростовщика в ростовщичество и у кого учились его
учителя и какие друзья.
Ключевые слова:
Жиров, поэт, журналист, терме, толков, гобиз, конгресс,
искусство, культура, учитель-ученик.
A UNIQUE IMPROVISATION IN THE POEM "EDIGE" BY QIYAS JIROV
Abstract.
This article tells about the life and work of Kiyas Jyrov , the Karakalpak jirov.
About Jiro's entry into pawn shop, who are his teachers and which friends he learned from.
Keywords:
Jirov, daston, journalist, terme, tolgov, qóbiz, anjuman, kórkem öner, culture,
teacher-student.
Qаrаqаlpаqlаrdа jırаwshılıqtı tiykаrǵı kásibi еtip, еl аrаlаp, хаlıq аlǵısı hám húrmеtinе iyе
bоlǵаn jırаwlаr júdá kóp bоlǵаn. Usındаy húrmеtkе bólеngеn qаrаqаlpаq jırаwlаrınıń biri, sаz
hám sóz ustаsı, qatıqulaq, shayırlıq hám imprоvizаtоrlıq qábilеtkе iye tаlаnt iyеsi Qıyas
Qayratdinov boldı (1903-19730. Qıyas Qayratdinovtıń ómir jоlı hám dóretiwshiligin úyreniw
arqalı biz XX ásirdеǵı аlаsаpırаnlı dáwirdiń tаriyхıy-jámiyеtlik siyasiy wаqıyalаrın hám ol
atqarǵan dástanlar mеnеn terme-tolǵawlardı úyrеniw аrqаlı jırаwshılıq tаlаntınıń sırlаrın, хаlıq
miyrаsın áwlаdlаrǵа jеtkеriwdеgi хızmеtlеrin bilеmiz.
May, 2025-Yil
167
Qıyas jıraw imprivizator jıraw bolǵan. Qıyas jıraw dástanlardı atqarǵanda hár bir detalǵa,
hár bir syujetke ayrıqsha itibar bergen. Óziniń tókpe shayırlıǵı sebepli dástanlardı keńnen bayıtıp
qızıqlı, kórkem etip súwretlep bergen. Bir ǵana “Edige” dástanı mısalında alıp qarasaq Edige
dástanın Esemurat jıraw hám Qıyas jıraw, Óteniyaz jıraw variantı bar. Qıyas jıraw variantı
kóleminiń keńligi, sheber qurastırılǵan kompoziciyalıq qurılısı hám mazmunınıń tolıqlıǵı jaǵınan
úlken ahmiyetke iye. Bul dástannıń eń tolıq nusqası jırawdıń óziniń qol jazbası ÓzR Ilimler
Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi kitapxanasında qol jazbalar xorında 41771, 41772, 41773-
sanlı inventar nomeri menen saqlanbaqta. Qol jazbanıń kólemi 16,296 qatar qosıqtan ibarat.
Biz maqalamızda “Edige” dástanınıń Erpolat jıraw Ramberdi ulı, Óteniyaz jıraw Iyimbet
ulı, Qıyas jıraw Qayratdinov variantların salısıtırp analizlewdi maqul kórdik. Sebebi Óteniyaz
jıraw Iyimbet ulı atqarǵan “Edige” dástanı haqqında Professor Sarıgúl Baxadirova bılay deydi:
“Bul variant “Edige” dástanınıń túrkiy tilles xalıqlarda bar variantlarınıń ishinde eń kólemlisi
hám mazmunı boyınsha eń tolıǵı. Kólemi qara sózin esapqa almaǵanda 14000 qatar”
1
.
“Edige” dástanınıń jáne bir versiyasın jırlaǵan Erpolat jıraw haqqında Professor Qabıl
Maqsetov tómendegishe pikir bildiredi: “Edige” dástanınıń házirgi qolda bar variantlarınıń
ishinde Erpolat jıraw variantı eń bahalılarınan esaplanadı. Waqıyanıń anıqlıǵı, kompoziciyanıń
tutaslıǵı, kórkem súwretlewdiń sheber qurastırılıwı boyınsha Erpolat aytqan “Edige” dástanı
qaraqalpaq folklorınıń klassikalıq dóretpesi bolıp esaplanadı” – dep keltiredi.
Jáne de Qıyas jıraw Qayratdinovtıń atqarǵan “Edige” dástanı boyınsha hám Professor
Qabıl Maqsetovtıń tómendegishe tujırımlı pikirleri bar: “Oqıwshı Qıyas jıraw torlaǵan “Edige”
dástanınıń variantın oqıp otırıp hár bir tradiciyalıq epizodtıń, hár bir dástannıń detalınıń tolıq
hám kórkem súwretleniwin bayqaydı. Qıyas jırawǵa tán bolǵan kórkem sózge sheberlik ol
bergen varianttan bastan aqırına seziledi. Folklorda xarakterli bolǵan kóp variantlılıq, kórkem
súwretlew quralları menen jırawdıń individuallıq kúshi hám improvizaciyasınıń kórinisi Qıyas
jıraw versiyasında kózge taslanadı ”
2
. Joqarıda keltirilgen folklorist ilimpazlarımızdıń bahalı
pikirlerine súyene otırıp bul úsh versiyanıń bir-birinen ayırmashılıqların kórip shıǵıw hám Qıyas
jıraw Qayratdinovtıń sheberligin ashıp beriwdi maqset qılıp aldıq.
“Edige” dástanınıń baslanıwı úsh jırawda úsh túrli etip berilgen.
Mısalı: Óteniyaz jıraw
Ertegi áyyem zamanında,
1
“Edige” ÓzIAQQB Nájim Dawqaraev atındaǵı til hám ádebiyat inistitutı. Nókis “Qaraqalpaqstan” 2001. 197-b.
2
“Edige” ÓzIAQQB Nájim Dawqaraev atındaǵı til hám ádebiyat inistitutı. Nókis “Qaraqalpaqstan” 2001. 132-b.
May, 2025-Yil
168
Noǵaydıń tolı jurtında,
Musırman olayatında,
Edil menen jayıqtan,
Bóktergili adırdan,
Bógenekli shúńgilden,
Qumgent degen qaladan,
Qubuǵur degen jaylawdan,
Toqıraw suwdıń boyınan,
Ǵarǵalı elek sayınan,
Nurannıń qara qumınan,
Oyıl menen qıyıldan,
Xan Toqtamıs xalqında.
Óteniyaz jırawda dástannıń baslanıwında waqıya bolıp atırǵan orın áyyem zamanda,
musılman xalqında, Noǵaylınıń jurtında ekenligin 13 qatarlı qosıq penen táriyplep Erpolat hám
Qıyas jırawda aytılmaǵan jer suw atamaların keńnen qollanıp dátandı ashıp bergen.
Dástannıń baslanıwı, waqıya bolatuǵın jeri Qıyas jırawda keń etip súwretlengen:
Erte áyyem zamanda,
Din musılman xalıqında,
Az noǵaylı elinde,
Toxtamıs xannıń jurtında,
Aq mańǵıt degen urıwda,
Aqılı bar, esi joq,
Túri adam miyi joq,
Bala-shaǵa úyi joq,
Kiyim kiyer xuwıshı joq,
Adam menen isi joq,
Kúndizi joq, keshi joq,
Atap qoyǵan atı joq,
Kele boyın túk basqan,
Shashı ash beline túsken,
Heshnársege qızıqpaydı,
Dúnya dese jıraq qashqan,
Bir ataqlı sayıl bolıptı...
May, 2025-Yil
169
- dep qaysı zamanda, qaysı xalıqta, kimnıń dáwirinde, qaysı ruwdan ekenligine bayanlap
soń qaharmannıń ózine tolıq sıpatlama beredi. Qıyas jıraw ulıwma 17 qosıq qatarı menen kiris
bólimin bayanlap bergen.
Al Erpolat jıraw Túkli Áziyz babanıń eli, jurtı haqqında sıpatlam bermeydi. Waqıyanıń
baslanıwın Qubır degen áwliyede Baba túkli Áziyz denesin túk basıp júretuǵın edi dep baslaydı.
Óteniyaz jırawda Qubır áwliye haqqında aytılmaydı ulıwmalıq Daǵıstan dep jer ataması menen
keltiredi.
Erpolat jıraw bulaq jaylasqan orındı Qubır degen áwliye dep keltirse, Qıyas jırawda
Qubırlı degen bay terektiń túbinde bulaq bar edi dep keltiredi. Jáne de Óteniyaz jırawda Túkli
Áziz babanıń qolında er soǵatuǵın óneri bar dep keltiredi, Erpolat hám Qıyas jırawda óner,
kásip-kár haqqında sóz etilmegen. Úsh jırawda kepterlerdiń keliwide úsh túrli bayanlanılǵan.
Mısalı: Óteniyaz jıraw variantında perilerdiń keletuǵın sháshme boyına aqım qazadı hám
perilerdiń qansha jılda neshe keletuǵını haqqında sóz bolmaydı. Qıyas jıraw kepterlerdi bulaq
boyına jıl on eki ayda úsh keledi dep keltirse, Erpolat jıraw jıl on eki ayda bir márte keletuǵın edi
dep keltiredi. Jasırınıp otırǵan Baba túkli Óteniyaz jıraw variantında eki kepterdiń de lipasların
aladı, Qıyas jıraw variantında tek bir periyzattıń kepter qabın aladı, al Erpolat jıraw variantında
Baba túkli úsh periyzattıń hám kepter qabın aladı. Jáne de Perilerdiń Baba túklige qoyǵan
shártleri úsh jırawda úsh túrli berilgen. Mısalı: Óteniyaz jıraw variantında peri tárepinen úsh
shárt beriledi: Jatqanda qoltıǵına qaramaw, ókshesine qaramaw, shashın juwǵanda qaramaw.
Erpolat jıraw variantında peri tárepinen 4 shárt beriledi: ókshesine qaramaw, suwǵa túskende
ústime kirmew, qoltıǵına qol salmaw, basın juwǵanda ústine kirmew. Al Qıyas jıraw variantında
bolsa peri babaǵa 6 shárt qoyadı: Óksheme qaramaw, jawırınına qol salmaw, shomılǵanda ústine
kirmew, qoltıǵına qol salmaw, shashın taraǵanda ústine kirmew, wádede turıp shártlerdi orınlaw.
Dástannıń Óteniyaz jıraw hám Erpolat jıraw variantlarında Baba Túkli shártti buzǵannan
soń peri tuwrıdan-tuwrı kelip “shártti buzdıń. Men saǵan joqpan, sen maǵan joqsań” dep kózden
ǵayıp boladı. Dástannıń Qıyas jıraw variantında bolsa babanıń lebizinde turmaǵanın bilgennen 3
ay ótken soń Peri “Adamzat seniń menen juptı boldım. Etim enisip, qanım qarıstı. Boyıma hámle
payda boldı. Meniń ata-anam bar edi. Tuwısqan apam bar edi. Kórmegenli bir qansha waqıt ótti.
Anamdı saǵınıp qanaama sıymay baratırman. Kebenegimdi berseń ushıp barıp tuwısqanlarımdı
bir kórip, bir jedelimdi basıp qaytpasam halım qıyın bolıp tur, kebenegimdi ber-? Dep jılaydı”.
Kebenegin bergennen soń Periyzat ushıp ketip daraqtıń basında otırıp kewlindegi ókpesin hám
balasın tawıp alatuǵın orındı qosıq qatarları menen bayanladı. Qıyas jıraw variantında peri Baba
túkliden ketiw ushın hiylelik isletedi. Balanı Toman xojanıń shorısı tawıp alıwı, emiziwi úsh
May, 2025-Yil
170
jırawda hám birdey súwretlengen. Óteniyaz hám Erpolat jıraw variantlarında balanı Toqtamıs
xannıń aldına atın qoydırıw ushın alıp baratuǵın bolsa, Qıyas jıraw variantında Túkli baba Aq
manǵıt ruwınıń piri hám erkesi bolǵanlıqtan ruwlasları menen kóterilis jasap Toman xojanıń
úyine perzentın sorap baradı. Dawdı sheship beriwi ushın Toqtamısqa baradı. Toqtamıs xan
balanıń adamiyzat biná etpegenin Erpolat jıraw variantında qundaqtan biledi. Óteniyaz jıraw
variantında bala biraz úlkeygennen keyin xan aldına barǵanlıqtan tuwılǵan waqtındaǵı iyt
kóylegi moynına asılıp júrgenliginen biledi. Qıyas jıraw variantında bolsa xan balanı qolǵa alǵan
waqtında qarasa balanıń qundaǵı ústine birge pitkenligin kórip biledi. Balanıń Toqtamıs xanda
qalıw sebebi úsh jırawdıń variantlarında hám birdey. Xan qundaqqa qarap “qıyal menen tigilgen
bolsa demek periniń balası, adamiyzattıń kiyimi iyne menen, periniń kiyimi qıyal menen tigiledi
” - dep balanıń ústindegidey kiyim tigip keliwin tapsıradı. Eger kimde-kim balanıń ústindegidey
kiyim tigip ákelse bala sonıki, bolmasa bala ǵayıptan bolǵanlıǵı ushın mende qaladı deydi.
Heshkim balanıń ústindegidey kóylek tigip ákelmegen soń bala xanda qaladı. Balanıń atın qoyıw
boyınsha Erpolat jıraw variantında “balanıń atın Edige qoydı” – dep aytıp ketedi, al Óteniyaz
jıraw variantında “ balalardıń aytqanı bolıp Edige dep atın qoydı ” - dep keltiredi. Qıyas jıraw
variantında bolsa xannıń hayalı Qarashash ayım “ bala joqta “Edige bala qayda ketti?” – dep
soraytuǵın edi. Qarashashtıń aytıwı menen bala Edige atandı” – dep keltiredi. Qıyas jıraw basqa
dástanlardaǵı batırlardıń at qoyıw dástúrlerine muwapıq qaysıdur batırdıń atı ákesiniń túsine
ense, kimisinińdur atın ulamalarǵa qoydırıwına qarap Edige batırdıń atın qoyıwında dástúrlerge
iykemlestiredi. “ Qarashash ayım xanǵa ayttı: - Mına bir bala sebep penen qolıńa tústi. Adamnıń
áwladı. Jaqsı-jaman bolsın seniń ulıń atandı. Buǵan at qoy! - dedi. Xan ulamalardı jıynap balaǵa
at qoydırmaqshı boldı. Ulamalar bılay dedi: - “Ózi ǵayıbı bolsa, atı da Edige atanǵan eken. Endi
ózgertiwge bolmaydı. Atı Edige tóre bolaǵoysın ” – dedi. Ulamalar balanıń atın Edige qoyıp
tarqastı ”
3
. Usınıń menen Edige batırdıń tuwılıwı, xannıń qolına túsiwi, atınıń qoyılıwı
juwmaqlanıp Óteniyaz jıraw menen Qıyas jıraw variantında waqıya Edige batırdıń jeti jasqa tolıp
mektepke barıwı menen baslanadı. Erpolat jıraw variantında bolsa waqıya birden Edigeniń on
tórt jasqa tolıwı menen baslanıp ketedi. Óteniyaz jıraw variantında Edige 12 jasında al Qıyas
jıraw variantında 18 jasında úylendi dep keltiredi. Bul eki jırawdıń variantlarında jas tárepinen
ayırmashılıq bolsa da biraq Edige úylenetuǵın qızdıń Toqtamıs xannıń Xoja ruwınan saylap
Qaraqas ayım atlı qızǵa úylendiriwi birdey bolıp keltiriledi. Erpolat jıraw variantında waqıya
izbe-izligi boyınsha Edigeniń úyleniwi haqqında gáp bolmaydı biraq 14 jasına tolıp jılqılardı
3
Едиге 1990. Нокис “Каракалпакстан”. 1990.
14-б
May, 2025-Yil
171
baǵıp, sol átiraptaǵı adamlardıń mashqalaların ádillik penen sheship otırǵanlıǵı haqqında sóz
boladı. Óteniyaz jıraw variantında bolsa jılqı haqqında gáp bolmastan, Edige ózi jasap atırǵan
átiraplarda jılap mashqalası menen kelgen adamlarǵa mashqalasın teń ádillik penen sheship berip
otırǵanlıǵı haqqında sóz boladı.
Al Qıyas jıraw variantında Xannıń Qarakól degen jerde bir mıń jılqısı bar ekenligi ol ya
kóbeyip ya azayıp qalmaslıǵı jáne Edige batırǵa meniń jılqılarım kóbeymey atır, sen sol jerge
kóship bar, jılqılarıńa iyelik et degen waqıyadan baslanadı. Qıyas jıraw óziniń variantında
dástandı biraz kórkemlep, waqıyanı shıyırıp, keńnen bayıtıp súwretlegen.
Erpolat jıraw hám Qıyas jıraw variantlarında jılqınıń piri “Jılqıshı ata” onnan soń Edige
dep keltiredi. Bul ataw búgingi kúnimizde de ushrasadı. Jaylawlarda jılqılar awıratuǵın bolsa
topıraqtı úyip Edigeniń mazarı dep aylandıratuǵın ırım sonnan qalǵan.
Qıyas jıraw variantınıń Erpolat hám Óteniyaz jıraw variantınan ózgesheligi sóz saplaw
sheberliginde. Edigeniń sol átiraptaǵı xalıqıtıń dawların sheshiwi Erpolat jırawda aytılmaydı,
Óteniyaz jıraw variantında eki másele menen ashıp berilse, Qıyas jıraw variantında úsh másele
menen qaharman xarakterinde aqıllılıqtı, ádillikti, sezgirlikti, zeyni ótkirligin, hár tarawdan
xabardar ekenligin, mártliktiń qúdretin sheber kórsetedi. Biraq Qıyas jıraw variantında
kórsetilgen másele Óteniyaz jıraw variantına qaraǵanda anıq hám reallıqqa birqansha jaqın.
Mısalı: Ádillik penen sheship bergeni ushın mergenniń Edige batırǵa razı bolıp bergen úyreginen
bir kózinen qan, bir kózinen jas aqqanın kórip reymi kelip úyrekke qarap: “ Háy janıwar. Atamdı
kórgenim joq, anam qanday bilgenim joq, jasıma shekem balalıq dáwran súrgenim joq, jatqanım
boqlıq boldı, jutqanım shańǵıt boldı, balam dep janı ashıǵan adam kórgenim joq, sol
músapirshilik seniń de basıńa tuwıp turıp pa, adam bolsań astıńa at mindirer-em, iynińe sarpay
jabar-em, sarpayım usı bolsın dep úyrektiń óńirin úsh mártebe sıypap ushırıp jiberedi.”
4
- dep “
Edige ” dástanınıń 1990-jıl “Qaraqalpaqstan” baspasında shıqqan kitaptıń 144-betinde Edige
batırǵa qarata “ Xan balaǵa kewil bermeydi. Balam edi dep janı ashımaydı. Shań, patas
boqlıqlarda awnap jatıp, jalańash jalpı maydanda qalıp júrdi ” - degen sıpatlamanı qaytalap
kórkemlep, syujetin ótkirlep, uyqasın keltirip beredi.
Bul óz náwbetinde jırawdıń aldıńǵı waqıya menen keyińgi waqıyanı baylanıstırıwdaǵı
sheberliginiń kúshli ekenliginen dárek beredi. Jáne de Qıyas jıraw variantında Edige batırdı tek
ǵana batır emes haqıyqatında periniń balası, tegi qurı emesligine dáliyl sıpatında onıń “úyrektiń
óńirin úsh mártebe sıypap jibergenligi ushın qaranǵıda úyrektiń kókregi qızıl-jasıllanıp turadı.
4
Едиге 1990. Нокис “Каракалпакстан”. 1990. 146-б
May, 2025-Yil
172
Sol Edigeniń úyrekke japqan sarpayı”
5
– dep keltirip qaharmannıń xarakterin elede kúsheyttirip
ashıp beredi. Edigeniń mergenniń gápine isenbey balanıń basına qoyıp attırǵan almasınıń tesip
ótken jerin, jıraw “ almanıń eki sheti oyıq boladı, bul Edigeniń attırǵan oǵınıń tesip ótken jeri ” –
dep qaharmannıń qúdiretin ele de arttırıp, bórttirip kórsetedi.
Edige batır menen Toqtamıs xannıń arasında konflikt baslanıwına sebep úsh jırawda hám
birdey mazmunda beriledi. Puxaralar tóreligi, aqıllılıǵı sebep Edige batırǵa arız aytıp, xanǵa hesh
bir puqaranıń arız aytpay qalıwı.
Erpolat jıraw variantında xan hayalına Edigeni óltirip ber dese, Qıyas hám Óteniyaz jıraw
variantlarında saray hámeldarları Edigeni xanǵa jamanlap keledi, buǵan qulaq aspaǵan xanǵa
hayalı: Edige hár tańda xanǵa sálem beriwge kelgende “ne ushın ornıńızdan turıp qarsı alasız,
yaki aybatı basıp júrme”
6
- dedi. Xan biykarlap “Men sálemin otırıp alaman”
7
- dedi. Hayalı
hiyle isledi, erteńine Edige keliw aldında hayalı bildirmey xannıń hasıl tonın astındaǵı palasqa
iyne menen qosıp ilip tasladı. Edige kirgen waqtında xan ornınan turayın dese, palas qosılıp
kóterilip baratırǵanlıǵın kórip jáne otırdı.
Bul waqıyalar Óteniyaz jıraw variantında 19 qatar qara sóz benen berilse, al Qıyas jıraw
variantında qosıq qatarları menen beriledi. Kenjembaydıń tilinen Edige batırdı jaman atlı qılıp
súwretlew 52 qosıq qatarı 8 shuwmaq penen berilse, Qarashash ayımnıń Edigeni jamanlap
kórsetiwi 6 shuwmaq 42 qosıq qatarı menen keltiriledi. Waqıyanı bayıtıp, qosıq qatarların
uyqastırıp sheber súwretlewi Qıyas jırawdıń jırawshılıq qabiletiniń, shayırlıq talantınıń joqarı
dárejede ekenliginen dárek beredi.
Dástanda Edigeni óltiriwge birinshi urınıw Qarashash ayımnan boladı. Erpolat, Qıyas,
Óteniyaz jıraw variantlarında Qarashash ayımnıń hiylesine Edigeniń juwabı ulıwma waqıya
izbe-izligi birdey etip beriledi de biraq Qıyas jıraw variantında waqıyanı qosıq qatarları menen
keńeytip, poetikalıq jaqtan bayıtıp beredi.
Erpolat jıraw variantında Edige ushın berilgen zıyapat haqqınnda aytılmaydı, Qıyas jıraw
hám Óteniyaz jıraw variantında 62 hámeldar oylasıp, keńesip Edige batırdı óltiriw ushın zıyapat
bergeni, ton kiydirip óltiriw hiylesi, Ańǵısın menen Tıńǵısın dostınıń óliminen xabarı bar
ekenligin aytıwı birdey etip súwretlengen. Biraq zıyapatta Edige batırdıń 62 hámeldardıń qolınan
qutılıwı Óteniyaz jıraw hám Qıyas jıraw variantında batırdıń anası járdeminde Peri qanatına
asıldırıp, heshkimge sezdirmesten alıp shıǵıp ketiw waqıyası birdey etip súwretlengen.
5
Едиге 1990. Нокис “Каракалпакстан”. 1990. 146-б.
6
Едиге 1990. Нокис “Каракалпакстан”. 1990. 147-б
7
Едиге 1990. Нокис “Каракалпакстан”. 1990. 148-б
May, 2025-Yil
173
Edige elden shıǵıp keter aldında 6 aylıq hámlese boyında qalǵan Qaraqas ayımǵa “ullı
bolsaq atın Nuratdin qoy, qızlı bolsaq atın Qarlıǵash qoy, bul meni artımnan izlep barǵanda tanıp
alar belgi bolsın” - dep násiyatlap ketiwi úsh jırawdıń variantında hám birdey súwretlenedi.
Ulıwmalastırıp aytqanda “Edige” dástanınıń Qıyas jıraw variantı basqa jıraw
variantlarınan anaǵurlım joqarı dárejede kórkemlengen hám sheber dóretilgen.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
Давкараев Н., «Очерки по истории дореволюционной каракалпакской литературы»,
Ташкент, 1959.
2.
Dáwqaraev N., «Revolyuciyaǵa shekemgi qaraqalpaq ádebiyatı tariyxınıń ocherkleri»,
Nókis, QQMB, 1961.
3.
Едиге 1990. Нокис “Каракалпакстан”. 1990
4.
Maqsetov Q., «Qaraqalpaq folklorınıń estetikası», Nókis-1971.
5.
Maqsetov Q., «Qaraqalpaq hám ádebiyat», Nókis-1975.
6.
Maqsetov Q., Tájimuratov A., «Qaraqalpaq folklorı», Nókis-1979.
7.
Ayımbetov Q., Qaraqalpaq folklorı, «Qaraqalpaqstan ádebiyatı hám iskusstvosı» jurnalı,
1939-jıl №3.
8.
Ayımbetov Q., «Xalıq danalıǵı», Nókis-1968.
9.
Ayımbetov Q., Kojurov O., Qaraqalpaq ádebiyatınıń túrleri, «Qaraqalpaqstan ádebiyatı
hám iskusstvosı» jurnalı, 1939-jıl №4.
