ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
360
SABAQQA MAQSET QOYÍWDA SMART TALAPLARÍNAN NÁTIYJELI
PAYDALANIW
Yusupova Gulshiraxan Zinatdinovna
Qaraqalpaqstan Respublikası Pedagogikalıq sheberlik orayı Mektepke shekemgi, baslanǵısh hám
arnawlı tálim metodikaları kafedrası docenti, (PhD).
https://doi.org/10.5281/zenodo.15367971
Annotaciya. Bul maqala tiykarnan nátiyjeli sabaq islenbelerin tayarlawda sabaq
maqsetin durıs qoyıwǵa qaratılǵan. Sabaq maqsetin durıs qoyıwda SMART nátiyjeli maqset
ólshemleriniń wazipaları sonıń menen birge sabaq islenbesin tayarlawda SMART talaplarına
tiykarlanıp maqset qoyıw hám onı sabaq barısında ámelge asırıwda nátiyjeli sabaq júzege
keliwiniń tiykarın jaratatuǵınlıǵı kerekligine toqtap ótilgen.
Gilt sóz: maqset, sabaq maqseti, SMART kriteriyalrí, nátiyjeli maqset ólshemleri, anıq,
ólshem, erisiwshelik, real, waqıt, nátiyjege erisiw.
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ТРЕБОВАНИЙ SMART ПРИ ПОСТАНОВКЕ
ЦЕЛЕЙ УРОКА
Аннотация. Эта статья в основном направлена на правильную постановку целей
урока при подготовке эффективных разработок уроков. Было отмечено, что задачи
эффективных критериев SMART в постановке целей урока, а также постановка целей на
основе требований SMART при подготовке планов уроков и их реализация в ходе урока,
должны создавать основу для эффективного урока.
Ключевые слова: цель, цель урока, критерии SMART, эффективные критерии
цели, конкретный, измерение, достижимость, реальный, время, достижение результата.
EFFECTIVE USE OF SMART REQUIREMENTS IN SETTING LESSON GOALS
Abstract. This article is primarily aimed at correctly setting lesson objectives when
preparing effective lesson plans. It was noted that the tasks of effective SMART criteria in setting
lesson objectives, as well as setting goals based on SMART requirements when preparing lesson
plans and implementing them during the lesson, should create a foundation for an effective
lesson.
Keywords: goal, lesson objective, SMART criteria, effective goal criteria, specific,
measurement, achievability, real, time, achievement of results.
Sabaq - mektep bilimlendiriwiniń tiykarǵı shólkemlestiriw forması. Sabaq belgili
muǵdardaǵı turaqlı oqıwshılar toparı menen qatań tártipte shólkemlestiriletuǵın hám anıq
maqsetke baǵdarlangan didaktikalıq prosess. Sabaq - insaniyat tárepinen mıń jillar dawamında
arttırılǵan turmıslıq tájiriybelerdi oqıwshılarǵa júdá qısqa waqıtta úyretiwdiń eń nátiyjeli usılı.
Sabaqtı shólkemlestiriw hám onıń nátiyjeliligin támiyinlewde oǵan qoyılatuǵın maqsettiń
ornı júdá áhmiyetli. Sebebi sabaqtı shólkemlestiriwde qoyılǵan maqset tiykarında nátiyjege
erisiledi. Búgingi rawajlanǵan dáwirde SMART talapları ómirimizdiń mazmunına aylanbaqta.
Biz sabaqtı shólkemlestiriwde de bul insturmentke tiykarlanılsa álbette maqsetke
erisiledi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
361
SMART -
bul anıq hám ólshenetuǵın maqsetti qáliplestiriw, zárúr resurslar hám ogan
erisiw waqtın anıqlaw imkanın beriwshi usıl. SMART-bilimlendiriw (texnologiya) maqsetleri
menen oqıw tájiriybelerin jobalastırıw.
SMART - oqıw maqsetleriniń áhmiyetin, mazmunın, oqıtıwdaǵı abzallıqlardı hám sabaq
procesinde maqsetti anıq qoyıw arqalı nátiyjege erisiw, maqset qoyıw menen baylanıslı
mashqalalardı anıqlaw jáne olardıń ózine tán ózgeshelikleri, principleri hám metodların keńnen
sáwlelendiredi.
SMART sabaq maqsetleri - anıqlıq (ózgeshelik, ayrıqsha), ólshese bolatuǵın, erisiw imkanı
bolǵanlıq, áhmietli hám waqıt penen sheklengen hám bilimlendiriw sistemasındaǵı abzallıqları
keńnen sáwlelendirilgen.
Zamanagóy sabaqtıń maqseti anıq ólshemli boliwı kerek, maqsetti sabaq nátiyjesi menen
anıqlaw múmkin. Sabaqtı nátiyjeli shólkemlestiriw hám ótkeriw, sabaq joybarın jaratıw ushın
tómendegi qaǵıydalarǵa ámel etiw kerek:
1. Sabaqtıń maqsetlerin anıqlaw;
2. Sabaq túrine anıqlıq kirgiziw;
3. Maqsetlerge erisiwde qolaylı usıl hám shınıǵıwlardı tańlaw;
4. Maqset, wazıypa, mazmunı hám oqıtıw usılına sáykes keletuǵın sabaq dúzilisin
anıqlaw.
5. Sabaqta qollanatuǵın qurallardı durıs tańlaw.
Birinshi qaǵıydanı tolıǵıraq kórip shıǵayıq - sabaq maqsetlerin anıqlaw. Olar qalay durıs
qáliplestiriliwi múmkin?
SMART – «durıs» maqsetlerdi belgilew ushın eń áhmiyetli bes ólshemdi este saqlap
qalıwǵa járdem beretuǵın qısqartpa (bes inglis sóziniń birinshi háribine tiykarlangan):
Anıqlıq (ózgeshelik, ayrıqsha) -
birinshi element anıqlıq. Maqset anıq etip belgilep
berilgen bolıwı kerek. Ol tómendegi sorawlarga juwap beriwi kerek: ne islew kerek? Kim
juwapker? Qanday talaplar hám sheklewler bar? Siz oqıwshılarǵa atlıq sóz shaqabın túsindiriwdi
qáleysiz be? Bul maqset júdá anıq, sebebi ol atlıq sóz shaqabın túsindiriwge qaratılǵan. Hesh
qanday anıqsızlıq joq. Maqset anıq belgilengen. Mısalı, sabaǵıńız atlıqtıń basqa sóz
shaqaplarınan ayırmashılıǵı, onıń grammatikalıq ózgesheliklerine qaratılǵan bolıwı múmkin, bul
hár bir basqıshtıń detalların túsiniwge qaratılǵan.
S – (Specific)
Anıqlıq (ózgeshelik, ayrıqsha);
M – (Measurable)
Ólshese bolatuǵın;
A – (Achievable)
Erisiw imkanı bolatuǵın;
R – (Relevant)
Áhmietli, real, haqıyqatlıqqa baylanıslı;
T – (
Time-bound
)
Waqıt penen sheklengen,
múddetli;
Ólshese bolatuǵın -
ekinshi element ólshenetuǵin. Maqset rawajlanıwdı baqlaw hám
tabıstı anıqlaw ushın muǵdarlıq yamasa ólshenetuǵın kriteriyalarǵa iye bolıwı kerek. Ol
tómendegi sorawlarga juwap beriwi kerek: Qansha? Neshe dana? Mısalı, Oqıwshılar atlıq sóz
shaqapshasınıń anıqlamasın, onıń grammatikalıq ózgesheliklerin bilip aladı. Bul jerde, atlıq sóz
shaqapshasınıń anıqlamasın, onıń grammatikalıq ózgesheliklerin degen túsinikler maqsettiń
ólshemi boladı. Endi qashan orınlanǵanın qalay biliwge boladı? Oqıwshılar sabaqtı túsingenligin
biliw ushın, siz olardıń bilimlerin qalay tekseriwiniz múmkin?
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
362
Siz onlayn testler, qáliplestiriwshi bahalawlar yamasa klasstaǵı jumıslar arqalı olardıń
bilimin bahalawıńız múmkin. Yamasa klasstaǵı jumısta oqıwshılar atlıq sóz toparınıń
grammatikalıq ózgesheliklerin kestede qáliplestiriwi múmkin, bul olardıń túsiniwin ólshewdiń
bir kórsetkishi boladı.
Erisiw imkanı bolatuǵın -
úshinshi komponent bolıp tabıladı. Maqset real hám waqıt,
resurslar hám kónlikpeler sıyaqlı sheklewler sheńberinde erisiw múmkin bolıwı kerek. Qanday
ámeller orınlanıwı kerek?
Maqsetke erisiw shártleri qanday? Sabaq maqsetleri real hám klass ortalıǵınıń
sheklewleri sheńberinde ámelge asırılıwı kerek. Bul bar yamasa ańsat jaratılatuǵın materiallardan
paydalanıwdı ańlatadı. Mısalı, siz atlıq sóz shaqabınıń grammatikalıq ózgesheliklerin túsindiriw
ushın diagrammalar, kesteler yamasa onlayn interaktiv usıllardan paydalanıwıńız múmkin.
Oqıwshılar haqıyqatında da túsiniwi múmkin bolǵan maqsetlerdi belgilew áhmietli.
Áhmietli -
tórtinshi element áhmiyetlilik. Maqset MBSnıń ulıwma maqsetlerine hám
bilimlendiriw mákemesiniń strategiyalarına sáykes keliwi kerek. Bul paydalı bolıwı hám kerekli
nátiyjelerge úles qosıwı kerek. Sabaq maqseti oqıw bagdarlaması hám oqıwshilar mútájliklerine
muwapıq mazmunlı bolıwı kerek.
Waqıt penen sheklengen -
aqırǵı element waqıt penen sheklengenlikti ańlatadı, yaǵnıy
sabaq maqsetlerin ámelge asırıw ushın anıq múddet belgileniwi kerek. Maqset belgili múddet
yamasa juwmaqlaw múddetine iye boliwi kerek.
Bul jedellik sezimin payda etiwge járdem beredi hám háreketlerdi birinshi orınǵa qoyadı.
Máselen, atlıq sóz shaqabınıń grammatikalıq táreplerin úyreniw ushın 4 saat jetkilikli dep
sheshiw múmkin. Bul 4 saat sabaqta teoriyalıq maǵlıwmatlardı úyreniw, talqılaw, shınıǵıw,
kónlikpelerdi qáliplestiriw imkaniyatın beredi, bul bolsa oqıwshı temanı tolıq túsiniwin
támiyinleydi.
Anıq waqıt aralıǵın belgilew sabaq strukturasın rejelestiriwde járdem beredi hám
maqsetler belgilengen múddet ishinde orınlanıwın támiyinleydi.
SMART oqıw maqsetleriniń úsh elementi bar:
1. Demonstraciya - oqıwshı ne isley alıwı yamasa tayarlay alıwı kútilmekte?
2. (Jetiskenlik) ólshemleri - optimal islew ólshemleri qanday?
3. Shártler - qanday sharayatlarda islew júz beredi.
Bul kriteriyalardı ámelge asırıwda álbette sabaqta qollanılatuǵın metod hám qurallardı
durıs tańlap alıwǵa imkániyat jaratadı. Mısalı: interaktiv metodlardan «Kishi toparda islew»,
«Aqıl kartası», «Prezentaciya» hám basqada usıllardı tańlap, onı ámelge asırıwda kerekli ásbap-
úskeneler: ishki topar jumısı ushın vatman, marker, A4 qagaz kerek boladı.
Juwmaqlap aytqanda, SMART metodı sizge belgili shegaradan shıqpaǵan jagdayda
maqsetke erisiwde zárúr bolgan basqıshlardan ótip barıwınızǵa járdem beredi.
Sonday-aq, bul metod kerekli resurslar, erisilip atırǵan nátiyjeler hám sarıplanıp atırǵan
waqıt ústinen qadaǵalaw imkaniyatın beredi. Maqsetlerińizge SMART usılda erisiń.
REFERENCES
1.
Doran, G. T
.
There's a S.M.A.R.T. way to write management's goals and objectives //
Management Review : журн. — 1981. — Vol. 70, no. 11. — P. 35–36.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
363
2.
B.A.Axmedov, N.Shayxislamov va.b.
SMART Тexnologiyasi va undan tálimda tizimda
klasterli foydalanish imkoniyatlari. “SCIENTIFIC PROGRESST” Scientific Journal
ISSN: 2181-1601 Volume: 1, ISSUE:3
3.
Aziza Pulatova. Qanday qilib yetishsa bo’ladigan maqsadlarni o’rnatish mumkin?
Toshkent. Sent 10, 2020
