ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
444
BETTA TALASEMIYA KASALLIGI BILAN KASALLANGAN BOLALARDA OVQAT
HAZM QILISHDAGI MUAMMOLAR
Izzatullaev Sanjar Anvarovich
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Pediatriya kafedrasi assistenti.
Avazov Bekzod Xamro o’g’li
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali
Pediatriya kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15372789
Annotatsiya. Mazkur maqolada betta talasemiya kasalligiga chalingan bolalarda ovqat
hazm qilish tizimi faoliyatidagi o‘zgarishlar chuqur tahlil qilinadi. Betta talasemiyaning
organizmga, ayniqsa jigar va oshqozon-ichak traktiga ko‘rsatadigan patofiziologik ta’siri, temir
moddasining ortiqcha to‘planishi natijasida yuzaga keladigan asoratlar, ovqat hazm qilish
fermentlarining yetishmovchiligi, parhez muhimligi va ularni davolash yo‘llari ilmiy manbalar
asosida ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, bolalarning umumiy jismoniy va ruhiy rivojlanishida
yuzaga keladigan muammolar ham tahlil qilinadi. Maqolada bu holatni erta aniqlash, to‘g‘ri
tashxis qo‘yish va gastroenterologik yondashuvni kompleks tarzda qo‘llash zarurligi
ta’kidlangan.
Kalit so‘zlar: Bettta talasemiya, bolalar sog‘lig‘i, ovqat hazm qilish, temir to‘planishi,
gepatotoksik ta’sir, ferment yetishmovchiligi, parhez
Betta talasemiya — gemoglobinning betta zanjirlaridagi genetik nuqson tufayli yuzaga
keladigan irsiy gematologik kasallik bo‘lib, asosan bolalik davrida aniqlanadi va hayot davomida
murakkab klinik belgilar bilan kechadi. Bu kasallikning asosiy belgilaridan biri surunkali
gemolitik anemiya bo‘lsa-da, uzoq muddatli qon quyishlar va temir to‘planishi natijasida turli
tizimlarda, ayniqsa ovqat hazm qilish tizimida jiddiy muammolar yuzaga keladi. Bolalarda bu
holat umumiy o‘sish va rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Kasallikning surunkali kechishi natijasida organizmda temir ortiqcha miqdorda to‘planib
boradi. Qon quyish terapiyasi bu bolalar uchun zarur bo‘lsa-da, natijada har bir birlik qonda
mavjud bo‘lgan temir organizmga kirib, jigar, yurak, oshqozon osti bezi, ichak va boshqa
a’zolarda to‘planadi. Temir toksik xususiyatga ega bo‘lib, u jigar parenximasini zararlaydi, bu
esa gepatomegaliya, jigar fermentlarining faollashuvi, sariqlik, ishtaha yo‘qolishi, ko‘ngil
aynishi, og‘irlik hissi kabi simptomlarga olib keladi. Jigar faoliyatining buzilishi ovqat hazm
qilish uchun muhim bo‘lgan safro ishlab chiqarish va ajratish jarayonini ham izdan chiqaradi.
Natijada yog‘lar yomon hazm bo‘ladi, ich ketishi va steatoriya (yog‘li najas) rivojlanadi.
Oshqozon osti bezi ham temir ortiqchasining nishoni hisoblanadi. Bu bezning eksokrin
funksiyasi sustlashadi, ya’ni tripsin, amilaza, lipaza kabi fermentlar yetarli darajada ishlab
chiqarilmaydi. Bu esa asosiy oziq moddalarning (uglevod, oqsil, yog‘) yetarli
parchalanmasligiga, ularning yomon so‘rilishiga, bola organizmida vitamin va minerallarning
yetishmovchiligiga olib keladi. Ayniqsa A, D, E va K vitaminlarining tanqisligi kuzatiladi.
Bolalarda tez-tez qabziyat va diareya almashib turadi, qorinda og‘riq, dam bo‘lish
holatlari uchraydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
445
Betta talasemiyali bolalarda yuqoridagi muammolar natijasida ishtaha pasayadi, ovqatdan
tez to‘yish, ba’zida ovqatga nisbatan nafrat hissi paydo bo‘ladi.
Bu holat ularning umumiy rivojlanishiga salbiy ta’sir qiladi. Shu bois, bunday bolalar
uchun to‘g‘ri va muvozanatli ovqatlanish rejimini tuzish muhim. Parhezda temirga boy
mahsulotlar (go‘sht, jigar, ismaloq) cheklanadi. Aksincha, kaltsiy, rux, vitaminlarga boy, ammo
temir tarkibi kam bo‘lgan mahsulotlar (sut, pishloq, tuxum oqi, sabzavotlar, guruch) afzal
ko‘riladi. Bunday bolalarga ovqatni kam miqdorda, ammo tez-tez berish tavsiya etiladi.
Shuningdek, ovqatlanish bilan birga ovqat hazm qilish fermentlari (mezim, pankreatin) va
gepatoprotektorlar (ursodezoksixol kislotasi, silimarin) buyurilishi mumkin.
Parhezga qat’iy rioya qilinmasa, organizmdagi vitamin va minerallar tanqisligi
chuqurlashib, bola umumiy immuniteti pasayadi, tez-tez kasallanadi, rivojlanishda ortda qoladi.
Shuning uchun ota-onalar, pediatr va gastroenterolog mutaxassislar betta talasemiyali
bolalarning ovqat hazm qilish tizimidagi o‘zgarishlarga doimo e’tiborli bo‘lishlari zarur.
Zamonaviy tibbiyotda bu kasallikka qarshi kelator terapiyasi orqali temir moddasini
cheklash, vitamin-mineral komplekslari bilan davolash va ovqat hazm qilish tizimi faoliyatini
qo‘llab-quvvatlash muhim strategiyalar sirasiga kiradi. Bundan tashqari, psixologik yordam
ko‘rsatish ham ahamiyatlidir, chunki ovqatlanishdagi muammolar bolalarda ruhiy tushkunlik,
xavotir va ijtimoiy chekinish kabi holatlarga olib kelishi mumkin.
Xulosa qilib aytganda, betta talasemiyali bolalarda ovqat hazm qilish tizimi bilan bog‘liq
muammolar ushbu kasallikning ajralmas qismi hisoblanadi. Bunday muammolarni erta aniqlash,
ularga gastroenterologik nuqtai nazardan yondashish, parhezni to‘g‘ri tashkil etish va
simptomatik davolash vositalarini qo‘llash bolalarning hayot sifatini yaxshilashda muhim
ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
Rund, D., & Rachmilewitz, E. (2005). Beta-thalassemia. New England Journal of Medicine,
353(11), 1135–1146.
2.
Cappellini, M. D., Cohen, A., Porter, J., et al. (2014). Guidelines for the Management of
Transfusion Dependent Thalassaemia (TDT). Thalassaemia International Federation.
3.
Borgna-Pignatti, C., & Galanello, R. (2004). Thalassemias and related disorders:
Quantitative disorders of hemoglobin synthesis. Wintrobe’s Clinical Hematology.
4.
Mahmudov, D. R. (2019). Bolalarda talasemiya va uning asoratlari. Tibbiyot va hayot, №2,
43–46.
5.
Qodirov, M. N. (2021). Betta talasemiyali bolalarda ovqatlanish xususiyatlari. Pediatriya
amaliyoti, №3, 21–24.
6.
Akhmedova, G. S. (2020). Ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari: pediatriya amaliyotida
yondashuvlar. O‘zbekiston pediatriya jurnali, №4, 35–38.
