504
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
BOLALARDA KARIES PROFILAKTIKASIDA FISSURALARNI MUHRLASH VA
ULARNING AHAMIYATI
Khayitova Mokhinur Dzhuraevna
Asian International University.
Email:
mohinurxayitova45@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15399130
Annotatsiya. Bolalar orasida eng keng tarqalgan stomatologik kasalliklardan biri bu —
tish kariesidir. Kichik yoshdagi bolalarda ayniqsa emal (tish qoplamasi) to‘liq
shakllanmaganligi va gigiyenaga rioya qilishdagi qiyinchiliklar tufayli karies tez rivojlanadi.
Shu boisdan kariesning oldini olish, ya'ni profilaktikasi juda muhim. Ushbu yo‘nalishda
fissuralarni muhrlash (plombalash) samarali usullardan biridir.
Kalit so’zlar: fissura, muhrlash, germetik, kariyes, profilaktika, bakteriya.
Kirish:
Fissuralar nima?
Fissuralar — bu tish taraqqiyoti, o`sishi va shakllanishi davrida uning emal qavatida
yuzaga kelgan tabiiy burmalar oralig`ida hosil bo`lgan tirqish bo`lib, ovqat chaynash paytida
maydalangan oziq mahsulotlari, mikroorganizmlar kirib qoladi. Bu joylar ovqat qoldiqlari va
mikroblar to‘planishi uchun qulay bo‘lib, ularni tozalash juda mushkul.
Fissuralarni muhrlash (plombalash) nima?
Fissuralarni muhrlash
— bu maxsus muhrlovchi materiallar yordamida tishning
chaynash yuzasidagi yorig‘larini yopish usulidir. Bu yorig‘larga karies paydo bo‘lishining oldini
olishda samarali hisoblanadi.
Tishlarni Muhrlashning 2 yo`li farqlanadi:
1) invaziv – fissuralarning kirish sohasidagi tish qattiq to`qimasini yuza charxlab
kengaytirish yo`li bilan
2) noinvaziv – fissuralar atrof to`qimasiga tig` tegizmaslik yo`li bilan.
Germetiklar
chaynov yuzalarida mexanik barer hosil qilib, ovqatlar, mikroorganizmlar
va so`lakning fissuralarga, chuqurchalar, egatchalarga kirishiga to`sqinlik qiladi va bu sohalarda
kariyes jarayonini keltirib chiqaruvchi shart-sharoitlarga barham beradi.
Muhrlash bosqichlari.
505
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
1. 35-37% li ortofosfor kislotasi bilan 15-20 sekund mobaynida tish yuzasiga ishlov
berish.
2. Suv havo oqimi bilan tish sathidan kislotani yuvib tozalash. Yuvish vaqti kislota bilan
ishlov berish vaqtiga teng bo`lishi kerak.
3. Tishlarni tamponlar yordamida izolyatsiya qilish
4. Germetik yotqiziladigan sathni quritish
5. Bond surtish.
6.Germetikni quritilgan tish yuzasiga tekis yotqizish (bunda havo pufakchalari hosil
bo`lmasligini, tishlar munosabatida o`zgarish bo`lmasligini ta’minlash lozim). Natijasini bir
haftadan, oydan, yarim yil, bir yildan so`ng nazorat qilib borish maqsadga muvofiq hisoblanadi.
Qachon va kimga muhrlash tavsiya etiladi?
•
6–7 yoshda
birinchi molyar chiqqanidan keyin;
•
12–13 yoshda
ikkinchi molyar chiqqanidan so‘ng;
•
Fissuralari chuqur va tozalash qiyin bo‘lgan bolalarga,
tishlar hali kariesga uchramagan, sog‘lom holatda bo‘lsa.
Muhrlashning ahamiyati
•
Kariesdan himoya:
Fissuralarni yopish orqali bakteriyalar va ovqat qoldiqlari
to‘planishining oldi olinadi.
•
Tish gigiyenasini yengillashtiradi:
Silliq yuzaga ega bo‘lgan tishlar osongina
tozalanadi.
•
Davolash xarajatlarining kamayishi:
Kariesni davolashga ehtiyoj kamayadi.
•
Og‘riqsiz va xavfsiz:
Jarayon og‘riqsiz va bolalar uchun qulay hisoblanadi.
•
Tishlarni uzoq muddat sog‘lom saqlash:
Fissura muhrlangan tishlar uzoq yillar
kariesdan himoyalangan bo‘ladi.
5. Muhrlashda ishlatiladigan materiallar
•
Fotopolimerlar
(nur ta’sirida qotadigan);
•
Shishaionomer sementlar
(ftorid moddasini ajratadigan);
•
Shuningdek, ba’zida antibakterial komponentlar ham qo‘shiladi.
506
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
Xulosa
Bolalarda kariesni oldini olishda eng samarali va zamonaviy usullardan biri bu —
fissuralarni muhrlash
hisoblanadi. Bu usul tishni himoya qiluvchi, og‘riqsiz, oson va uzoq
muddatli natija beruvchi yondashuvdir. Har bir ota-ona farzandining doimiy tishlari chiqqanidan
so‘ng stomatologga murojaat qilib, bu usuldan foydalanishni ko‘rib chiqishi lozim. Vaqtida
amalga oshirilgan profilaktika — sog‘lom tishlar garovidir.
REFERENCES
1.
Khayitova, M. Z. (2024). Modern views on the Causes and Treatment of Caries of
Temporary Teeth in Young Children.
International Journal of Alternative and
Contemporary Therapy
,
2
(9), 123-127.
2.
Khayitova, M. D. (2024). Morphological Features of Bottle (Circular) Caries.
American
Journal of Bioscience and Clinical Integrity
,
1
(10), 117-124.
3.
Dzhuraevna, K. M. (2024). Features of Caries Morbidity in Preschool Children.
Research
Journal of Trauma and Disability Studies
,
3
(3), 300-305.
4.
Hayitova, M., & Taylakova, D. (2023).
DENTAL CARIES IS A DISEASE OF
CIVILIZATION.
Центральноазиатский журнал образования и инноваций
,
2
(8), 61-66.
5.
Джураевна, К. М. (2024). Клинико-морфологические аспекты трещин на задних
зубах у взрослых.
Научный журнал травматологии и инвалидности
,
3
(5), 429-432.
6.
Dzhuraevna, K. M. (2024). Prevalence and Course of Dental Diseases Among Younger
Patients.
Research Journal of Trauma and Disability Studies
,
3
(5), 433-436.
7.
Хайитова, М. Д. (2023). Особенности Возникновение И Течение Кариеса
Зубов.
Research Journal of Trauma and Disability Studies
,
2
(12), 356-363.
8.
Хайитова, М., & Тайлакова, Д. (2023). ВЗГЛЯД СТОМОТОЛОГА НА ГИГЕНУ
ПОЛОСТИ РТА У ДЕТЕЙ.
Инновационные исследования в современном мире:
теория и практика
,
2
(23), 58-59.
9.
Хайитова, М. Д. (2023). РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ И РАСПРЕДЕЛЕНИЕ ТРЕЩИН
НА
ЗАДНИХ
ЗУБАХ
СРЕДИ
ВЗРОСЛЫХ
ПАЦИЕНТОВ
(ОБЗОР
ЛИТЕРАТУРЫ).
Лучшие интеллектуальные исследования
,
12
(1), 186-195.
10.
Dzhuraevna, K. M. (2024). Clinical and Morphological Aspects of Cracks on The Back
Teeth in Adults.
Research Journal of Trauma and Disability Studies
,
3
(5), 429-432.
11.
Dzhuraevna, K. M. (2023). THE FREQUENCY OF DENTAL DISEASES IN
CHILDREN
(LITERATURE
REVIEW).
Лучшие
интеллектуальные
исследования
,
12
(1), 159-168.
12.
Dzhuraevna, K. M. (2023). FEATURES OF THE OCCURRENCE OF DENTAL
DISEASES IN CHILDREN.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
12
(1), 178-185.
13.
Khayitova, M. (2025). GUIDELINES FOR DENTAL EMERGENCIES DURING A
PANDEMIC.
Modern Science and Research
,
4
(1), 827-835.
14.
Хаитова, М. (2025). СТОМАТОЛОГИК КАСАЛЛИКЛАР ПРОФИЛАКТИКАСИДА
ФТОР САКЛОВЧИ БИРИКМАЛАРНИНГ АХАМИЯТИ.
Современная наука и
исследования
,
4
(2), 1055–1065.
15.
Тошбеков Б. и Хаитова М. (2025). ТИШ КАРИЕСИ ПРОФИЛАКТИКАСИНИНГ
ИНСОН
ОРГАНИЗМИДАГИ
АХАМИЯТИ.
Современная
наука
и
исследования
,
4
(2), 591–594.
507
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 5
16.
Khayitova, M. (2025). TISH YUZASIDA HOSIL BOLADIGAN KARASHLAR VA
TOSHLAR (CHOKMALAR).
Modern Science and Research
,
4
(3), 1405-1412.
17.
Хаитова, М. (2025). ТИШ КАТТИК ТО'КИМАСИ РЕМИНЕРАЛИЗАЦИЯ КАРИЕС
ПРОФИЛАКТИКАСИДАГИ О'РНИ.
Современная наука и исследования
,
4
(4),
1801–1806 гг.
