2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
884
O‘ZBEKISTON OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISH HOLATI
Berdikulova Shaxnoza Erkinjon qizi
Guliston davlat universiteti tayanch doktoranti
berdikulovashaxnoza08@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15536361
Annotatsiya. Ushbu tezis O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim muassasalarida
kompyuter tizimlarini joriy etishning hozirgi holatini, xususan, fizika fanini o‘qitish jarayonida
ularning qo‘llanilishini tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, unda kompyuter tizimlari va
raqamli texnologiyalarni ta’lim jarayoniga integratsiyalashning asosiy yo‘nalishlari,
afzalliklari, muammolari va kelajakdagi istiqbollari ko‘rib chiqiladi, “Raqamli O‘zbekiston —
2030” strategiyasi doirasida qabul qilingan qonun hujjatlari va amaliy chora-tadbirlar tahlil
qilinadi, fizika o‘qitishda simulyatsiya dasturlari, masofaviy ta’lim platformalari va raqamli
infratuzilmaning o‘rni alohida e’tibor markazida bo‘lib, tadqiqot natijasida kompyuter
tizimlarini yanada samarali joriy etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Kalit so‘zlar: kompyuter tizimlari, oliy ta’lim, fizika o‘qitish, raqamli texnologiyalar,
masofaviy ta’lim, kredit-modul tizimi, raqamli infratuzilma, “Raqamli O‘zbekiston — 2030”.
O‘zbekiston Respublikasida oliy ta’lim tizimini raqamlashtirish va kompyuter
tizimlarini joriy etish “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasi doirasida muhim yo‘nalish
sifatida belgilangan bo‘lib, 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-sonli “O‘zbekiston Respublikasi
oliy ta’lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi farmon
bu jarayonning asosiy huquqiy asosini tashkil etadi [1], ushbu farmon oliy ta’lim
muassasalarida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini (AKT) rivojlantirish, ta’lim
jarayonini avtomatlashtirish va raqobatbardosh kadrlar tayyorlashni maqsad qiladi, xususan,
fizika kabi aniq fanlarni o‘qitishda kompyuter tizimlari simulyatsiya dasturlari, interaktiv
darsliklar va masofaviy platformalar orqali ta’lim sifatini oshirishga xizmat qilmoqda, masalan,
Toshkent axborot texnologiyalari universitetida (TATU) 2002-yildan buyon raqamli ta’lim
texnologiyalarini joriy etish bo‘limi faoliyat yuritib, fizika fanini o‘qitishda PhET simulyatsiya
dasturlari kabi vositalardan foydalanmoqda [2], bu dasturlar talabalarga fizik jarayonlarni
virtual muhitda kuzatish, tajriba o‘tkazish va nazariy bilimlarni amaliyot bilan bog‘lash
imkonini beradi, shuningdek, 2020-yil 6-oktabrdagi PQ-4851-son qaror axborot texnologiyalari
sohasida ta’lim tizimini takomillashtirishga qaratilgan bo‘lib, oliy ta’lim muassasalarida
raqamli platformalar orqali o‘quv jarayonini boshqarishni kuchaytirishni nazarda tutadi [3],
2020/2021 o‘quv yilidan boshlab kredit-modul tizimi Yevropa Kredit Transfer va
Akkumulatsiya Tizimi (ECTS) asosida joriy etilib, bu tizim raqamli platformalar orqali
talabalarning fizika fanidagi o‘quv yutuqlarini kuzatish, kredit hisoblash va masofaviy ta’limni
qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi [4], masalan, Buxoro muhandislik-texnologiya institutida
Raqamli ta’lim texnologiyalari markazi tashkil etilgan bo‘lib, u fizika o‘qitishda AKT
vositalarini, xususan, MATLAB va LabVIEW kabi dasturlarni joriy etish bilan shug‘ullanadi,
bu dasturlar fizik tajribalarni simulyatsiya qilish va ma’lumotlarni tahlil qilishda qo‘llaniladi,
shu bilan birga, Moodle platformasi oliy ta’lim muassasalarida keng tarqalgan bo‘lib, unda
fizika bo‘yicha interaktiv topshiriqlar, testlar va videodarslar joylashtiriladi [2], 2020-yil 1-
apreldan boshlab masofaviy ta’lim platformalari ishga tushirilib, oliy ta’lim muassasalarida
2025
MAY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 5
885
6102 ta fan, shu jumladan fizika bo‘yicha masofaviy ta’lim resurslari yaratildi va
https://dist.edu.uz/ yagona portaliga birlashtirildi [5], bu platformalar fizika o‘qituvchilariga
talabalar bilan virtual muhitda muloqot qilish, real vaqt rejimida nazorat tadbirlarini o‘tkazish
imkonini berdi, ammo kompyuter tizimlarini joriy etishda bir qator muammolar mavjud:
ko‘plab oliy ta’lim muassasalarida zamonaviy kompyuterlar, yuqori tezlikdagi internet va
interaktiv jihozlar yetishmaydi, masalan, ayrim hududiy universitetlarda kompyuter sinflari
eskirgan bo‘lib, bu simulyatsiya dasturlarini samarali ishlatishga to‘sqinlik qiladi, shuningdek,
professor-o‘qituvchilarning raqamli savodxonligi pastligi fizika o‘qitishda kompyuter
tizimlaridan foydalanishni cheklaydi, malakali kadrlar tanqisligi va moliyaviy cheklovlar ham
ushbu jarayonni sekinlashtirmoqda, masalan, 2019-yilda qabul qilingan PF-5789-son farmon
professor-o‘qituvchilarning malakasini oshirishda masofaviy ta’lim va AKT vositalaridan
foydalanishni targ‘ib qilsa-da, bu jarayon hali to‘liq amalga oshirilmagan [5], ushbu
muammolarni hal qilish uchun oliy ta’lim muassasalarini zamonaviy kompyuterlar, interaktiv
doskalar va yuqori tezlikdagi internet bilan ta’minlash, fizika o‘qituvchilari uchun PhET,
MATLAB va LabVIEW kabi dasturlardan foydalanish bo‘yicha doimiy treninglar tashkil etish,
xususiy sektor bilan hamkorlikni kengaytirish orqali moliyaviy resurslarni jalb qilish, Moodle
platformasini yanada takomillashtirish va barcha oliy ta’lim muassasalarida yagona raqamli
tizim joriy etish, shuningdek, ilg‘or xorijiy tajribalarni, masalan, AQSh va Yevropa
universitetlarida fizika o‘qitishda qo‘llaniladigan simulyatsiya vositalarini mahalliy
sharoitlarga moslashtirish taklif etiladi, xulosa sifatida, O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida
kompyuter tizimlarini joriy etish, ayniqsa fizika o‘qitishda sezilarli yutuqlarga erishilgan
bo‘lsa-da, infratuzilma, moliyaviy resurslar va malakali kadrlar masalasida qo‘shimcha
harakatlar talab etiladi, ushbu takliflar fizika o‘qitishda kompyuter tizimlarini yanada samarali
integratsiyalashuviga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son farmoi,
2.
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, Raqamli ta’lim texnologiyalari bo‘limi
haqida ma’lumot,
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-oktabrdagi PQ-4851-son qarori,
4.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 824-son qarori,
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 27-avgustdagi PF-5789-son farmoi.
