ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
112
INVESTITSIYALAR TUZILMASI VA ULARNI INVESTITSION QARORLAR
SAMARADORLIGIGA TA’SIRI
Rasulova Sharifa Gaybullaevna
JizPI., Iqtisodiyot va menejment kafedrasi dotsenti
Toirov Asomiddin Umid o`g`li
JizPI., Qurilish muhandisligi fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14471312
Annotatsiya:
Maqolada, Investitsiyalar tuzilmasi va ularni investitsion qarorlar
samaradorligiga ta’siri. haqida fikrlar bayon etilgan.
Kalit so‘zlar:
Investitsiya, moliyaviy investitsiya, hududiy taqsimot, raqobat muhiti,tahlil
va monitoring, diversifikatsiya.
Аннотация:
В статье структура инвестиций и их влияние на эффективность
инвестиционных решений. высказываются мысли о
Ключевые слова:
Инвестиции, финансовые вложения, территориальное
распределение, конкурентная среда, анализ и мониторинг, диверсификация.
Investitsiyalar va ularning mohiyati
Investitsiya – bu iqtisodiy rivojlanish, tadbirkorlikni kengaytirish va ijtimoiy sohalarni
modernizatsiya qilish uchun kapital qo‘yilmalaridir. Investitsiyalar quyidagi turlarga bo‘linadi:
Real investitsiyalar – ishlab chiqarish quvvatlarini oshirishga qaratilgan aktivlar
(mashinalar, bino va inshootlar).
Moliyaviy investitsiyalar – aksiyalar, obligatsiyalar yoki boshqa qimmatli qog‘ozlarga
kiritiladigan mablag‘lar.
Innovatsion investitsiyalar – yangi texnologiyalar va tadqiqotlarga yo‘naltirilgan kapital.
Investitsiyalarning to‘g‘ri tuzilishi biznesning muvaffaqiyati va iqtisodiy samaradorligini
oshirishning asosiy omilidir.
Investitsiyalar tuzilmasi Investitsiyalar tuzilmasi bu ularni sohalar, turlar va vaqt bo‘yicha
taqsimlashdir. Quyida asosiy ko‘rsatkichlar keltirilgan:
Ishlab chiqarish diversifikatsiyasi – bu qurilish korxonasi moliyaviy holati (ahvoli)ni
mustahkamlash yoki sog’lomlashtirishning salohiyatli imkoniyatidir. Qurilish tashkiloti
faoliyati sferasini uning asosiy profili bo’yicha kengaytirish ishlab chiqarish
diversifikatsiyasining eng samarador yo’nalishi deb hisoblanadi. Bunday vaziyatda ishlab
chiqarish bazasi ham ishchilar malakasi ham buyurtmachilar bilan ishbilarmon doiradagi
aloqalar ham o’z qo’llanishini topadi. Bu o’z navbatida qurilish korxonasining o’zi uchun yangi
bo’lgan bozor sektoriga chiqqandagi raqobatli salohiyatida o’z aksini topadi. Bundan tashqari
nafaqat bozorda yangi partnyorlar va iste’molchilarni jalb qilish, balki avvalgilari bilan ham
aloqalarni saqlab qolish imkoniyati vujudga keladi. Qurilish korxonalari tomonidan ularning
an’anaviy, tor doirada ixtisoslashgan yo’nalishli faoliyatdan diversifikatsion faoliyatga o’tishida
173 uchraydigan har bir alohida vaziyatning asoslab berilishini taqoza etadi. Asoslash ishlab
chiqarish diversifikatsiyasi maqsadlaridan kelib chiqadigan mezonlar bo’yicha amalga
oshiriladi. Ko’plab qurilish korxonalarining og’ir moliyaviy ahvoli, ulardagi ortiqcha ishchilar
soni korxonalarni ishlab chiqarish diversifikatsiyasi tomon yetaklaydi. Ushbu faoliyatning
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
113
oxirgi maqsadlari quyidagilar: foydani maksimallashtirish, ish o’rinlarini saqlab qolish va
yangilarini yaratish, korxona asosiy jamg’armasi (fondi)dan foydalanish darajasini oshirish,
pudratishlari bozori va noqurilish bozorining yangi segmentlari o’zlashtirish. Bundan kelib
chiqqan holda qurilish korxonasining ishlab chiqarish diversifikatsiyasiga o’tishini
asoslaydigan mezonlar sifatida diversifikatsiya turiga bog’liq bo’lgan ko’rsatkichlardan
foydalanish maqsadga muvofiqdir. Ushbu mezonli ko’rsatkichlarning uchtasi: ishlab chiqarish
diversifikatsiyasiga o’tishgacha bo’lgan kvartaldagi ko’rsatkichini; an’anaviy faoliyat turi
davom ettirilgan vaziyatdagi ko’rsatkich rejaviy miqdorini; diversifikatsiya amalga oshirilgan
vaziyatda bashorat qilinadigan ko’rsatkich miqdorini (kk0; kkd; kkrej) taqqoslash taqoza
etiladi
Tarmoqlar bo‘yicha taqsimot
Qishloq xo‘jaligi, sanoat, qurilish, xizmat ko‘rsatish sohalari.
Har bir tarmoqning ehtiyojlarini aniqlash va ularga investitsiya kiritish samaradorlikni
oshiradi.
Muddatlar bo‘yicha taqsimot
Qisqa muddatli investitsiyalar – 1 yilgacha bo‘lgan loyihalar (aylanma mablag‘larni
qo‘llab-quvvatlash).
Uzun muddatli investitsiyalar – ko‘p yillik loyihalar (strategik infratuzilmalar).
Hududiy taqsimot
Shahar va qishloq joylari.
Xududlararo tenglikni ta’minlash uchun investitsiyalarni bir xil taqsimlash zarur.
Investitsion qarorlar samaradorligiga ta’sir etuvchi omillar
Iqtisodiy omillar
Inflyatsiya darajasi, soliqlar va davlat siyosati.
Ushbu omillarni hisobga olish orqali risklarni kamaytirish mumkin.
Tashkiliy omillar
Loyihalarning rejalashtirilishi, amalga oshirish muddati va boshqaruvning sifat darajasi.
Tashkiliy nuqtai nazardan to‘g‘ri rejalashtirilgan investitsiyalar o‘z vaqtida
samaradorlikni ko‘rsatadi.
Raqobat muhitining ta’siri
Bozorni o‘rganish va boshqa raqobatchilarning strategiyalarini tahlil qilish.
Innovatsion investitsiyalar raqobatda ustunlikni ta’minlaydi.
Texnologik rivojlanish
Zamonaviy texnologiyalarni joriy etish samaradorlikni oshiradi.
Investitsion samaradorlikni oshirish yo‘llari
Investitsiyalarni diversifikatsiya qilish – risklarni kamaytirish uchun bir nechta sohalarga
mablag‘ yo‘naltirish.
Tahlil va monitoring – investitsiyalarning samaradorligini baholash uchun doimiy
kuzatish.
Innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash – yangi texnologiyalarni tadbiq etish.
Davlat-xususiy sheriklikni rivojlantirish – resurslarni samarali boshqarish
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
114
Investitsiyalar tuzilmasini to‘g‘ri shakllantirish va samarador qarorlar qabul qilish
iqtisodiy rivojlanishning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Bozor ehtiyojlari va texnologik
o‘zgarishlarni hisobga olgan holda strategik investitsiya qarorlari biznesning muvaffaqiyatli
rivojlanishini ta’minlaydi.
References:
1.
Gaybullayevna, R. S. & Musurmangulov. (2024). THE IMPORTANCE OF TIME
MANAGEMENT IN ENSURING EFFICIENCY IN CONSTRUCTION.
JOURNAL OF ECONOMY,
TOURISM AND SERVICE
,
3
(1), 28–31.
2.
Gaybullayevna, R. S. (2023). THE STATE OF THE DIGITAL ECONOMY TODAY: PROBLEMS
AND SOLUTIONS.
JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE
,
2
(12), 38-42.
3.
Sharifa, R., & Ilyos, T. (2023). PRINCIPLES OF SCIENTIFIC MANAGEMENT IN
MANAGEMENT.
Новости образования: исследование в XXI веке
,
2
(16), 1097-1100.
4.
Sharifa, R., & Sayyora, M. (2023). HISTORY OF EMERGENCE OF MANAGEMENT AND ITS
PLACE TODAY.
Новости образования: исследование в XXI веке
,
2
(16), 1093-1096.
5.
Sharifa, R. (2023). DIRECTIONS FOR INCREASING INVESTMENT ATTRACTIVENESS IN
REGIONS.
Новости образования: исследование в XXI веке
,
2
(16), 1088-1092.
6.
Sharifa, R., & Nozima, T. (2023). QUALITY MANAGEMENT IN COMPETITIVE CONDITIONS
IS THE MAIN FACTOR OF ENTERPRISE SUCCESS.
SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN
EDUCATION SYSTEM
,
2
(20), 200-203.
7.
Sharifa, R., & Mahliyo, K. (2023). ORGANIZATIONAL STRUCTURE OF ENTERPRISES AND
THEIR APPEARANCES.
JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE
,
2
(5), 77-83.
8.
Gaybullayevna, R. S. (2023). WOMEN'S ENTREPRENEURSHIP IS A FACTOR OF INCREASE
IN OUR COUNTRY'S ECONOMIC WELFARE AND SOCIAL DEVELOPMENT.
JOURNAL OF
ECONOMY, TOURISM AND SERVICE
,
2
(5), 73-76.
9.
Gaybullayevna, R. S. (2023). MODERN FUNDAMENTALS OF FINANCIAL MANAGEMENT
OF INVESTMENT ACTIVITY.
JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE
,
2
(5), 51-54.
10.
Gaybullaevna, R. S. (2023). Methods for Assessing the Economic Efficiency of Investments
in Construction.
European Journal of Higher Education and Academic Advancement
,
1
(1), 95-98.
11.
Gaybullaevna, R. S. (2023). Construction Industry in Uzbekistan Is an Important Priority
Network of the National Economy.
Pioneer: Journal of Advanced Research and Scientific
Progress
,
2
(3), 69-71.
12.
Qаmаrov Аsаdbеk Zаfаr o’g’li, & Rasulova Sharifa G’aybullayevna. (2023). BIZNЕSINGIZ
UCHUN SАMАRАLI MАRKЕTING STRАTЕGIYАLАRINI QАNDАY YАRАTISH MUMKIN.
Scientific
Impulse
,
2
(14), 305–312.
13.
Gaybullaevna, R. S. (2023). Economic Efficiency of Investing in Construction.
International
Journal on Economics, Finance and Sustainable Development
,
5
(3), 94-97.
14.
Расулова, Ш. Ғ. (2021). ЎЗБЕКИСТОНДА БАНДЛИК МУАММОСИ. ИШСИЗЛАРНИ
ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯ ҚИЛИШ.
Global Science and Innovations: Central Asia (см. в
книгах)
,
3
(7), 22-25.
15.
Расулова, Ш. Г. (2020). ПРИВЛЕЧЕНИЕ ИНВЕСТИЦИЙ.
Экономика и социум
, (2 (69)),
316-319.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
115
16.
Rasulova, S. G., & Obidova, F. Y. (2019). ISSUES OF SMALL BUSINESS
DEVELOPMENT.
Theoretical & Applied Science
, (9), 426-429.
17.
Расулова, Ш. Г. (2019). ВАЖНОСТЬ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ МЕР ПО
ПОВЫШЕНИЮ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ НАСЕЛЕНИЯ.
Актуальные научные
исследования в современном мире
, (3-8), 95-100.
18.
Rasulova, S., & Jabborova, Z. (2019). PRINCIPAL DIRECTIONSON THE DEVELOPMENT OF
ENTREPRENEURSHIP.
International Finance and Accounting
,
2019
(3), 18.
19.
Расулова, Ш. Ғ. (2019). ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ПОЛИТИКА ГОСУДАРСТВА И
ПОВЫШЕНИЕ
ЕЕ
ЭФФЕКТИВНОСТИ,
НАПРАВЛЕННЫЕ
НА
ПОВЫШЕНИЕ
ЭКОНОМИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ НАСЕЛЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ.
Актуальные научные
исследования в современном мире
, (3-8), 90-95.
