ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
102
QURILISH MODDIY-TEXNIK BAZASI VA TARAQQIYOT ISTIQBOLLARI
Rasulova Sharifa Gaybullaevna
JizPI., Iqtisodiyot va menejment kafedrasi dotsenti
Abdurasulov Durbek Oybekovich
JizPI., Qurilish muhandisligi fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14524927
Annotatsiya
: Ushbu maqolada, qurilishning moddiy-texnik bazasini tashkil etuvchi
asosiy elementlar, resurslar va materiallar, shuningdek, sohaning kelajakdagi rivojlanish
istiqbollari tahlil qilinadi.
Annotation:
This article analyzes the main elements, resources, and materials that
make up the material and technical base of construction, as well as the prospects for the
future development of the industry.
Kalit so’zlar:
Qurilish sektori, moddiy-texnik baza, taraqqiyot istiqbollari,
innovatsiyalar, qurilish materiallari, texnologiyalar, ekologik toza texnologiyalar,
raqobatbardoshlik.
Keyswords:
Construction sector, material and technical base, development prospects,
innovations, building materials, technologies, environmentally friendly technologies,
competitiveness.
Qurilish sektori, har qanday mamlakat iqtisodiyoti uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lib,
uning barqaror rivojlanishi uchun kuchli moddiy-texnik baza zarur.
Qurilish moddiy-texnik bazasi (MTB) — bu qurilish ishlarini amalga oshirish uchun
zarur bo‘lgan barcha resurslar, asbob-uskunalar, materiallar, texnologiyalar, transport va
mehnat resurslarining yig‘indisidir. MTB qurilish sohasining asosiy "omil"i bo‘lib, u rivojlanish
uchun zarur bo‘lgan barcha modullarni o‘z ichiga oladi. Uning tarkibiga quyidagi asosiy
elementlar kiradi:
Qurilish materiallari: Beton, temir-beton, metall, poydevor, g'isht, keramika, plastmassa
va boshqalar.
Asbob-uskunalar va texnologiyalar: Qurilish texnikasi (kranlar, ekskavatorlar, beton
aralashtirish mashinalari, mexanik qoplamalar), maxsus asboblar (olovli asboblar, elektr
asboblari) va yangi qurilish texnologiyalarini o‘z ichiga oladi.
Xomashyo va resurslar: Tosh, qum, shlak, mineral o‘g‘itlar, alohida qurilish materiallari
ishlab chiqarishga yo‘naltirilgan resurslar.
Infrastruktur tizimi: Yaxshi tashkil etilgan transport va energiya ta’minoti tizimi.
Mehnat resurslari: Mutaxassislar, qurilish ishchilarining malakasi va tajribasi, mehnat
bozoridagi holat.
Qurilish sohasining rivojlanish darajasi moddiy-texnik bazaning holati bilan
chambarchas bog‘liq. Ushbu bazaning rivojlanishiga bir nechta omillar ta’sir qiladi:
Texnologik yangiliklar: Zamonaviy qurilish texnologiyalari, masalan, 3D-printing,
raqamli qurilish va aqlli inshootlar qurilishi, qurilish samaradorligini oshirishga yordam
beradi. Shuningdek, energiya samaradorligini yaxshilash va ekologik toza qurilish materiallari
ishlab chiqarish sohasida yangiliklar o‘rganilmoqda.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
103
Innovatsion materiallar: Qurilish materiallari ishlab chiqarishda yangi materiallar va
usullarni ishlab chiqish katta ahamiyatga ega. Misol uchun, yuqori kuchlanishli betonlar, oson
o‘rnatiladigan prefabrik elementlar, ekodost qurilish materiallari (biologik degradatsiya
qiluvchi materiallar, issiqlikni saqlaydigan yoki zararli chiqindilardan xoli materiallar) ishlab
chiqarish sohasidagi taraqqiyot.
Avtomatlashtirish va robototexnika: Qurilish sohasida robotlarning keng qo‘llanilishi va
avtomatlashtirish jarayonlari, masalan, inshootlarni qurishda robotik qurilish texnikasidan
foydalanish, ishchi kuchini qisqartirishga va jarayonlarni tezlashtirishga yordam beradi.
Qurilish sektorining rivojlanishi faqatgina yangi materiallar va texnologiyalar bilan
bog‘liq emas. Boshqa jihatlar ham taraqqiyotga ta’sir ko‘rsatadi:
Raqamli qurilish va BIM (Building Information Modeling): BIM texnologiyalari qurilish
jarayonlarini optimallashtiradi, xatoliklarni kamaytiradi, va resurslarni tejash imkonini
beradi. Bu orqali loyiha boshqaruvi, rejalashtirish, narxni hisoblash va qurilishning barcha
bosqichlari yanada samarali amalga oshiriladi.
Ekologik va barqaror qurilish: Qurilish jarayonlari ekologik jihatdan toza bo‘lishi kerak.
Yangi qurilish loyihalari, shuningdek, mavjud binolarni qayta ishlash, energiya
samaradorligini oshirish va tabiiy resurslarni tejashga qaratilgan. Ekologik qurilish
materiallari va energiya samarali tizimlar, masalan, quyosh panellari, shamol energiyasi, suvni
qayta ishlash tizimlari keng tarqalmoqda.
Shaharsozlik va urbanizatsiya: Shaharlarni rejalashtirishda zamonaviy yondashuvlar
(aqlli shaharlar, "yashil" inshootlar, transport tizimlarining optimallashtirilishi) qurilish
sohasining asosiy istiqbollari sifatida namoyon bo‘ladi. Shaharlarning infratuzilmasi yanada
rivojlanadi, ekologik toza va energiya tejovchi inshootlar quriladi.
Resurslar va moliya ta’minoti: Qurilish sohasining rivojlanishi uchun katta moliyaviy
resurslar va investitsiyalar talab etiladi. Yangi loyihalar uchun xususiy va davlat sektori
o‘rtasidagi hamkorlik, masalan, jamoat-privat hamkorlik (PPP) modellaridan foydalanish,
katta ahamiyatga ega.
Mehnat resurslari va malakali ishchi kuchi: Qurilish sektori uchun malakali ishchilarni
tayyorlash va ularning malakasini oshirish, shuningdek, yangi texnologiyalarni joriy etish
uchun zarur bo‘lgan malakali mutaxassislarni jalb qilish muhimdir.
Qurilish moddiy-texnik bazasining samaradorligini oshirish uchun quyidagi chora-
tadbirlarni amalga oshirish lozim:
1.
Yuqori sifatli qurilish materiallarini ishlab chiqarish va ishlab chiqarish quvvatlarini
modernizatsiya qilish.
2.
Texnik xavfsizlik va mehnatni muhofaza qilishni kuchaytirish.
3.
Mahalliy resurslardan foydalanish: Xomashyolarni mahalliy manbalardan olish, ishlab
chiqarish quvvatlarini rivojlantirish va resurslarni tejashga alohida e’tibor qaratish.
4.
Innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash: Innovatsion qurilish texnologiyalari va ekologik
toza materiallarni ishlab chiqishni rag‘batlantirish.
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, qurilish moddiy-texnik bazasining barqaror rivojlanishi
va uning taraqqiyot istiqbollari, iqtisodiy va ekologik jihatdan samarali bo‘lishi uchun dolzarb
masalalarni hal etish zarur. Yangi texnologiyalar, innovatsion yondashuvlar va barqaror
resurslarni boshqarish, qurilish sohasining kelajagini shakllantirishda asosiy rol o‘ynaydi.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
104
Yangi qurilish materiallari, ilg‘or texnologiyalar va yuqori malakali ishchi kuchi yordamida, bu
soha nafaqat o‘sishda davom etadi, balki ekologik toza va iqtisodiy jihatdan samarali
inshootlar qurilishiga imkon yaratadi.
References:
1.
Gaybullayevna, R. S. ., & Musurmangulov. (2024). THE IMPORTANCE OF TIME
MANAGEMENT IN ENSURING EFFICIENCY IN CONSTRUCTION. JOURNAL OF ECONOMY,
TOURISM AND SERVICE, 3(1), 28–31.
2.
Gaybullayevna, R. S. (2023). THE STATE OF THE DIGITAL ECONOMY TODAY:
PROBLEMS AND SOLUTIONS. JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 2(12), 38-42.
3.
Sharifa, R., & Ilyos, T. (2023). PRINCIPLES OF SCIENTIFIC MANAGEMENT IN
MANAGEMENT. Новости образования: исследование в XXI веке, 2(16), 1097-1100.
4.
Sharifa, R., & Sayyora, M. (2023). HISTORY OF EMERGENCE OF MANAGEMENT AND ITS
PLACE TODAY. Новости образования: исследование в XXI веке, 2(16), 1093-1096.
5.
Sharifa, R. (2023). DIRECTIONS FOR INCREASING INVESTMENT ATTRACTIVENESS IN
REGIONS. Новости образования: исследование в XXI веке, 2(16), 1088-1092.
6.
Sharifa, R., & Nozima, T. (2023). QUALITY MANAGEMENT IN COMPETITIVE
CONDITIONS IS THE MAIN FACTOR OF ENTERPRISE SUCCESS. SCIENTIFIC APPROACH TO
THE MODERN EDUCATION SYSTEM, 2(20), 200-203.
7.
Sharifa, R., & Mahliyo, K. (2023). ORGANIZATIONAL STRUCTURE OF ENTERPRISES AND
THEIR APPEARANCES. JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 2(5), 77-83.
8.
Gaybullayevna, R. S. (2023). WOMEN'S ENTREPRENEURSHIP IS A FACTOR OF
INCREASE IN OUR COUNTRY'S ECONOMIC WELFARE AND SOCIAL DEVELOPMENT. JOURNAL
OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 2(5), 73-76.
9.
Gaybullayevna, R. S. (2023). MODERN FUNDAMENTALS OF FINANCIAL MANAGEMENT
OF INVESTMENT ACTIVITY. JOURNAL OF ECONOMY, TOURISM AND SERVICE, 2(5), 51-54.
10.
Gaybullaevna, R. S. (2023). Methods for Assessing the Economic Efficiency of
Investments in Construction. European Journal of Higher Education and Academic
Advancement, 1(1), 95-98.
11.
Gaybullaevna, R. S. (2023). Construction Industry in Uzbekistan Is an Important Priority
Network of the National Economy. Pioneer: Journal of Advanced Research and Scientific
Progress, 2(3), 69-71.
12.
Qаmаrov Аsаdbеk Zаfаr o’g’li, & Rasulova Sharifa G’aybullayevna. (2023). BIZNЕSINGIZ
UCHUN SАMАRАLI MАRKЕTING STRАTЕGIYАLАRINI QАNDАY YАRАTISH MUMKIN. Scientific
Impulse, 2(14), 305–312.
13.
Gaybullaevna, R. S. (2023). Economic Efficiency of Investing in Construction.
International Journal on Economics, Finance and Sustainable Development, 5(3), 94-97.
14.
Расулова, Ш. Ғ. (2021). ЎЗБЕКИСТОНДА БАНДЛИК МУАММОСИ. ИШСИЗЛАРНИ
ИЖТИМОИЙ ҲИМОЯ ҚИЛИШ. Global Science and Innovations: Central Asia (см. в книгах),
3(7), 22-25.
15.
Расулова, Ш. Г. (2020). ПРИВЛЕЧЕНИЕ ИНВЕСТИЦИЙ. Экономика и социум, (2 (69)),
316-319.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
105
16.
Rasulova, S. G., & Obidova, F. Y. (2019). ISSUES OF SMALL BUSINESS DEVELOPMENT.
Theoretical & Applied Science, (9), 426-429.
17.
Расулова, Ш. Г. (2019). ВАЖНОСТЬ ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ МЕР ПО
ПОВЫШЕНИЮ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ НАСЕЛЕНИЯ. Актуальные научные
исследования в современном мире, (3-8), 95-100.
18.
Rasulova, S., & Jabborova, Z. (2019). PRINCIPAL DIRECTIONSON THE DEVELOPMENT
OF ENTREPRENEURSHIP. International Finance and Accounting, 2019(3), 18.
19.
Расулова, Ш. Ғ. (2019). ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ПОЛИТИКА ГОСУДАРСТВА И
ПОВЫШЕНИЕ
ЕЕ
ЭФФЕКТИВНОСТИ,
НАПРАВЛЕННЫЕ
НА
ПОВЫШЕНИЕ
ЭКОНОМИЧЕСКОЙ АКТИВНОСТИ НАСЕЛЕНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ. Актуальные научные
исследования в современном мире, (3-8), 90-95.
