ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
166
ABONENT KIRISH TARMOQLARI
Qodirov Farrux Ergash oʻgʻli
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
”Informatika va uni oʻqitish metodikasi” kafedrasi mudiri, ilmiy rahbar
Rahmatullayeva Maxfuza Iskandar qizi
Shahrisabz davlat pedogogika instituti
Matematika va informatika yoʻnalishi 2-23-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15087281
Annotatsiya
:
Ushbu
maqolada
abonent
kirish
tarmoqlari
va
ularning
telekommunikatsiya tizimidagi o‘rni yoritilgan. Abonent kirish tarmoqlari foydalanuvchilarni
markaziy tarmoqlarga ulashni ta’minlaydi va turli texnologiyalarga asoslangan bo‘lishi
mumkin, jumladan, mis simli aloqa (xDSL), optik tolali tarmoqlar (FTTx), simsiz aloqa (Wi-Fi,
4G, 5G) hamda sun’iy yo‘ldosh tizimlari. Maqolada ushbu texnologiyalarning xususiyatlari,
afzalliklari va qo‘llanilish sohalari tahlil qilingan. Shuningdek, zamonaviy abonent kirish
tarmoqlarining raqamli xizmatlarni rivojlantirish, keng polosali internetdan foydalanish va
global axborot almashinuvini ta’minlashdagi ahamiyati muhokama qilingan. Maqola
telekommunikatsiya sohasidagi mutaxassislar va tarmoq infratuzilmasi bilan qiziqadigan
tadqiqotchilar uchun foydali ma’lumot beradi.
Kalit so‘zlar:
abonent kirish tarmoqlari, telekommunikatsiya, optik tolali aloqa, xDSL,
simsiz aloqa, 4G, 5G, Wi-Fi, sun’iy yo‘ldosh aloqa, keng polosali internet, raqamli xizmatlar,
tarmoq infratuzilmasi.
Annotation.
This article discusses subscriber access networks and their role in the
telecommunications system. Subscriber access networks provide connection of users to
central networks and can be based on various technologies, including copper wired
communication (xDSL), fiber-optic networks (FTTx), wireless communication (Wi-Fi, 4G, 5G)
and satellite systems. The article analyzes the features, advantages and areas of application of
these technologies. It also discusses the importance of modern subscriber access networks in
the development of digital services, the use of broadband Internet and ensuring global
information exchange. The article provides useful information for telecommunications
specialists and researchers interested in network infrastructure.
Keywords:
subscriber
access
networks,
telecommunications,
fiber-optic
communication, xDSL, wireless communication, 4G, 5G, Wi-Fi, satellite communication,
broadband Internet, digital services, network infrastructure.
Аннотация.
В статье описаны сети абонентского доступа и их роль в
телекоммуникационной системе. Сети абонентского доступа обеспечивают
подключение пользователей к центральным сетям и могут быть основаны на
различных технологиях, включая медные проводные (xDSL), оптоволоконные сети
(FTTx), беспроводные (Wi-Fi, 4G, 5G) и спутниковые системы. В статье анализируются
характеристики, преимущества и области применения этих технологий. Также
обсуждалась важность современных сетей абонентского доступа в развитии цифровых
услуг, использовании широкополосного Интернета и обеспечении глобального обмена
информацией. В статье представлена полезная информация для специалистов в
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
167
области
телекоммуникаций
и
исследователей,
интересующихся
сетевой
инфраструктурой.
Ключевые слова:
сети абонентского доступа, телекоммуникации, волоконно-
оптическая связь, xDSL, беспроводная связь, 4G, 5G, Wi-Fi, спутниковая связь,
широкополосный Интернет, цифровые услуги, сетевая инфраструктура.
Kirish.
Zamonaviy telekommunikatsiya tizimlarida abonent kirish tarmoqlari muhim
o‘rin tutadi. Ular foydalanuvchilarni global aloqa infratuzilmasi bilan bog‘lab, internet, telefon,
va boshqa aloqa xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini yaratadi. Abonent kirish tarmoqlari
turli texnologiyalar va uzatish vositalaridan foydalangan holda amalga oshirilishi mumkin.
Ular asosan simli va simsiz texnologiyalarga bo‘linadi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi
bilan tezkor, barqaror va xavfsiz aloqa tarmoqlariga bo‘lgan talab ortib bormoqda. Shu
sababli, optik tolali tarmoqlar, 5G, xususiy va jamoaviy Wi-Fi tarmoqlari kabi ilg‘or
texnologiyalar keng joriy qilinmoqda.
Abonent kirish tarmoqlarining umumiy tushunchasi. Abonent kirish tarmog‘i (Access
Network) – bu abonent qurilmalarini (telefon, kompyuter, modem va boshqalar)
telekommunikatsiya provayderining asosiy tarmog‘iga ulash uchun mo‘ljallangan
infratuzilmadir. U quyidagi vazifalarni bajaradi: Ma’lumotlar uzatish – internet, ovozli
qo‘ng‘iroqlar, video translyatsiyalar va boshqa xizmatlarni ta’minlash. Barqaror ulanish –
uzluksiz va yuqori sifatli aloqa xizmatlarini ta’minlash. Turli texnologiyalar bilan ishlash –
simli va simsiz ulanish turlarini qo‘llab-quvvatlash.
Abonent kirish tarmoqlari quyidagi texnologiyalar asosida ishlaydi:
1. Simli kirish tarmoqlari
Bu turdagi tarmoqlar abonentlarga xizmat ko‘rsatishda jismoniy kabel yoki optik tolali
liniyalardan foydalanadi.
Mis kabel tarmoqlari (DSL, ADSL, VDSL)
Raqamli abonent liniyalari (DSL) telefon liniyalari orqali internet xizmatlarini
ta’minlaydi. ADSL (Asymmetric Digital Subscriber Line) va VDSL (Very-high-bit-rate DSL)
texnologiyalari ma’lumotlarni yuqori tezlikda uzatishga imkon beradi.
Optik tolali tarmoqlar (FTTx)
Optik tolali texnologiyalar eng yuqori tezlikni ta’minlaydi. FTTH (Fiber-to-the-Home),
FTTB (Fiber-to-the-Building) va FTTC (Fiber-to-the-Cabinet) tarmoqlari keng tarqalgan. Optik
tolali texnologiyalar yuqori sifatli va barqaror aloqa xizmatlarini ta’minlash bilan ajralib
turadi.
Koaksial kabel tarmoqlari (HFC)
Hybrid Fiber-Coaxial (HFC) texnologiyasi optik tolalar va koaksial kabellarni
birlashtirib, yuqori tezlikdagi internet va televizion xizmatlarni ta’minlaydi.
2. Simsiz kirish tarmoqlari
Simsiz texnologiyalar abonentlarni radio to‘lqinlar orqali tarmoq bilan bog‘laydi.
Wi-Fi tarmoqlari
Mahalliy simsiz tarmoqlar (WLAN) Wi-Fi routerlar yordamida foydalanuvchilarga
internet xizmatlarini ta’minlaydi.
Mobil aloqa tarmoqlari (3G, 4G, 5G)
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
168
Mobil tarmoqlar keng qamrovli va tezkor ma’lumot uzatishni ta’minlaydi. 5G
texnologiyasi past kechikish va yuqori o‘tkazuvchanlik xususiyatlari bilan ajralib turadi.
Radio va sun’iy yo‘ldosh aloqa tarmoqlari
Chekka hududlar uchun sun’iy yo‘ldosh va radio aloqa texnologiyalari muhim rol
o‘ynaydi. Abonent kirish tarmoqlari aloqa infratuzilmasining ajralmas qismi bo‘lib, u
foydalanuvchilarni global tarmoqlarga ulash imkonini beradi. Texnologik rivojlanish tufayli
simli va simsiz kirish tarmoqlari yanada takomillashib, tezroq va barqaror aloqa xizmatlarini
ta’minlamoqda. Kelajakda 6G, IoT va sun’iy intellektga asoslangan tarmoqlar kirish
texnologiyalarini yanada ilg‘or darajaga olib chiqishi kutilmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Кодиров, Ф. Э., and О. Д. Дониёров. "ЭФФЕКТИВНЫЕ МОДЕЛИ РАЗВИТИЯ
МЕДИЦИНСКОГО ОБСЛУЖИВАНИЯ НАСЕЛЕНИЯ КАШАКАДЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ."
Символ науки 7-2 (2022): 15-17.
2.
Zoxidov, J. B., F. E. Qodirov, and I. J. Bozorova. "QUARTUS II PROJECT CONCEPT AND ITS
OPPORTUNITIES AND PROBLEMS." АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ТЕХНИЧЕСКОГО И
ТЕХНОЛОГИЧЕСКОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ. 2019.
3.
Uzakov, Gulom, et al. "Simulation of a tubular pyrolysis reactor using comsol
multiphysics software." International Scientific and Practical Conference Digital and
Information Technologies in Economics and Management. Cham: Springer Nature
Switzerland, 2023.
4.
Қодиров, Ф. "ҲУДУДЛАРДА ТИББИЙ ХИЗМАТЛАРНИ ДАСТУРИЙ ПАКЕТЛАР
ЁРДАМИДА ЭЛЕКТРОН ТИББИЙ БАЗАСИНИ ЯРАТИШ." O’zbekiston Respublikasi Oliy Va
o’rta Maxsus ta’lim Vazirligi Namangan Muhandislik-Qurilish Instituti (2022).
5.
Qodirov, F. E., O. D. Doniyorov, and H. Shokirov Sh. "Basic concepts of information
security in information systems. Wide threats and their consequences." концепции
устойчивого развития науки в современных условиях (2021): 153-155.
6.
Bozorova, Irina Jumanazarovna, and Dilfuzaxon Mamasharipovna Karayeva. "Modern
programming technologies and their role." интеллектуальный капитал xxi века. 2020.
7.
Ergash o’g’li, Qodirov Farrux. "Hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda har bir
hududning о ‘ziga xos xususiyatlari." Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting
4.09 (2024): 178-183.
8.
Qodirov, Farrux, and Muxlisa Mavlonova. "O’ZBEKISTONDA ZIYORATGOH VA
QADAMJOLAR, TURIZM XIZMATLARINI JADAL RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI." YANGI
O‘ZBEKISTONDA MILLIY TURIZM ISTIQBOLLARI 1.01 (2024).
9.
Qodirov, F., N. Sirojev, and S. Negmatova. "FEATURES OF THE ANDROID STUDIO
SOFTWARE PACKAGE." Академические исследования в современной науке 2.17 (2023):
130-146.
10.
Қодиров, Ф. Э., et al. "ДЛЯ ПРОВЕРКИ МОДЕЛЕЙ АДЕКВАТНОСТИ,
ЧУВСТВИТЕЛЬНОСТЬ И СОПРОТИВЛЕНИЯ." ИНТЕГРАЦИЯ НАУКИ, ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ. 2019.
ILM-FAN VA INNOVATSIYA
ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI
in-academy.uz/index.php/si
169
11.
Qodirov, F. E., D. A. Akbarova, and S. H. Shokirov. "SOFTWARE FOR WORKING WITH
COMPUTER GRAPHICS AND THEIR TASKS. APPLICATION OF DIGITAL IMAGE PROCESSING
FIELDS." (2021): 57-58.
12.
Jumanazarovna, Bozorova Irina, and Кodirov Farruh Ergash O'G'Li. "Principle of
electrocardiographic work and its role in modern medicine." Вопросы науки и образования
15 (99) (2020): 31-36.
13.
Kodirov, F. E., and J. E. Nematov. "BASIC TECHNOLOGY AND SERVICE
MANAGEMENTMULTISERVICE NETWORKS." Инновации в технологиях и образовании: сб.
ст. участников XII Между (2019): 214.
14.
Қодиров, Ф. Э., and Ж. Э. Нематов. "РАЗВИТИЕ ЛОКАЛЬНОЙ СЕТИ НА ОСНОВЕ
ТЕХНОЛОГИИ GPON." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XII
Между (2019): 288.
15.
Кодиров, Ф. Э., and М. У. Маматмурадова. "РАЗРАБОТКА ЦИФРОВОЙ ПРОГРАММЫ
ШИФРОВАНИЯ И ВНЕДРЕНИЕ В ПРАКТИКУ." Инновации в технологиях и образовании:
сб. ст. участников XII Между (2019): 275.
16.
Абдирасулов, Ж. У., and Ф. Э. Кодиров. "ЭФФЕКТИВНОСТЬ ANGULAR JS ДЛЯ
СОЗДАНИЯ
ДИНАМИЧЕСКИХ
ВЕБ-САЙТОВ
И
ОПТИМИЗАЦИИ
ИХ
ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТИ." Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников
XII Между (2019): 228.
17.
Qodirov, F. E., J. B. Zohidov, and H. I. Karamatova. "ADVANTAGES OF PROGRAMMING
LANGUAGES JAVASCRIPT, JAVA AND PYTHON." МОДЕЛИРОВАНИЕ И АНАЛИЗ СЛОЖНЫХ
ТЕХНИЧЕСКИХ И ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ СИСТЕМ. 2019.
18.
Qodirov, F. E., J. U. Abdirasulov, and J. E. Nematov. "FORMING GOVERNMENT AGENCY
WEBSITES WITH WORDPRESS CONTENT MANAGEMENT SYSTEM." Инновации в
технологиях и образовании: сб. ст. участников XII Между (2019): 219.
19.
Турдиев, У. К., and Ф. Э. Кодиров. "Задача Коши Для Одномерной Системы
Уравнений Типа Бюргерса Возникающей В Двухскоростной Гидродинамике."
Инновации в технологиях и образовании: сб. ст. участников XI Между (2018): 349.
20.
Qodirov, F. E. "Methodological aspects and importance of development of medical
services through econometric modeling and forecasting options." academy. uz/index. php/yo.
21.
Qodirov, F. "ADVANTAGES AND DISADVANTAGES OF IMMITATION TRAINING."
ACUMEN: International journal of multidisciplinary research 2.2 (2025): 296-301.
22.
Qodirov, Farrux, Sabrina Turayeva, and Sevinch Negmatova. "EKOTURIZM ORQALI
TABIIY
RESURSLARDAN
BARQAROR
FOYDALANISH."
Журнал
академических
исследований нового Узбекистана 2.1, 2-qism (2025): 4-8.
23.
Qodirov, Farrux, and Jasmina Murodulloyeva. "O'ZBEKISTONDA RAQAMLI
IQTISODIYOT." Инновационные исследования в современном мире: теория и практика
3.15 (2024): 178-181.
24.
Qodirov, Farrux, and Mushtariy Musayeva. "AXBOROTLASHGAN JAMIYATNING O'ZIGA
XOS JIHATLARI VA INSONNING TUTGAN O'RNI." Инновационные исследования в
современном мире: теория и практика 3.15 (2024): 41-48.