Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
The role and significance of
“
round table
”
method in
raising a sense of patriotism among future teachers
Nodima ORIPOVA
1
, Dilfuza RAKHMATOVA
2
Karshi State University
Shakhrisabz State Pedagogical Institute
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received August 2022
Received in revised form
10 September 2022
Accepted 25 October 2022
Available online
15 November 2022
This article reveals the role and significance of
“
Round
Table
”
method in instilling a sense of patriotism among future
teachers. The article also mentions the method of organizing
a round table.
2181-
1415/©
2022 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol3-iss5-pp1
This is an open-access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
Motherland,
patriotism,
round table,
duty,
obligation,
initiative.
Bo‘lajak pedagoglarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda
“davra stoli” metodining o‘rni va ahamiyati
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
Vatan,
vatanparvarlik,
davra stoli,
burch,
majburiyat,
tashabbuskorlik.
Ushbu maqolada bo‘lajak pedagoglarda vatanparvarlik
hissini tarbiyalashda “davra stoli” metodining o‘rni va
ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, maqolada davra stolini
tashkil etish metodikasi keltirib o‘tilgan.
1
Candidate of Pedagogical Sciences, Associate Professor of Preschool Education Department, Karshi State
University. E-mail: n_oripova@mail.ru.
2
Master degree student, Shakhrisabz State Pedagogical Institute. E-mail: d.raxmatova@mail.ru.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3 №
5 (2022) / ISSN 2181-1415
147
Роль и значение метода «круглый стол» в воспитании
чувства патриотизма у будущих педагогов
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
Родина,
патриотизм,
круглый стол,
долг,
обязанность,
инициатива.
В данной статье раскрывается роль и значение метода
«Круглый стол» в воспитании чувства патриотизма у
будущих педагогов. Также в статье упоминается метод
организации круглого стола.
KIRISH
Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish uchun davlat va jamiyat ijtimoiy, iqtisodiy,
madaniy va ma’naviy sohalar oldiga ulkan vazifalarni qo‘ymoqda.
Darhaqiqat,
mamlakatimizda amalga oshirilayotgan islohotlarning maqsadi ham intellektual
salohiyati yuqori, o‘z e’tiqodiga sodiq, Vatan sha’nini har narsadan ustun deb biladigan
yoshlarni yetishtirishdan iboratdir [1, 2, 3].
Shu bilan birga, yoshlar qalbiga vatan mehrini jo qilish, ularga Vatanning yagona
ekanligini anglatish ta’lim
-
tarbiya jarayonining asosiy vazifasi bo‘lmog‘i lozim. Ma’lumki,
ta’lim
-
tarbiya jarayoni muayyan maqsadga yo‘naltirilgan tizim bo‘lib, unda barkamol
shaxsni shakllantirishga alo
hida e’tibor qaratiladi.
Barkamollikning muhim belgilaridan
biri esa inson faoliyatida vatanparvarlikning namoyon bo‘lishidir. Pedagogik jarayonning
muayyan qismini bo‘lajak pedagoglarda xuddi mana shu vatanparvarlikni
shakllantirishga yo‘naltirish zarur [
4, 5].
Shuni unutmasligimiz lozimki, bo‘lajak pedagoglarda vatanparvarlikni
shakllantirish maqsadi nafaqat dars jarayonida, balki auditoriyadan tashqari jarayonda
ham amalga oshirilishi zarur. Bu borada auditoriyadan tashqari tadbirlarning eng
samarali usullaridan biri davra suhbati hisoblanadi [6, 7, 8, 9]. Davra suhbati
–
talabalarning faol jamoaviy munozarada ishtirok etishi uchun imkoniyat yaratib beruvchi
usul hisoblanadi. Davra suhbati jarayonida dolzarb masala va muammolar o‘rtaga
tashlanadi hamda y
echim doirasida vazifalar belgilab olinadi. O‘z navbatida bo‘lajak
pedagoglarda vatanparvarlikni shakllantirishga qaratilgan davra suhbatining maqsadi
quyidagicha bo‘lmog‘i lozim:
1.
Talabalarning Vatanimiz tarixi, uning qadriyatlari haqidagi bilimlarini
kengaytirish;
2.
Vatan ravnaqi uchun xizmat qilish istagini kuchaytirish;
3.
Talabalar faolligini oshirish, tashabbuskorligini qo‘llab
-quvvatlash orqali ularda
mustaqillikni rivojlantirish;
4.
Talabalarda kreativlikni rivojlantirish uchun ijodiy muhitni yaratish.
5.
Yaku
niy xulosa va qaror qabul qilishga o‘rgatish;
6.
Taklif qilingan qarorlarni yakdil himoya qilishga o‘rgatish va boshqalar.
Talabalar bilan davra suhbatini tashkil etishda quyidagi jihatlarga alohida e’tibor
qaratish lozim:
1.
Turli xil vizual vositalardan foydalangan holda (audio, video, foto) davra
suhbatining mazmunli o‘tishini ta’minlash;
2.
Asosiy g‘oyaga e’tiborni qaratgan holda hisobotlar, sharhlar, dalillarni tayyorlash;
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3 №
5 (2022) / ISSN 2181-1415
148
3.
“Davra suhbati” prinsipiga rioya qilish. Ya’ni talabaning aylana
stol atrofida
o‘tirishini ta’minlash. Chunki bu jarayonda bir
-
birlari bilan to‘g‘ridan
-
to‘g‘ri aloqa
o‘rnatadilar, bir
-
birlarining yuz ifodasi, ko‘z qarashlari, mimikasi, xayrixohligi kabi
ko‘plab psixik va fiziologik holatlarini yaqqol ko‘radilar. Ayniqsa
, aylana stol atrofida
o‘tirgan kishilarning barchasida ruhiy yaqinlik kuzatiladi;
4.
Vatanparvarlikni tarbiyalashga oid davra suhbatining qiziqarli tus olishi uchun
va ayrim masalalarning yechimini topishda ekspertlar guruhini shakllantirish. (Bu
ekspert guruhiga tarixchilar, etnograflar, sotsiolog, psixolog, faylasuf olimlarni kiritish);
5.
Davra suhbatida iloji boricha talabalar sonining ko‘proq bo‘lishiga e’tibor
qaratish;
6.
Suhbat vaqtida muammolarni ma’lum bir ketma
-ketlikda yechishga urinish. Bir
masalani ye
chmasdan ikkinchisiga o‘tib ketmaslik;
7.
Davra suhbatining davomiyligi 2 soatdan oshmasligi lozim;
8.
Ishtirokchilar sonining kam yoki ko‘p bo‘lib ketmasligi.
Davra suhbatining muhim xususiyatlaridan biri uning ishtirokchilari o‘rtasida
ochiq va demokratiyaviy
munosabatlarning o‘rnatilganligidadir [10,
11, 12]. Chunki
davra stoli atrofida o‘tirgan har bir ishtirokchining fikri va qarashlari boshqalar
tomonidan rad etilmaydi va ochiq-oshkora suhbat olib boriladi. Bunda quyidagi
prinsiplarga amal qilinadi:
1.
Stol at
rofida o‘tirganlarning barchasi teng huquqli ekanligini ishtirokchilarning
barchasi his etishi;
2.
Suhbat jarayonida aytilgan har bir g‘oya va fikr muhokama qilinmay qolmasligi lozim;
3.
Suhbatda bir yoki bir necha kishining manfaati ko‘zlanmasligi lozim;
4.
Suhbat yakunida qabul qilingan qarorning bajarilishiga barcha ishtirokchi
mas’ul hisoblanadi.
Shu o‘rinda “Davra suhbati”ning tashkilotchisiga ham muhim vazifalar yuklanadi.
Ya’ni bular:
1.
Davra suhbatini qiziqarli bo‘lishi uchun muammoli savollarni izlab
topishi;
2.
Muhokama qilinayotgan umumiy muammo yuzasidan ishtirokchilarning
faolligini oshiruvchi qo‘shimcha savollarga o‘rin qoldirishi;
3.
Suhbat jarayonida keskin vaziyatlarga olib keluvchi holatlarning oldini olishi;
4.
Ishtirokchilar tomonidan
muammodan chetga chiqishlar bo‘lsa, darrov vaziyatni
tartibga solishi kabilar;
5.
Talabalarni jamoaviy tahlil va munozara, taqqoslashga jalb qila olish;
6.
Muhokama o‘tkazishda turli tashkiliy texnikalardan foydalanish;
7.
Davra suhbati uchun tanlagan mavzu bo‘yich
a talabalarni ogohlantirish;
8.
Ishtirokchilarga masala yuzasidan fikr-mulohazada ishtirok etishida vaqt
reglamentiga rioya qilishini eslatib borish.
Bizningcha, davra suhbatining to‘g‘ri tashkil etilishi uchun uni uch bosqichda
amalga oshirish lozim:
1. Ki
rish. Davra suhbati ishtirokchilarining o‘zaro tanishuvi. (Agar guruh ushbu
suhbatda ilk marotaba yig‘ilgan bo‘lsa va ularning tanishuviga 5 daqiqa vaqt beriladi).
Ishtirokchilarda davra suhbatiga nisbatan motivatsiyani yaratadi. Kun tartibidagi
muammo aytiladi va uning ahamiyati tushuntiriladi. Davra suhbati shartlari bilan
ishtirokchilarni tanishtirib olinadi va ular o‘rtasida do‘stona munosabatlar o‘rnatilishiga
erishiladi.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3 №
5 (2022) / ISSN 2181-1415
149
2. Asosiy qism. Davra suhbatining asosiy maqsadi amalga oshiriladigan jarayon
hisoblanadi. Unda dastlab mavzuga oid savollar birin-ketin ishtirokchilarga berib
boriladi. Har bir savolga atroflicha javob olingach, keyingi savolga o‘tiladi. Beriladigan
savollar muammoli vaziyatlardan kelib chiqib tuzilgan bo‘lishi lozim. Masalan, talaba
yoshlar bugungi kunda Vatan ravnaqi uchun qanday hissa qo‘shmoqdalar yoki hamma
talabalar ham Vatan oldidagi burchlarini to‘liq bajarmoqdalarmi, “Men Vatan uchun nima
qila olaman?” muammoli savollar atrofida bo‘lishi lozim. Mana shu kabi muammoli
vaziyatlar davra suhbati ishtirokchilariga tanishtirilgach, bir qancha savollar ularga
beriladi. Har bir savolga ajratilgan vaqt 10-15 daqiqadan oshmasligi lozim. Aks holda
davra suhbatida nazarda tutilgan boshqa muammolar yechilmay qolaveradi. Davra
suhbatida ber
iladigan savollarning ta’sir doirasi yuqori bo‘lib, uning yechimi “ha” yoki
“yo‘q” javoblaridan iborat bo‘lmasligi lozim, balki ishtirokchilarni fikr yuritishga,
mas’uliyat bilan yondashishga, atroflicha o‘ylashga majbur qilishi darkor. Berilgan
savollarga yondashuvlar, turli-
tuman fikrlar qancha ko‘p bo‘lsa, u shuncha qiziqarli
bo‘ladi. Eng muhimi bu jarayonda talabalar o‘zlarining Vatan oldidagi burch va
majburiyatlarini chuqur his etishlari va boshqalarni ham shunga jalb eta olishlari kerak.
Muhokama sh
aklidagi “davra suhbati”ni o‘tkazishda nafaqat g‘oyalar, yangi
ma’lumotlar, fikrlar, balki ushbu g‘oyalar va fikrlarning tashuvchisi sifatida ishtirok
etadilar. Muammoli vaziyatlarni yechishga qaratilgan savollar davra suhbatining asosiy
qismi hisoblanadi.
Savol berish masalasi (savol nima, bu javob, bu qo‘shimcha ma’lumot
olish, ma’ruzachining pozitsiyasini olish va shu bilan keyingi taktikani aniqlang).
3.
Natijaviy baholovchi bosqich. Bu bosqichda talabaga og‘zaki savollar va mobil
ilovalar orqali anket
a so‘rovnomasi yoki test savollariga javob berishi so‘raladi. Ularning
javoblari va olingan natijalar tahlil qilinadi.
XULOSA
Xulosa sifatida shuni ta’kidlash joizki, pedagogik ta’lim jarayonida bo‘lajak
pedagoglar nafaqat kasbiy bilimlar bilan qurollanad
ilar, balki ular o‘z kasbi orqali
Vatanga xizmat qilishni va yosh avlodda vatanparvarlikni shakllantirish yo‘l va usullarini
egallaydilar. Ana shu maqsadda pedagogik jarayonning maqsadi bo‘lajak pedagoglarda
vatanparvarlik hissini shakllantirish bilan bog‘
liq holda amalga oshirilishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Медетова
М.М. (2005). Научно
-
педагогические основы патриотического
воспитания подростков на материалах краеведения. –
С.
23.
2.
Khalilovna O.N., Axmatjanovna M.M., Kosimovich N.U., & Botirovna K.V. (2020).
Main core and meaning of shaping professional faith. Journal of Critical Reviews, 7(2),
242
–
245.
3.
Khalilovna O.N., Lutfullayevna B.L., Kosimovich N.U., & Yusupovna R.M. (2020).
Historical studies in the pedagogical training and ways to improve vocational training.
Journal of Critical Reviews, 7(3), 274
–
277.
4.
Орипова
Н.Х., & Хаитова
Ю.С. (2016). Программа по воспитанию молодёжи
в духе общенациональных ценностей.
Журнал научных публикаций аспирантов и
докторантов, (1), 47–
49.
5.
Ташланова
Н.Д. (2018). Эффективное использование игровых технологий
в процессе обучения.
Форум молодых ученых, (4), 1419–
1421.
6.
Орипова
Н., & Неъматова
С. (2021). 7 yoshli bolalar xulq
-atvoridagi salbiy
o‘zgarishlarning kelib chiqish sabablari va omillari.
Общество и инновации,
2(4/S),
182
–
186.
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Issue
–
3 №
5 (2022) / ISSN 2181-1415
150
7.
Орипова
Н., & Нарзиева
Л. (2020). Социально
-
исторические и педагогические
проблемы овладения профессией.
Экономика и социум, (12
-1), 868
–
871.
8.
Орипова
Н., & Омонова
М. (2021). Педагогико
-
психологические проблемы
развития адаптивных процессов детей дошкольного возраста.
Общество и
инновации,
2(4/S), 197
–
200.
9.
Ташланова
Н.Д. (2018). Эффективное использование современных
компьютерных технологий на уроках иностранных языков.
Экономика и социум,
(11), 907
–
910.
10.
Орипова
Н.Х., & Собирова
Н.З. (2013). Смысл и сущность понятия
убеждения.
Science and world, 45.
11.
Муминова
Н.А. (2017). Дидактические игры, используемые для
повышения эффективности уроков родного языка в 1 классах начального
образования.
Журнал научных публикаций аспирантов и докторантов, (4), 39–
41.
12.
Орипова
Н. Х., & Туропова
М.С. (2021). Основные виды занятий для детей
дошкольного возраста.
Экономика и социум, (1
-2), 291
–
294.
