Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Journal home page:
https://inscience.uz/index.php/socinov/index
Measures to enhance collaboration in uncovering
customs-related crimes
Farkhod GAFUROV
1
Law Enforcement Academy of the Republic of Uzbekistan
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Article history:
Received October 2024
Received in revised form
15 November 2024
Accepted 25 November 2024
Available online
25 December 2024
This scientific article elucidates the organizational and legal
foundations for establishing interagency and international
cooperation in applying operational-investigative and forensic
methods to combat crimes in the customs sphere. Additionally, it
presents scientifically grounded proposals and recommendations
for enhancing interdepartmental and international cooperation in
the application of operational-investigative and forensic methods
in the fight against customs-related crimes.
2181-
1415/©
2024 in Science LLC.
https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol5-iss12/S-pp
This is an open access article under the Attribution 4.0 International
(CC BY 4.0) license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.ru)
Keywords:
crime, criminal offenses,
customs-related crimes,
operational search activities,
operational search
measures,
operational search methods,
forensic expert methods,
inter-agency cooperation,
international cooperation.
Bojxona sohasidagi jinoyatlarni fosh etishda hamkorlikni
rivojlantirish choralari
ANNOTATSIYA
Kalit so‘zlar
:
jinoyatchilik,
jinoyatlar,
bojxona sohasidagi
jinoyatlar,
tezkor-qidiruv faoliyati,
tezkor-qidiruv tadbirlari,
tezkor-qidiruv usullar,
ekspert-kriminalistik
usullar,
idoralararo hamkorlik,
xalqaro hamkorlik.
Mazkur ilmiy maqolada bojxona sohasidagi jinoyatlarga
qarshi kurashishda tezkor-qidiruv va kriminalistik usullarni
qoʻllash boʻyicha idoralararo va xalqaro hamkorlikni tashkil
etishning tashkiliy-huquqiy asoslari yoritilgan. Shu bilan birga,
bojxona sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashishda tezkor-
qidiruv va krim
inalistik usullarni qoʻllash boʻyicha idoralararo
va xalqaro hamkorlikni rivojlantirish boʻyicha ilmiy asoslangan
taklif va tavsiyalar yoritib berilgan.
1
PhD, Independent Researcher, Law Enforcement Academy of the Republic of Uzbekistan. Tashkent, Uzbekistan.
E-mail: fedya90.ivanov@mail.ru
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
357
Меры по развитию сотрудничества в борьбе с
преступлениями в таможенной сфере
АННОТАЦИЯ
Ключевые слова:
преступность,
преступления,
преступления в
таможенной сфере,
оперативно
-
розыскные
мероприятия,
оперативно
-
розыскная
деятельность,
оперативно
-
розыскные
методы,
экспертно
-
криминалистические
методы,
межведомственное
сотрудничество,
международное
сотрудничество.
В
данной
научной
статье
рассматриваются
организационно
-
правовые основы межведомственного и
международного
сотрудничества
в
применении
оперативно
-
розыскных и криминалистических методов
для борьбы с преступлениями в таможенной сфере. Также
представлены научно обоснованные предложения и
рекомендации, направленные на развитие такого
сотрудничества.
KIRISH
Bugungi kunda bojxona organlari tomonidan bojxona sohasidagi jinoyatlarga
qarshi kurashishda tezkor-
qidiruv va kriminalistik usullarni qoʻllash boʻyicha idoralararo
va xalqaro hamkorlikni tashkil etish muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki hozirgi kunda
bojxon
a sohasidagi jinoyatlarni sodir etish holatlari Oʻzbekiston Respublikasining ichki
hududlarida hamda xalqaro miqyosda faol tus olmoqda.
ASOSIY QISM
Bugungi kunga qadar, bir qator mahalliy va xorijlik olimlar bojxona sohasidagi
jinoyatlarga qarshi kurashishda tezkor-
qidiruv va kriminalistik usullarni qoʻllash
boʻyicha hamkorlik masalalarini tadqiq qilishgan. Xususan, oʻzbekistonlik olim
V.Karimovning fikriga koʻra, jinoyatchilikka qarshi kurashish boʻyicha xalqaro hamkorlik
ikki tomonlama, hududiy va koʻp tomonlama darajalarga boʻlinadi
[1, B-282-283]. Shu
bilan birga, rossiyalik olim G.A.Kornilov jinoyatchilikka qarshi kurashishda oʻzaro
hamkorlik quyidagi 3 guruhga boʻlinishini taʼkidlagan va ilmiy
-amaliy jihatdan asoslab
bergan: ichki idoraviy, idoralararo va xalqaro [2, B-61-63]
. Rossiyalik olim I.E.Nikitina oʻz
tadqiqotida Yevropa ittifoqida davlatlarning tezkor-qidiruv faoliyati va ekspert-
kriminalistika sohasidagi hamkorlikning tashkiliy-huquqiy jihatlari hamda hamkorlikni
rivojlantirishning yoʻnalishlari va strategiyalarini koʻrsatib bergan
[3, B-2-28]. Ispaniyalik
olimlar Ana I.
Cerezo, Javier Lopez, Ahmed Patelning fikriga koʻra, bugungi kunda
jahonda global miqyosda elektron vositalar orqali jinoyatlar sodir eti;ayotganligi, bunday
jinoyatlarga qarshi samarali kurashish xalqaro hamkorlikni taqozo etadi [4, B-1-6].
Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, aytadigan boʻlsak, hozirgi kunda bojxona
sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish yoʻnalishida tezkor
-qidiruv va kriminalistik
usullarni qoʻllash boʻyicha bojxona organlari tezkor boʻlinmalarining boshqa davlat
organlari
bilan hamkorlik qilishi boʻyicha normativ
-huquqiy asoslar yaratilgan.
Jumladan, Oʻzbekiston Respublikasining 2012
-yil 25-
dekabrdagi “Tezkor
-qidiruv faoliyati
toʻgʻrisida”gi OʻRQ–
344-son qonunining 10-moddasida
Oʻzbekiston Respublikasi davlat
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
358
bojxona organlariga tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshirish vakolati berilgan [5, B-2].
Mazkur qonunning 15-moddasida esa
tezkor-
qidiruv tadbirlarini oʻtkazish uchun
koʻrsatilgan asoslardan quyidagi 2 tasi Oʻzbekiston Respublikasi bojxona organlarining
tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi boshqa davlat organlari bilan hamkorlik
qilishning huquqiy asoslarini belgilab beradi: tezkor-qidiruv faoliyatini amalga
oshiruvchi boshqa organlarning soʻrovnomalari va
Oʻzbekiston Respublikasining
jinoyatchili
kka qarshi kurash va huquqiy yordam koʻrsatish sohasidagi hamkorlik
masalalari boʻyicha xalqaro shartnomalari asosida kelib tushgan soʻrovnomalar
[6, B-3].
Bundan tashqari, Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat bojxona xizmati toʻgʻrisida”gi
OʻRQ–
502-son Qonuni 5-
moddasiga koʻra,
“
Bojxona organlari oʻz zimmasiga yuklatilgan
vazifalarni bajarishda davlat organlari va tashkilotlar, fuqarolik jamiyati institutlari
hamda fuqarolar bilan hamkorlik qiladi.
” deb belgilangan
[7, B-1].
Oʻrganishlar natijasiga
koʻra, bojxona sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish yoʻnalishida
tezkor
boʻlinmalarining boshqa davlat organlari bilan hamkorlik qilish masalalari bo’yicha
bugungi kunga qadar koʻplab olimlar tadqiqotlar olib borishgan. Masalan,
rossiyalik
tadqiqotchi R.Yu. Slesarenko jinoyatchilikka qarshi kurashishda bojxona organlarining
boshqa organlar bilan hamkorlik shakllari va Rossiya Bosh Prokuraturasining huquqni
muhofaza qiluvchi organlar faoliyatini muvofiqlashtirishning (kordinatsiya qilishning)
quyidagi shakllarini koʻrsatib oʻtgan:
huquqni muhofaza qiluvchi organlar rahbarlarining
muvofiqlashtiruvchi yigʻilishlarini oʻtkazish
,
jinoyatchilikka qarshi kurashish boʻyicha
maʼlumot almashish
, mahalliy huquqni muhofaza qiluvchi organlarga jinoyatchilikka
qarshi kurashish boʻyicha yordam koʻrsatish, ijobiy tajribalarni oʻrganish boʻyicha
mintaqalarga hamkorlikdagi tashriflarni amalga oshirish, aniq jinoyatlarni tergov qilish
boʻyicha tezkor
-tergov guruhlarini tuzish, jinoyat sodir etishga imkon bergan sabab va
shart-
sharoitlarni bartaraf etish boʻyicha hamkorlikda ommaviy tadbirlar oʻtkazish
,
kadrlar malakasini oshirish maqsadida huquqni muhofaza qiluvchi organlar
imkoniyatlaridan oʻzaro foydalanish uchun konferensiyalar, seminarlar oʻtkazish
,
jinoyatchilikka qarshi kurashish jarayonida shaxsiy xavfsizlikni taʼminlash boʻyicha
oʻzaro yordam koʻrsatish
, hamkorlikda buyruqlar, farmoyishlar, axborot xatlari va
boshqa boshqaruv-idoraviy hujjatlar chiqarish,
hamkorlikda byulletenlar (toʻ
plamlar) va
boshqa axborot nashrlarini chiqarish, muvofiqlashtiruvchi faoliyatning kelishilgan
rejalarini ishlab chiqish va tasdiqlash [8, B-71]. Shuningdek, bugungi kunda xalqaro
hamkorlik asosan,
bojxona sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish yoʻnalish
ida tezkor-
qidiruv tadbirlarini oʻtkazish va aniqlangan jinoiy qilmishlar yuzasidan soʻrovnoma
-
maʼlumot almashish yoʻnalishida olib borilmoqda. Jumladan, Bojxona qoʻmitasining
statistik maʼlumotlariga koʻra,
2024-yilning 1-choragi davomida bojxona organlari
Kontrabandaga qarshi kurashish tezkor tuzilmalari xodimlari tomonidan Davlat
xavfsizlik xizmati, ichki ishlar organlari hamda Qozogʻiston va Rossiya Federatsiyasining
bojxona va maxsus xizmatlari xodimlari bilan hamkorlikda 6 ta holatda narkotrafik bilan
bogʻliq
xalqaro darajadagi “nazorat ostida yetkazib berish”
tezkor-qidiruv tadbiri
oʻtkazilgan. Mazkur tadbirlar natijasida 186 litr “Amfetamin”, 1,05 kg
“a
-
PVP”,
252 litr
“Metamfetamin”, 198 gramm “kokain”, 5,2 kg “Mefedron”, 458,2 gramm “Efedron”
sintetik vositalarining noqonuniy aylanishini oldi olingan.
XULOSA
Bojxona sohasidagi jinoyatlarga qarshi kurashish yoʻnalishida tezkor
-qidiruv va
kriminalistik usullarni qoʻllash boʻyicha bojxona organlari tezkor boʻlinmalarining
ido
ralararo va xalqaro hamkorligi ahvolini oʻrganish boʻyicha olib borilgan tadqiqot
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
359
natijasiga ko’ra, Oʻzbekiston Respublikasining “Tezkor
-
qidiruv faoliyati toʻgʻrisida”gi
Qonunida tezkor-
qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlar oʻrtasida hamkorlik
sha
kllari koʻrsatilmagan. Yuqoridagi muammoni hal etish boʻyicha quyidagi taklifni
qonunchilikka joriy etish maqsadga muvofiq hisoblanadi:
–
tezkor-
qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlar oʻrtasida xizmat
faoliyatining zarur yoʻnalishlarida oʻzaro hamkorlikdagi ishlarni faol tashkil etish
maqsadida Oʻzbekiston Respublikasining “Tezkor
-
qidiruv faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonunini
quyidagi tahrirda bayon etilgan
28
2
-modda
bilan toʻldirish:
“28
2
-modda. Tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning
oʻzaro hamkorligi
Tezkor-
qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlar oʻz oldilariga qoʻyilgan
vazifalarni bajarish maqsadida
quyidagi yoʻnalishlarda oʻzaro hamkorlik qiladilar:
1.
Maʼlumot (axborot) almashish
–
tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi
organlar tomonidan xizmat zaruriyati tufayli ogʻzaki, yozma va boshqa shakllarda bir
-
biriga axborot uzatish orqali amalga oshiriladigan faoliyat;
2. Tezkor-
qidiruv tadbirlarini oʻtkazish
–
tezkor-qidiruv faoliyatining
vazifalarini hal etish maqsadida tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi
organlarning oʻzaro hamkorligida amalga oshiriladigan harakatlar majmui;
3. Tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov va sud organlari
bilan hamkorlikdagi ishlar
–
tezkor-qidiruv faoliyatining vazifalarini hal etish
maqsadida tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov va sud organlari bilan
birgalikda amalga oshiriladigan harakatlar;
4.
Targʻibot
-tashviqot ishlaridagi hamkorlik
–
tezkor-qidiruv faoliyatining
vazifalarini hal etish maqsadida tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi
organlarning oʻzaro hamkorligida jinoyatlarni oldini olish, jinoyatlar
dan ogohlantirish,
fuqarolarni qonunlarga rioya qilish ruhida tarbiyalash maqsadida fuqarolar bilan
yigʻilishlar oʻtkazish, audio
-video, multimediya xabarlarini tayyorlash va namoyish
etishdan iborat harakatlar;
5.
Taʼlim sohasidagi hamkorlik
–
tezkor-qidiruv faoliyatining vazifalarini hal
etish maqsadida tezkor-
qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning oʻzaro
hamkorligida kadrlar malakasini oshirish, oʻquv
-uslubiy faoliyat va ilmiy-amaliy
seminarlar hamda konferensiyalar tashkil etishdan iborat bo
ʻlgan faoliyat;
6. Hamkorlikda normativ-huquqiy hujjatlar ishlab chiqish va amaliyotga
joriy etish
–
tezkor-qidiruv faoliyatining vazifalarini hal etish maqsadida tezkor-qidiruv
faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning oʻzaro hamkorligida qoʻshma
buyruqlar,
farmoyishlar, axborot xatlari va boshqa boshqaruv-idoraviy hujjatlar ishlab chiqish va
tasdiqlash hamda ijroga qaratish amaliyoti;
7. Hamkorlikda byulletenlar (toʻplamlar) va tezkor
-qidiruv faoliyatiga oid
axborot nashrlarini chiqarish
–
tezkor-qidiruv faoliyatining vazifalarini hal etish
maqsadida tezkor-
qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning oʻzaro hamkorligida
byulletenlar (toʻplamlar) hamda axborot
-
tushuntirish va statistik maʼlumotlar koʻrinishdagi
jurnallar hamda axborotnomalar tayyorlash, nashr etish va tarqatish faoliyati;
8. Hamkorlikda chora-tadbirlar rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish
–
tezkor-qidiruv faoliyatining vazifalarini hal etish maqsadida tezkor-qidiruv faoliyatini
amalga oshiruvchi organlarning oʻzaro hamkorligida
jinoyatchilikka qarshi kurashish va
tezkor-qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning vakolatlariga oid vazifalar
Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations
Special Issue
–
12 (2024) / ISSN 2181-1415
360
boʻyicha hamkorlikdagi chora
-tadbirlar rejalarini tuzish va ijro etish faoliyati. Tezkor-
qidiruv faoliyatini amalga oshiruvchi organlarning oʻzaro hamkorligi
tezkor-qidiruv
faoliyati zaruratidan kelib chiqib, boshqa yoʻnalishlarda, shuningdek boshqa davlat
organlari bilan ham amalga oshirilishi mumkin.”
Xulosa qilib aytganda, hozirgi kunda bojxona sohasidagi jinoyatlarga qarshi
kurashish yoʻnalishida tezkor
-
qidiruv va kriminalistik usullarni qoʻllash boʻyicha bojxona
organlari tezkor boʻlinmalarining boshqa davlat organlari bilan oʻzaro hamkorligi hamda
xalqaro hamkorligini tashkiliy-huquqiy jihatdan takomillashtirish zarurati mavjud.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO
‘
YXATI:
1.
Karimov V. “Oʻzbekiston Respublikasining “Tezkor
-
qidiruv faoliyati toʻgʻrisida”gi
qonuniga ilmiy-
amaliy sharh”.
Toshkent-2021-yil. B-282.
2.
Kornilov G.A. “Vzaimodeystviye subyektov operativno
-rozisknoy deyatelnosti v
selyax protivodeystviya transnatsionalnoy prestupnosti”. Nauchnaya statya. Vestnik
Rossiyskoy Tamojdennoy Akademii. № 1. g. 2015. Str. 61
-63.
3.
Nikitina I. E.
“Sotrudnichestvo yevropeyskix gosudarstv v sfere ekspertno
-
kriminalisticheskoy i operativno-rozisknoy deyatelnosti v ramkax integratsionnix i
mejpravitelstvennix obyedineniy”. Dissertatsiya. g.
2018. Str. 2-28.
4.
Ana I. Cerezo, Javier Lopez, Ahmed Patel. International Cooperation to Fight
Transnational Cybercrime. Conference: Digital Forensics and Incident Analysis, 2007.
WDFIA 2007. Second International Workshop on. September 2007. P. 1-6.
5.
Oʻzbekiston Respublikasining 2012
-yil 25-
dekabrdagi “Tezkor
-qidiruv faoliyati
toʻgʻrisida”gi OʻRQ
-344-son qonunining 10-moddasi. 2-bet.
6.
Oʻzbekiston Respublikasining 2012
-yil 25-
dekabrdagi “Tezkor
-qidiruv faoliyati
toʻgʻrisida”gi OʻRQ
-344-son qonunining 15-moddasi. 3-bet.
7.
Oʻzbekiston Respublika
sining 2018-yil 18-oktyabrda yangi tahrirda qabul
qilingan “Davlat bojxona xizmati toʻgʻrisida”gi OʻRQ
-502-son Qonuni, 5-m. 1-bet.
8.
Slesarenko R.Yu. “Pravooxranitelnaya deyatelnost tamojenn
i
x organov”.
Diplomnaya rabota. “Tamojennoye delo”. st
-71. 2016 g.
