T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
11
ISSN:3030-3613
SOXTA YANGILIKLAR VA ULARNING JAMIYATGA TA’SIRI
O’zbekiston davlat jahon tillari universiteti
Xalqaro jurnalistika fakulteti 1 -kurs talabsi
AXIZ 2403
Isomiddinova Ruhsora Muhiddin qizi
Soxta yangiliklar — bugungi zamon axborot makonining eng katta
muammolaridan biridir. Axborot texnologiyalari rivojlanib, internet va ijtimoiy
tarmoqlar hayotimizga chuqur kirib kelgani sari, noto‘g‘ri, yolg‘on yoki manipulyativ
axborotlarning tarqalishi ham ortib bormoqda. Soxta yangiliklar jamiyatda turli salbiy
oqibatlarga olib keladi, shuningdek, insonlarning dunyoqarashi va qaror qabul qilish
jarayonlarini buzadi.
Soxta yangiliklar nima?
Soxta yangiliklar — bu noto‘g‘ri, asossiz yoki qasddan buzilgan ma’lumotlar
bo‘lib, ularning asosiy maqsadi odamlarni chalg‘itish, fikrini o‘zgartirish yoki
noto‘g‘ri qarorlar qabul qilishga undashdir. Ular ko‘pincha ijtimoiy tarmoqlarda,
bloglarda yoki noma’lum manbalarda tarqaladi va ko‘pchilik tomonidan haqiqat
sifatida qabul qilinadi.
Jamiyatga ta’siri
1.
Ijtimoiy bo‘linishlarni kuchaytiradi.
Soxta yangiliklar odamlar o‘rtasida
ishonchsizlikni kuchaytiradi, guruhlararo qarama-qarshiliklarni oshiradi. Bu esa
jamiyatda nafrat va g‘azabni kuchaytirib, birdamlikni kamaytiradi.
2.
Demokratiyaga tahdid soladi.
Siyosiy jarayonlarda soxta yangiliklar
saylovchilarni chalg‘itishi, ularning haqiqatdan yiroq qarorlar qabul qilishiga
sabab bo‘ladi. Bu demokratik jarayonlarni buzadi va siyosiy beqarorlikka olib
keladi.
3.
Jamoatchilik xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Soxta yangiliklar orqali
noto‘g‘ri ma’lumotlar tarqalishi odamlarning sog‘lig‘i, xavfsizligi yoki tabiiy
ofatlar haqidagi to‘g‘ri xabarlardan chalg‘ishiga olib keladi. Misol uchun,
pandemiya davrida noto‘g‘ri sog‘liq ma’lumotlari ko‘plab odamlarni xavf ostiga
qo‘ygan.
4.
Ishtirokchilarning axborot savodxonligini pasaytiradi.
Odamlar ko‘pincha
o‘zlarining o‘rganish, tahlil qilish va tanqidiy fikrlash qobiliyatlarini ishlatmay,
tezkor va yengil qabul qiladigan axborotga tayanadi. Bu holat axborot
savodxonligini pasaytiradi.
Soxta yangiliklarga qarshi kurashish yo‘llari
Axborot manbalarini tekshirish.
Har bir xabarni bir nechta ishonchli
manbalardan tasdiqlash muhim.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
12
ISSN:3030-3613
Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish.
Odamlarni ma’lumotlarni tanqidiy ko‘z
bilan ko‘rishga o‘rgatish kerak.
Axborot savodxonligi bo‘yicha ta’lim.
Maktablarda va jamoat joylarda
axborot savodxonligi bo‘yicha treninglar o‘tkazish samarali bo‘ladi.
Ijtimoiy tarmoqlar va platformalarning javobgarligi.
Ular soxta
yangiliklarni aniqlash va o‘chirish uchun yangi texnologiyalarni joriy qilishi
lozim.
Xulosa
Soxta yangiliklar zamonaviy jamiyatning jiddiy muammosi bo‘lib, uni bartaraf
etish uchun har bir inson o‘zining axborot qabul qilishdagi mas’uliyatini oshirishi,
tanqidiy fikrlashni rivojlantirishi lozim. Shu bilan birga, hukumat, ta’lim muassasalari
va axborot platformalari ham birgalikda ishlash orqali haqiqatni himoya qilish va
jamiyatning barqarorligini ta’minlashga xizmat qilishi kerak.
