T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
115
ISSN:3030-3613
BLOKLASH SHAKLLARI VA MEXANIZMLARINING BANK
TIZIMLARIDA QO‘LLANILISHI
Quvvatali Rahimov
Farg`ona Davlat Universiteti, (PhD),
quvvatali.rahimov@gmail.com,
Tojimamatov Isroil Nurmamatovich
Farg‘ona davlat universiteti katta o‘qituvchisi
Muhammaddiyorova Madina Bahodirjon qizi
Farg‘ona davlat universiteti 2-kurs talabasi
mmuhammaddiyorova0110@gmail.com
Annotatsiya:
Maqola
bank
tizimlarida
bloklash
mexanizmlarining
qo‘llanilishiga bag‘ishlangan. Umumiy, eksklyuziv bloklash va 2PL prinsiplari tahlil
qilinadi. Pul o‘tkazmalari va hisob balansini sinxronlashtirish misollari orqali bloklash
ahamiyati ko‘rsatiladi. Deadlock holatlari va ularni bartaraf etish usullari yoritiladi.
Microsoft SQL Server’da bloklash qisqacha ko‘rib chiqiladi. Maqola mutaxassislar va
talabalar uchun foydali manba hisoblanadi.
Kalit so‘zlar:
Bloklash, bank tizimlari, berilganlar bazasi, tranzaksiya,
ma’lumotlar integralligi, deadlock, ikki fazali bloklash, Microsoft SQL Server,
sinxronlashtirish, pul o‘tkazmalari.
Аннотация:
Статья посвящена применению механизмов блокировки в
банковских системах. Рассматриваются общие, эксклюзивные блокировки и
принципы 2PL. Показана значимость блокировок на примерах переводов средств
и синхронизации баланса счетов. Освещены тупиковые ситуации и методы их
устранения. Кратко описана реализация блокировок в Microsoft SQL Server.
Статья полезна для специалистов и студентов.
Ключевые слова:
Блокировка, банковские системы, база данных,
транзакция, целостность данных, тупик (deadlock), двухфазная блокировка,
Microsoft SQL Server, синхронизация, денежные переводы.
Abstract:
The article explores the application of locking mechanisms in banking
systems. It analyzes shared, exclusive locks, and 2PL principles. The importance of
locks is demonstrated through money transfers and account balance synchronization
examples. Deadlock situations and their resolution methods are discussed. A brief
overview of lock implementation in Microsoft SQL Server is provided. The article is a
valuable resource for professionals and students.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
116
ISSN:3030-3613
Keywords:
Locking, banking systems, database, transaction, data integrity,
deadlock, two-phase locking, Microsoft SQL Server, synchronization, money
transfers.
Kirish
Zamonaviy axborot tizimlarida berilganlar bazalari ma’lumotlar integralligi va
tranzaksiyalarni sinxronlashtirishni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu
jarayonda bloklash mexanizmlari tranzaksiyalar o‘rtasidagi konfliktlarni oldini olish
va ma’lumotlarning izchil holatda saqlanishini kafolatlash uchun asosiy vosita sifatida
xizmat qiladi. Umumiy (shared), eksklyuziv (exclusive) va boshqa bloklash turlari,
shuningdek, ikki fazali bloklash (2PL) kabi mexanizmlar berilganlar bazasi
tizimlarining samarali ishlashini ta’minlaydi. Ayniqsa, bank tizimlari kabi yuqori
darajada ishonchli va sinxronlashtirilgan operatsiyalarni talab qiluvchi sohalarda
bloklash mexanizmlari alohida ahamiyatga ega. Masalan, pul o‘tkazmalari yoki hisob
balansini yangilash jarayonida noto‘g‘ri sinxronlashtirish jiddiy moliyaviy xatolarga
olib kelishi mumkin. Bank tizimlari doirasida bloklash mexanizmlari nafaqat
ma’lumotlar integralligini ta’minlaydi, balki deadlock kabi muammolarni bartaraf
etishda ham muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqola blokirovka shakllarini tahlil qilish va
ularning bank tizimlaridagi amaliy qo‘llanilishini o‘rganishga bag‘ishlangan.
Maqolada umumiy va eksklyuziv bloklash, 2PL prinsiplari va deadlock holatlarini hal
qilish usullari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, Microsoft SQL Server misolida bloklash
mexanizmlarining zamonaviy berilganlar bazasi tizimlarida qanday amalga oshirilishi
qisqacha yoritiladi. Maqola bank tizimlari, berilganlar bazasi mutaxassislari va ushbu
sohada bilim olmoqchi bo‘lgan talabalar uchun foydali manba bo‘lib xizmat qilishga
qaratilgan.
Berilganlar bazalarida tranzaksiyalarni sinxronlashtirish va ma’lumotlar
integralligini ta’minlash uchun bloklash mexanizmlari muhim ahamiyatga ega.
Bloklash tranzaksiyalarni parallel ravishda bajarishda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan
konfliktlarni oldini oladi va ma’lumotlarning izchil holatda saqlanishini kafolatlaydi.
Ushbu bo‘limda blokirovka shakllari, ularning turlari va ikki fazali bloklash (2PL)
prinsiplari ko‘rib chiqiladi.
Bloklash mexanizmlari turli shakllarda qo‘llaniladi, ularning har biri ma’lum bir
vazifani bajaradi. Eng keng tarqalgan blokirovka turlari quyidagilardan iborat:
Umumiy bloklash (Shared Lock): Ushbu turdagi bloklash bir nechta
tranzaksiyalarga ma’lumotni faqat o‘qish imkonini beradi. Masalan, bir
tranzaksiya ma’lumotni o‘qiyotgan bo‘lsa, boshqa tranzaksiyalar ham uni
o‘qishi mumkin, lekin uni o‘zgartirish (yozish) taqiqlanadi. Bu ma’lumotni
o‘qishda izchillikni ta’minlaydi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
117
ISSN:3030-3613
Eksklyuziv bloklash (Exclusive Lock): Eksklyuziv bloklash ma’lumotni faqat
bitta tranzaksiya tomonidan o‘qish va yozish uchun bloklaydi. Bu turdagi
bloklash ma’lumotni o‘zgartirishda boshqa tranzaksiyalarning aralashuvini
oldini oladi. Masalan, agar tranzaksiya ma’lumotni yangilayotgan bo‘lsa,
boshqa tranzaksiyalar bu ma’lumotni na o‘qiy oladi, na o‘zgartira oladi.
Yangilash bloklash (Update Lock): Bu bloklash ma’lumotni o‘qishga ruxsat
beradi, lekin uni yangilashga tayyorlanayotgan tranzaksiyalar uchun maxsus
ishlatiladi. U deadlock holatlarini kamaytirishga yordam beradi. Misol uchun,
agar ikkita tranzaksiya bir xil hisob balansini yangilamoqchi bo‘lsa, update lock
birinchi tranzaksiyaga ma’lumotni o‘qish va yangilashga ruxsat beradi, ikkinchi
tranzaksiyani esa kutishga majbur qiladi, bu esa eksklyuziv bloklashga o‘tishdan
oldin konfliktlarni kamaytiradi.
Bloklashlar turli darajalarda qo‘llanilishi mumkin: qator darajasida (row-level),
sahifa darajasida (page-level) yoki butun jadval darajasida (table-level). Qator
darajasidagi bloklash eng keng tarqalgan bo‘lib, u faqat ma’lum bir qatorni bloklaydi
va boshqa qatorlar bilan ishlashga imkon beradi, bu esa tizimning samaradorligini
oshiradi. Ikki fazali blokirovka (2PL) prinsiplari.
Bloklash mexanizmlarining samarali ishlashi uchun ikki fazali bloklash (Two-
Phase Locking, 2PL) protokoli keng qo‘llaniladi. 2PL protokoli tranzaksiyalarni ikki
bosqichda boshqaradi: Kengayish fazasi (Growing Phase): Bu bosqichda tranzaksiya
kerakli ma’lumotlarni bloklaydi, ya’ni bloklashlar qo‘yiladi, lekin hech qanday
bloklash olib tashlanmaydi. Qisqarish fazasi (Shrinking Phase): Bu bosqichda
tranzaksiya barcha operatsiyalarni bajarib bo‘lgach, bloklashlar olib tashlanadi, ya’ni
ma’lumotlar boshqa tranzaksiyalar uchun ochiladi. 2PL protokoli tranzaksiyalarning
seriyalashuvini (serializability) ta’minlaydi, ya’ni tranzaksiyalar parallel ravishda
bajarilsa ham, ularning natijasi ketma-ket bajarilgandek bo‘ladi. Bu ma’lumotlar
integralligini saqlashda muhim ahamiyatga ega. Biroq, 2PL protokoli deadlock
holatlarini to‘liq bartaraf eta olmaydi. Masalan, agar ikkita tranzaksiya bir-birining
bloklagan ma’lumotlarini kutsa, deadlock yuzaga keladi. Bunday holatlarni bartaraf
etish uchun deadlock aniqlash (deadlock detection) va oldini olish (deadlock
prevention) usullari qo‘llaniladi.
Bloklash va uning muammolari.
Bloklash mexanizmlari foydali bo‘lsa-da, ular ba’zi muammolarni keltirib
chiqarishi mumkin. Eng keng tarqalgan muammo – deadlock holati. Deadlock ikkita
yoki undan ko‘p tranzaksiya bir-birining bloklagan resurslarini kutganda yuzaga
keladi. Masalan, tranzaksiya A hisob X ni eksklyuziv blokirovka bilan bloklaydi va
hisob Y ni yangilashni kutadi. Shu bilan birga, tranzaksiya B hisob Y ni bloklaydi va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
118
ISSN:3030-3613
hisob X ni kutadi. Natijada, ikkala tranzaksiya ham davom eta olmaydi, ya’ni deadlock
yuzaga keladi. SQL Server’da deadlock aniqlash algoritmi (deadlock detection) ushbu
holatni aniqlaydi va odatda bir tranzaksiyani to‘xtatib, boshqasiga davom etish
imkonini beradi. Buni oldini olish uchun tranzaksiyalar resurslarni doim bir xil tartibda
bloklashi tavsiya etiladi. Bloklash mexanizmlari tranzaksiyalarni sinxronlashtirishda
muhim vosita bo‘lib, ayniqsa bank tizimlari kabi yuqori darajada ishonch talab qiluvchi
sohalarda keng qo‘llaniladi.
Bank tizimlari yuqori darajada ishonch va sinxronlashtirish talab qiluvchi
sohalardan biridir. Pul o‘tkazmalari, hisob balansini yangilash va boshqa moliyaviy
operatsiyalar paytida ma’lumotlar integralligini ta’minlash uchun blokirovka
mexanizmlari muhim ahamiyatga ega. Ushbu bo‘limda blokirovka mexanizmlarining
bank tizimlaridagi amaliy qo‘llanilishi misollar orqali tahlil qilinadi.
Bank tizimlarida eng keng tarqalgan operatsiyalardan biri pul o‘tkazmalaridir.
Faraz qilaylik, foydalanuvchi A dan foydalanuvchi B ga 1000 so‘m pul o‘tkazmoqchi.
Bu jarayonda ikkita tranzaksiya amalga oshiriladi: A ning hisobidan 1000 so‘m
ayiriladi va B ning hisobiga 1000 so‘m qo‘shiladi. Agar ushbu operatsiyalar
sinxronlashtirilmasa, ma’lumotlar integralligi buzilishi mumkin. Masalan, agar A ning
hisobidan pul ayirilgan bo‘lsa, lekin tizim nosozligi tufayli B ning hisobiga pul
qo‘shilmagan bo‘lsa, moliyaviy xato yuzaga keladi. Bunday holatlarni oldini olish
uchun eksklyuziv bloklash qo‘llaniladi. Tranzaksiya boshlanganda A va B ning hisob
ma’lumotlari eksklyuziv blokirovka bilan bloklanadi, ya’ni boshqa tranzaksiyalar bu
ma’lumotlarni o‘qiy olmaydi yoki o‘zgartira olmaydi. Quyidagi tarzda jarayon amalga
oshiriladi:
1.
Tranzaksiya A ning hisobini bloklaydi va balansidan 1000 so‘m ayiradi.
2.
Tranzaksiya B ning hisobini bloklaydi va balansiga 1000 so‘m qo‘shadi.
3.
Operatsiya muvaffaqiyatli bajarilgach, bloklashlar olib tashlanadi va tranzaksiya
tasdiqlanadi (commit).
Bu jarayon ACID (Atomicity, Consistency, Isolation, Durability) xususiyatlarini
ta’minlaydi, chunki tranzaksiya to‘liq bajariladi yoki umuman bajarilmaydi.
Faraz qilaylik, bank tizimidan foydalanuvchi X dan foydalanuvchi Y ga 1500 so‘m
pul o‘tkazishi kerak. SQL Serverda bu jarayon quyidagi tarzda amalga oshirilishi
mumkin:
Dastlab baza yaratildi va yangi jadval ham hosil qilinib, ma’lumotlar kiritildi va
tranzaksiya boshlanadi:
CREATE
DATABASE
BANK_TIZIMI
;
USE
BANK_TIZIMI
;
GO
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
119
ISSN:3030-3613
DROP
TABLE
IF
EXISTS
HISOBLAR
;
GO
CREATE
TABLE
HISOBLAR
(
HISOB_ID
VARCHAR
(
10
)
PRIMARY
KEY
,
BALANS
DECIMAL
(
18
,
2
)
);
GO
INSERT
INTO
HISOBLAR
(
HISOB_ID
,
BALANS
)
VALUES
(
'X'
,
5000
),
(
'Y'
,
3000
);
GO
-- TRANZAKSIYANI BOSHLASH
BEGIN
TRANSACTION
;
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
-
1500
WHERE
HISOB_ID
=
'X'
;
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
+
1500
WHERE
HISOB_ID
=
'Y'
;
COMMIT
TRANSACTION
;
GO
SELECT
*
FROM
HISOBLAR
GO
Natija:
HISOB_ID
BALANS
1
X
3500.00
2
Y
4500.00
Ushbu kod faqat bitta tranzaksiya amalga oshirilganligini ko‘rsatadi. Quyida
esa parallel tranzaksiyalar o‘rtasidagi konfliktlarni ko‘rsatish uchun SQL kod
keltirilgan:
USE
BANK_TIZIMI
-- Tranzaksiya 1: X dan Y ga 1500 so‘m o‘tkazish
BEGIN
TRANSACTION
;
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
-
1500
WHERE
HISOB_ID
=
'X'
;
WAITFOR
DELAY
'00:00:05'
;
-- 5 soniya kechikish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
120
ISSN:3030-3613
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
+
1500
WHERE
HISOB_ID
=
'Y'
;
COMMIT
TRANSACTION
;
-- Tranzaksiya 2: Y dan X ga 1000 so‘m o‘tkazish (parallel ishlaydi)
BEGIN
TRANSACTION
;
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
-
1000
WHERE
HISOB_ID
=
'Y'
;
WAITFOR
DELAY
'00:00:05'
;
-- 5 soniya kechikish
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
+
1000
WHERE
HISOB_ID
=
'X'
;
COMMIT
TRANSACTION
;
Tranzaksiya 1 da tranzaksiya X hisobidan 1500 so‘m ayiradi, 5 soniya kutadi
(parallel tranzaksiya bilan sinxronlash uchun), keyin Y hisobiga 1500 so‘m qo‘shadi.
ROWLOCK qatorni bloklaydi, boshqa tranzaksiyalarning aralashuvining oldini oladi.
Muvaffaqiyatli tugagach, o‘zgarishlar tasdiqlanadi (COMMIT).
Tranzaksiya 2 da esa tranzaksiya Y hisobidan 1000 so‘m ayiradi, 5 soniya
kutadi, keyin X hisobiga 1000 so‘m qo‘shadi. Parallel ishlaydi va ROWLOCK bilan
sinxronlashtiriladi. Tasdiqlash (COMMIT) bilan o‘zgarishlar saqlanadi.
Ikkala tranzaksiya bir vaqtning o‘zida ishlaydi. Tranzaksiya 1 X ni bloklaydi
va Y ni kutadi, Tranzaksiya 2 Y ni bloklaydi va X ni kutadi. 5 soniyalik kechikish
(WAITFOR DELAY) tufayli deadlock holati yuzaga kelishi mumkin, chunki har bir
tranzaksiya boshqasining bloklagan resursini kutadi. SQL Server deadlockni aniqlab,
bir tranzaksiyani to‘xtatadi (masalan, “Transaction was deadlocked” xatosi chiqadi) va
boshqasi davom etadi.
SQL Serverda blokirovkalar samaradorligini oshirish uchun “lock escalation”
mexanizmi qo‘llaniladi. Agar tranzaksiya ko‘p qatorlarni bloklasa, SQL Server
resurslarni tejash uchun qator darajasidagi bloklashdan sahifa yoki jadval darajasiga
o‘tadi. Masalan, minglab qatorlarni yangilashda jadval darajasidagi bloklash avtomatik
qo‘llanilishi mumkin. Shuningdek, tranzaksiya izolyatsiya darajalari (isolation levels)
muhim rol o‘ynaydi. Masalan, READ COMMITTED bank operatsiyalarida keng
tarqalgan bo‘lsa, yuqori izchillik talab qilinadigan holatlarda SERIALIZABLE
ishlatiladi. Misol uchun, quyida agar “HISOBLAR” jadvalida ko‘p qatorlar bo‘lsa
(masalan, 5000 dan ortiq), SQL Server qator darajasidagi bloklashdan jadval
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
121
ISSN:3030-3613
darajasidagi bloklashga o‘tadi (lock escalation). Buni tekshirish uchun SQL Server
Management Studio’da “Activity Monitor”dan locklarni kuzatish mumkin.
USE
BANK_TIZIMI
;
GO
-- Katta miqdorda qatorlarni yangilash
BEGIN
TRANSACTION
;
UPDATE
HISOBLAR
WITH
(
ROWLOCK
)
SET
BALANS
=
BALANS
+
100
WHERE
BALANS
>
0
;
-- Barcha hisoblarni yangilash
COMMIT
TRANSACTION
;
-- Natijani ko‘rish
SELECT
*
FROM
HISOBLAR
;
Xulosa
Maqolada bloklash mexanizmlarining bank tizimlarida qo‘llanilishi va ularning
tranzaksiyalarni sinxronlashtirishdagi ahamiyati o‘rganildi. Umumiy, eksklyuziv va
yangilash bloklashlar hamda ikki fazali bloklash (2PL) prinsiplari tahlil qilindi. Bank
tizimlarida pul o‘tkazmalari va hisob balansini sinxronlashtirish misollari orqali
bloklashlar ahamiyati ko‘rsatiladi. Deadlock holatlari va ularni bartaraf etish usullari
bank tizimlarida xavfsiz operatsiyalarni ta’minlashda muhimligi ta’kidlandi. Microsoft
SQL Server misolida qator darajasidagi bloklash va tranzaksiya boshqaruvi bank
operatsiyalari uchun samarali yechim sifatida ko‘rib chiqildi. Ushbu maqola bank
tizimlari va berilganlar bazasi sohasidagi mutaxassislar uchun foydali manba bo‘lib
xizmat qiladi.
Adabiyotlar va resurslar ro‘yxati:
1.
Джеймс Р. Грофф, Пол Н. Вайнберг, Эндрю Дж. Оппель(2015).
SQL Полное
руководство Третье издание.
2.
Elmasri, R., & Navathe, S. B. (2015).
Fundamentals of Database Systems (7th ed.).
Pearson Education.
3.
S. K. Ganiyev, M. M. Karimov, K. A. Tashev.
Axborot xavfsizligi.
4.
Silberschatz, A., Korth, H. F., & Sudarshan, S. (2020).
Database System Concepts
(7th ed.).
McGraw-Hill Education.
5.
Дмитрий Короткевич.
SQL Server.
Наладка и оптимизация для
профессионалов.
6.
Connolly T., Begg C.
Database Systems: A Practical Approach to Design,
Implementation, and Management.
– 6th ed. – Harlow: Pearson, 2014. – 1440 p.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
122
ISSN:3030-3613
7.
Tojimamatov, I., & Mirsiddiqova, M. (2025). BERILGANLAR BAZASIDA
HAYOTIY SIKL. Модели и методы в современной науке, 4(6), 66-70.
8.
Tojimamatov,
I.,
&
Siddiqova,
G.
(2025).
TRANZAKSIYALARNI
TAQSIMLANGAN TARZDA QAYTA ISHLASH MODELLARI. Современные
подходы и новые исследования в современной науке, 4(6), 30-35.
9.
Нурмаматович,
Т.
И.,
&
Рахила,
А.
(2025). НА
ОСНОВЕ
МАТЕМАТИЧЕСКИХ МОДЕЛЕЙ ПОВЫШЕНИЕ УСТОЙЧИВОСТИ К
ПОЛОМКАМ
И
АВАРИЯМ. YANGI
O
‘ZBEKISTON,
YANGI
TADQIQOTLAR JURNALI, 2(8), 197-204.
10.
Tojimamatov,
I.,
&
Ahmataliyeva,
S.
(2025).
BERILGANLARNI
MARKAZLASHGAN
TARZDA
BOSHQARISH
TAMOYILLARI. Академические исследования в современной науке, 4(21),
59-64.
11.
Tojimamatov, I., & Adxamova, C. (2025). AMALIY TIZIMLARDA
BERILGANLAR
BAZASINI
BOSHQARISH
TIZIMLARI
O
‘RNI. Академические исследования в современной науке, 4(21), 77-82.
12.
Tojimamatov, I., & Fazliddinov, X. (2025). BERILGANLAR BAZASI
ADMINISTRATORI
VA
UNING
XUSUSYATLAR. Академические
исследования в современной науке, 4(21), 90-95.
13.
Karimberdiyevich, O. M., Nurmamatovich, T. I., & Abdulaziz o‘g‘li, Y. M. (2024).
BIG DATA SOHASIDAGI XALQARO LOYIHALAR. IZLANUVCHI, 1(1), 39-
45.
14.
Karimberdiyevich, O. M., Abdulaziz o‘g‘li, Y. M., & Zarifjon o‘g‘li, X. N. (2024).
DATA MINING METODLARI VA BOSQICHLARI. YANGI O ‘ZBEKISTON,
YANGI TADQIQOTLAR JURNALI, 1(4), 303-311.
15.
Nurmamatovich, T. I. (2024). BERILGANLARNING TARMOQ MODELLARI:
ODDIY VA MURAKKAB TARMOQ TUZILISHLARI.
16.
Tojimamatov, I., Soliyeva, X., & Israilova, R. (2025). FAYL NOMLARINI
QISQARTIRISH
ALGORITMLARI. Академические
исследования
в
современной науке, 4(26), 45-52.
17.
Nurmamatovich, T. I. (2025). MONGODB DA BIG DATA BILAN ISHLASH
USULLARI. YANGI
O‘ZBEKISTON,
YANGI
TADQIQOTLAR
JURNALI, 2(8), 792-798.
18.
Nurmamatovich, T. I. (2025). MOBIL OPERATSION SISTEMALARNING
KELAJAGI. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 133-139.
19.
Nurmamatovich, T. I., & Umidjon o‘g, M. Z. S. (2025). BERILGANLAR
BAZASIDA HAYOTIY SIKL. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5),
169-178.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_2-to’plam_Iyun-2025
123
ISSN:3030-3613
20.
Nurmamatovich, T. I., & Umidjon o‘g, M. Z. S. (2025). MASHINA KODLARI
BILAN ISHLASH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 159-168.
21.
Nurmamatovich,
T.
I.
(2025).
BERILGANLAR
BAZASI
ADMINISTRATORI. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 276-
282.
22.
Tojimamatov, I. (2025). ADO-NET TEXNOLOGIYASI YORDAMIDA
HISOBOTLAR VA FORMALARNI SHAKLLANTIRISH. Академические
исследования в современной науке, 4(25), 122-126.
23.
Nurmamatovich, T. I. (2025). STATISTIKA SOHASIDA AXBOROT
TIZIMLARI
VA
TEXNOLOGIYALARINI
SINTAKSIS
TAXLIL
QILISH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(4), 157-166.
24.
Nurmamatovich, T. I. (2025). AXBOROTLARNI TAQDIM ETISH VA ULAR
BILAN ISHLASH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(4), 135-140.
25.
Tojimamatov, I., & Abduvaliyev, X. (2025). KO ‘P FOYDALANUVCHILI BBBT
ARXITEKTURASI. Инновационные исследования в науке, 4(5), 16-22.
26.
Tojimamatov, I., & Xolmurod o‘g, A. O. H. (2025, May). SQL SERVERDA
CHEKLASHLAR.
In CONFERENCE
OF
MODERN
SCIENCE
&
PEDAGOGY (Vol. 1, No. 1, pp. 409-413).
27.
Tojimamatov,
I.,
&
Abdulhafizov,
I.
(2025).
OBYEKTLAR
VA
ATRIBUTLAR. BRIDGING THE GAP: EDUCATION AND SCIENCE FOR A
SUSTAINABLE FUTURE, 1(1), 107-112.
28.
Tojimamatov, I. N., & Iminova, G. I. (2025). SEMANTIK OBEKT MODELI VA
KATTA MA'LUMOTLAR (BIG DATA). ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА В XXI
ВЕКЕ, (58-3).
