T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
6
ISSN:3030-3613
QARQALPAQ SÚWRETSHILIK MEKTEBINIŃ PIDAYISI
Kamalova Gúlmaryam
Ózbekstan Mámleketlik konservatoriyası
Nókis filialı “Ulıwma kásiplik hám
social-gumanitar pánler kafedrası”
“Muzıkatanıw” qánigeligi 2-kurs studenti:
Saparova Gwzal
Annotaciya:
Bul maqalada Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı sheber xudojnik
hám pidayı pedagog - Bazarbay Serekeev ómiri, dóretiwshiligi hám kórkem óner
tarawındaǵı xızmetleri keńnen sáwlelendirilgen. Maqalada xudojniktiń bilim alǵan
jılları, ustazları, pedagogikalıq jumısı hám shańaraqlıq tárbiyası haqqında tolıq
maǵlıwmatlar berilgen.
Gilt sózleri:
Pedagog, xudojnik, ǵayratker,
Аннотация
: В данной статье подробно освещается жизнь, творчество и
заслуги в области искусства Базарбая Серекеева, талантливого художника и
преданного своему делу педагога из Республики Каракалпакстан. В статье
представлена подробная информация о годах обучения художника, его
наставниках, педагогической деятельности и семейном воспитании.
Ключевые слова
: Педагог, художник, деятель
Abstract: This article details the life, work, and contributions to the field of art
of Bazarbay Serekeev, a talented artist and dedicated educator from the Republic of
Karakalpakstan. The article provides detailed information about the artist's years of
education, his mentors, pedagogical activities, and family upbringing.
Keywords
: Educator, artist, activist
Kórkem óner - bul insan qálbiniń eń názik sezimleri, ishki keshirmeleri hám
ruwxıy dúnyasın reńler, sızıqlar hám de formalar járdeminde kórsetiwshi ilahiy kúsh.
Ásirese, súwretlew óneri xalıqtıń mádeniy baylıǵı, tariyxıy yadın jámlegen halda
sáwlelendiretuǵın biytákirar tarawlardan biri bolıp esaplanadı. Bul baǵdarda
Qaraqalpaq xalqınıń biybaha miyrası arasında kórkem ónerge bolǵan sadıqlıǵı, kórkem
talantı menen joqarı shıńlarǵa erisken xudojnik - Bazarbay Serekeev ayrıqsha orınǵa
iye. Bazarbay Serekeev belgili ustalardan biri, ózine tán qaraqalpaq súwreshilik
mektebiniń wákili, óziniń mazmunlı dóretiwshiligi, miynetkeshligi hám xalıqshıl
ruwxta dóretilgen shıǵarmaları menen tek ǵana óz watanlasları emes, al xalıq aralıq
kórkem óner ıqlasbentleriniń kewlinen de orın ala alǵan xudojnik bolıp tabıladı. Onıń
atı búgin Qaraqalpaq súwretlew óneriniń qáliplesiwi hám rawajlanıwında áhmiyetli
orın tutqan ustazlardan biri sıpatında tilge alınadı. Ol isenimli, óz dóretiwshiligine
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
7
ISSN:3030-3613
sadıq hám milliy dástúrlerge sadıq xudojnik edi. Bazarbay Serekeev 1942-jılı
Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Kegeyli rayonında tuwılǵan. Onıń balalıǵı hám
dáslepki jaslıq jılları mine usı gózzal, áyyemgi dástúrler menen suwǵarılǵan aymaqta
ótken. Ol jaslıǵınan reńlerge, súwretlewge, turmıstı súwretlewge qızıqqan. Bul
qızıǵıwshılıq onı kórkem óner jolına jetekledi hám 1969-jılı Tashkenttegi P.P. Benkov
atındaǵı kórkem óner mektebine oqıwǵa kiredi hám sol oqıw dárgaydı tabıslı
tamamlaǵannan soń, Nókistegi kórkem óndiris ustaxanalarında jumıs basladı. Usı
dáwirden baslap, ol óziniń dóretiwshilik jolın tabıw, milliy ruwxtaǵı ózine tán usılın
qáliplestiriw ústinde izleniwdi basladı. Ol xudojnik sıpatında tınımsız miynet etip,
kórkem ónerge óziniń jeke kózqarasların, sezimlerin, milliy qádiriyatlar hám
estetikalıq idealların jaylaǵan dóretpelerin jarattı. Xudojnik Bazarbay Serekeev óz
dóretiwshiliginiń úlken bólimin peyzaj janrına baģishlagan talantlı xudojniklerden biri.
Dóretiwshiliginiń tiykarǵı teması - xalıq turmısı hám tábiyat kórinisleri Serekeev
shıǵarmalarında milliylik, xalıqlıq ruwx, tábiyǵıylıq ústin orında turadı. Ol kóp jıllar
dawamında Qaraqalpaqstannıń ájayıp kórinislerin jaratıw ústinde kóp miynet etti. Onıń
kartinalarında - átiraptaǵı álem ózgeshe bir jaqtılıq penen tolıp-tasıp turǵanday. Bul
dúnyanı jaratıwda ol tek qaraqalpaq ónermentleri hám ustaları dóretken xalıq qol
ónermenchiligi dúrdanalarınıń ózine tán kórinislerine tiykarlanıp dóretti. Onın
dóretiwshiligindegi en tiykargı bagdarlardan biri bul peyzaj janrı bolip, xudojnik bul
janr arqalı Watanınıń gózzal tábiyatın, awıl turmısınıń tınısh minutların, ápiwayı
adamlardıń turmısın joqarı kórkemlik penen súwretlegen. "Awılda jaz," "Gúllengen
baǵ," "Ámiwdárya keshte," "Nawrız," "Báhár," "Dáslepki japlar" sıyaqlı shıǵarmaları
tek ǵana reńi emes, al mazmunı jaǵınan da tereń filosofiyalıq pikirlerdi ózinde
jámlegen. Hár bir peyzajda siz quyash nurlarınıń jıllılıǵın, tereklerdiń sıbırlanıwın,
suwdıń aǵıwın, tirishiliktiń tınımsız dawamlılıǵın sezesiz. Reń, kompoziciya hám
kolorit sheberi Serekeev óz shıǵarmalarında reńler hám jaqtılıqtıń biytákirar
uyǵınlasıwın jaratıwǵa ayrıqsha itibar qaratqan. Ol kolorit hám kompoziciya tarawında
úlken sheberlik iyesi bolıp, hár bir shıǵarmasında teń salmaqlılıq, ritm hám reńler
ırǵaǵın jetik túrde sáwlelendiriwge erisken. Ásirese, jaqtılıq penen islewdegi sheberligi
xudojniktiń kúshli tárepi bolıp, ol dóretpelerge turmıslıq, sezim, tábiyiylik baǵıshlaydı.
Portret, natyurmort hám simvolikalıq obrazlar Bazarbay aǵa tek ǵana peyzaj janrında
emes, al portret hám natyurmort janrlarında da nátiyjeli dóretiwshilik etken. Onıń
portretlerinde insan xarakteriniń sırtqı belgileri ǵana yemes, bálki ishki dúnyası,
ruwxıy jaǵdayı, jámiyettegi ornı sáwlelendiriledi. Ol ápiwayı insannıń ruwxıy
dúnyasın tereń tallap, onı shın kewilden súwretleydi. Sonday-aq, xudojnik natyurmort
janrında da óz shıǵarmasın dórete alǵan xudojniklerden biri. Ol bul janrda xalıq
turmısına tán bolǵan turmıslıq buyımlardı súwretlep, olardı simvollıq mánis penen
bayıtqan. Bul shıǵarmalar arqalı xalıq ámeliy kórkem óneriniń názik tárepleri, áyyemgi
naǵıslar, ónermentshilik dástúrleri óz kórinisin tapqan. Kórgizbeler hám tán alıwlar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
8
ISSN:3030-3613
Bazarbay Serekeev óziniń dóretiwshilik jumısı dawamında kóplegen jergilikli hám
xalıqaralıq kórgizbelerde qatnasqan. Ol 1977-jıldan baslap Ózbekstan Xudojnikleri
awqamınıń aǵzası sıpatında tek ǵana Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan emes, al Rossiya,
Qazaqstan, Bashqurtstan, Daǵıstan, Tatarstan sıyaqlı mámleketlerde de óziniń
shıǵarmaların kórsetti. Onıń shıǵarmaları I.V.Savickiy atındaǵı mámleketlik kórkem
óner muzeyi, Qaraqalpaqstan tariyxı hám mádeniyatı mámleketlik muzeyi, Ózbekistan
Kórkem óner akademiyası fondlarında saqlanadi. Sonday-aq, onıń jumısları sırt el
kórkem óner ıqlasbentleriniń jeke kollekciyalarınan da orın alǵan. Dóretiwshiliktegi
xızmetleri ushın Bazarbay aǵa joqarı mámleketlik sıylıqlar menen sıylıqlanǵan: 1983-
1984-jılları Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıq, 2000-jılı "Xalıq doslıǵı" ordeni,
"Qaraqalpaqstan Respublikasına xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri" ataǵı,
2008-jılı "Gúmis medal," 2012-jılı "Altın medal," 2014-jılı "Qaraqalpaqstan
Respublikası xalıq xudojnigi" ataǵı. Miyras hám keyingi áwlad ushın úlgisi Bazarbay
Serekeev tek ǵana xudojnik emes, al ustaz da edi. Ol jaslarǵa tek ǵana kórkem óner
sırların emes, al kórkem ónerge bolǵan mehirdi de úyretti. Onıń dóretiwshiligi - bul
ómirge muhabbat, Watanǵa sadıqlıq, xalıq mádeniyatına húrmet tımsalı. Búgin onıń
shıǵarmaları arqalı pútkil bir dáwir, xalıq ruwxı, milliy estetikalıq kózqaraslar, turmıs
filosofiyası sáwlelenedi. Hár bir shıǵarma zamanagóy kórkem óner ortalıǵında óziniń
tereń ruwxıy hám kórkem mazmunı menen ajıralıp turadı. Bazarbay Serekeev kórkem
ónerge bolǵan sadıqlıq, miynet hám izleniw arqalı úlken jetiskenliklerge erisken,
kórkem ónerdi shın júrekten súetuǵın hár bir insan ushın ilham dáregi bolıp qalatuǵın
biytákirar xudojnik bolıp tabıladı. Óz jumıslarında Serekeev ájayıp nurlar menen
toltırılǵan ájayıp dúnyanı dóretedi. Hátte quyash ta onıń shıǵarmalarında ayrıqsha nur
taratadı. Insan qanshelli talantqa iye bolmasın, miynetsiz hesh qanday nátiyjelerge erise
almaydı. “Insanǵa jaqsı niyetli oylar, maqsetler keledi eken, tınımsız miynet penen
kerekli nátiyjelerge erisiw kerek. Álbette, talant, bilim, siyrek ushırasatuǵın qábiletler
insan ushın júdá áhmietli, biraq olar nátiyjelerge erisiw ushın jeterli emes. Biraq, olardı
júzege keltiriw ushın kóp miynet etiw kerek” - deydi Bazarbay aǵa. “Jivopis men ushın
jumıs yamasa qızıǵıwshılıq emes, bul - meniń ómirim!. Meniń hár bir kúnim boyawlar
menen ótedi. Ózimniń sezimlerimdi, oylarımdı, túsiniklerimdi, túsiniklerimdi
polotnoda kórsetiwge háreket etemen. Sóz benen aytpaqshı bolǵanlarımdı reńli
boyawlar menen jetkergim keledi. Bul biz xudojniklerge tán qásiet, bul biziń
tiykarımız, barlıǵımız,” - dep Bazarbay aǵa óz pikirleri menen bóliser edi.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
Adambaeva “Qaraqalpaq muzıkasınıń tariyxınan” “Qaraqalpaqstan” baspası 1985-
jıl.
2.
T.Adambaeva “Revolyuciyaǵa shekemgi qaraqalpaq muzıkası” “Qaraqalpaqstan”
baspası 1985-jıl.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
9
ISSN:3030-3613
3.
Kamalova, G. (2023). QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D. Djańabaeva
dóretiwshilik jolı). Вестник музыки и искусства, 1(2), 37-39...
4.
Charshemov J. Problems of Using Karakalpak Folklore in Composers //Vital
Annex: International Journal of Novel Research in Advanced Sciences. – 2023. –
Т. 2. – №. 3. – С. 270-273.
5.
Charshemov J. A REVIEW OF MARKABAY JIEMURATOV'S WORK //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 818-821.
6.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV
TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном
мире: теоретические и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С.
22-24.
7.
Мазель Л.А. Анализ музыкальных произведений II часть. 2005
8.
Kamalova.G. Kompozitor Dariko Jańabaeva. – Nókis, Ilimpaz. 2023.
9.
Dauletbaeva G., Kamalova G. A SHINING STAR //Modern Science and Research.
– 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 880-884.
10.
Dauletbaeva G., Kamalova G. A SHINING STAR //Modern Science and Research.
– 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 880-884.
