T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
3
ISSN:3030-3613
KÓRKEM ÓNERDE ÓZ JOLIN TAPQAN XUDOJNIK
Kamalova Gúlmaryam
Ózbekstan Mámleketlik konservatoriyası
Nókis filialı “Ulıwma kásiplik hám
social-gumanitar pánler kafedrası”
“Muzıkatanıw” qánigeligi 2-kurs studenti:
Saparova Gwzal
Annotaciya:
Bul maqalada Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı sheber xudojnik
hám pidayı pedagog – Marat Dáwletmuratov ómiri, dóretiwshiligi hám kórkem óner
tarawındaǵı xızmetleri keńnen sáwlelendirilgen. Maqalada xudojniktiń bilim alǵan
jılları, ustazları, pedagogikalıq jumısı hám shańaraqlıq tárbiyası haqqında tolıq
maǵlıwmatlar berilgen.
Gilt sózleri:
Pedagog, xudojnik, ǵayratker,
Аннотация:
В данной статье подробно освещается жизнь, творчество и
заслуги Марата Давлатмуратова, талантливого художника и преданного своему
делу педагога из Республики Каракалпакстан. В статье представлена подробная
информация о годах обучения художника, его наставниках, педагогической
деятельности и семейном воспитании.
Ключевые слова:
Педагог, художник, деятель
Annotation:
This article extensively covers the life, work, and contributions of
Marat Davlatmuratov, a skilled artist and dedicated educator in the Republic of
Karakalpakstan. The article provides detailed information about the artist's years of
education, mentors, pedagogical work, and family upbringing.
Keywords
: Teacher, artist, activist
Kórkem óner insan qálbiniń eń názik sezimlerin sáwlelendiretuǵın ájayıp álem.
Bul álemde hár bir reń - ájayıp sezim, hár bir sızıq - bir tarıyx, hár bir shıǵarma bolsa
júrekten shıqqan hawazı. Xudojnik bolsa bul álemdi tereń seziniwshi insan, qálbinde
jámiyetlik turmıstı, insan ishki dúnyasın reńler menen súwretleytuǵın ilhamlı sheber
qol. Ol jámiyetke óziniń kóz qarası, ishki dúnyası hám kórkemlik bahalawı arqalı
ruwxıy azıq beredi. Qaraqalpaqstan kórkem óneri de mine usınday ruwxıy, talantlı
dóretiwshiler menen maqtanıwǵa haqılı. Hár bir xudojnik súwretke ruwh baǵıshlay
alatuǵın ájayıp qábilet iyesi. Olar tek gózzallıq jaratıp qoymastan, al kórkem óner arqalı
milliy qádiriyatlardı abaylap, baylıqlardı qásterlep saqlaydı. Sonıń ushın da xudojnik
jámiyettiń júregi, kórkem óner bolsa onıń tili. Mine, usınday júreginde ot janıp turǵan,
kórkem óner tarawında óz jolın tapqan talantlı hám miynetkesh dóretiwshilerden biri -
Dáwletmuratov Marat Buxarbaevich bolıp, ol 1977-jıl 31-dekabrde Tashkent qalasında
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
4
ISSN:3030-3613
dúnyaǵa kelgen. Onıń ákesi - Buxarbay Dáwletmuratov hám anası - Amina
Abdimuratova Shomanay rayonında tuwılıp, kórkem óner hám aǵartıwshılıq jolında
jumıs alıp barǵan zıyalılar shańaraǵı bolıp esaplanadı. Marat tuwılǵan waqıtta ákesi
Mádeniyat institutınıń "Xor dirijyorlıǵı" bóliminde oqıp atırǵan, anası bolsa
"Kitapxana isi" baǵdarınıń pitkeriwshi basqıshında edi. Bul ilim hám kórkem ónerge
qushtar, pák maqsetli shańaraq perzentleri turmısta óz ornın tawıp, kásibinde pidayı
boldı. Ákesi Nókistegi Mádeniyat hám aǵartıwshılıq texnikumında oqıtıwshı, anası
bolsa Respublika oraylıq kitapxanasında qánige bolıp isley baslaydı. Mine, usı ilim
hám kórkem óner ortalıǵında ósken kishkene Marat ta kórkem ónerge bolǵan mehir
júregine jıllı nur baǵıshlap, onı mehir qoyǵan insan sıpatında qáliplestirdi. Ol 1985-jılı
Nókis qalasındaǵı 12-sanlı mekteptiń 1-klasına tuńǵısh qádem qoyadı. Jaslıǵınan
bilimge qushtar Marat mektepte ayrıqsha bahalar menen oqıp ǵana qalmastan, sport
shınıǵıwları hám dene tárbiyası tarawlarında da belsene qatnasadı.
Qálbinde gózzallıqqa bolǵan tuwma qumarlıq onı Glier atındaǵı balalar muzıka
hám kórkem óner mektebine jetekleydi. Ol jerde eki jıl dawamında "Bayon-
akkordeon" bóliminde bilim alıp, muzikanıń názik dúnyasınan ilham aladı. 1993-jılı
mekteptiń 9-klasın tamamlaǵannan soń, óziniń dóretiwshilik jolın izlep, kórkem
ónerge jáne de jaqınlasıw maqsetinde J.Shamuratov atındaǵı kórkem óner bilim
jurtınıń "Súwretlew kórkem óneri" bólimine oqıwǵa kiredi. Bul jerde ol sheber
xudojnik hám pedagoglar - Adilbay Xojaev, Islam Jaqsıbaev hám Nursultan
Sharipovtan sabaq alıp, kórkem óner sırların puqta ieleydi. 1997-jılı bilim jurtın
tamamlaǵannan soń, óziniń miynet jolın Qaraqalpaq mámleketlik quwırshaq teatrında
baslaydı. Bul dáwir Marat ushın kórkem ónerde izleniw, ósiw hám músinshilik
sırlarına súńgiw dáwiri boldı. Teatr direktorı Polat Aytmuratov basshılıǵında, saxna
bezewleri, obrazlı quwırshaqlar jaratadı. Ásirese, ılaydan saxna qaharmanları modelin
soǵıw procesleri onda músinshilikke bolǵan qızıgıwshılıqtı oyatadı. 2000-jılı Marat
Dáwletmuratov kórkem ónerge bolǵan sadıqlıǵı, bilimge bolǵan ıqlası menen Ájiniyaz
atındaǵı Nókis pedagogikalıq institutınıń "Súwretlew kórkem óneri" bólimine oqıwǵa
kiredi. Bul dáwir onıń dóretiwshilik jetilisiwi, professional qáliplesiwi ushın áhmietli
basqısh boldı. Ol institutta oqıw menen birge, xudojnikler ustaxanasında jumıs isleydi,
túrli buyırtpalardı orınlay baslaydı. Ásirese, músinshilik onıń qálbinde ayrıqsha iz
qaldıradı. Ol hár túrli materiallar - ilay, gips, bronza sıyaqlı qurallar ústinde islew arqalı
óz sezimlerin, turmıslıq oy-pikirin qáliplestiredi. Onıń hár bir esteligi - bul júrek jıllılıǵı
menen jaratılǵan kórkem bir gúrriń. 2004-jılı instituttı tamamlap, óz sheberligin
jaslarǵa jetkeriw nietinde Nókis kórkem óner kolledjiniń "Súwretlew kórkem óneri"
bóliminde oqıtıwshılıq jumısın baslaydı. Ol kórkem ónerdi ápiwayı sabaq emes, al
kewillerge jol tabıwshı ullı tárbiya quralı dep bilgen.
Shákirtleriniń qálbinde kórkem ónerge bolǵan muhabbattı oyatıw, olarǵa reń,
sızıq, forma arqalı milliy ruwxtı sińdiriw - onıń muqaddes miyneti edi. Marat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
5
ISSN:3030-3613
Dáwletmuratov kórkem óner tarawında bay hám mazmunlı dóretiwshilik jumıs alıp
barǵan. Onıń dóretpeleri arasında ullı alımlar - Ibn Sina, Al-Xorezmiy, sonday-aq, I.
Yusupov, Jıraw, suw qabaq kótergen qız, baqsı qız hám basqa da hár qıylı músinshilik
úlgileri bar. Bul shıǵarmalar onıń kórkem oy-pikiri, texnikalıq sheberligi hám xalıqlıq
ruwxtan ilhamlanǵan xudojnik sıpatında óz jolın tapqanın kórsetedi. Ol hár bir músinde
ápiwayı kórinisten tısqarı, ishki filosofiyalıq mazmun, simvollıq qatlamlar hám milliy
ruwxtı jámlewge umtıladı. Onıń obrazları - bul tek ǵana forma emes, al xalqımız
tariyxınıń janlı gúwası, úrp-ádetler, qádiriyatlar, arzıw-niyetlerdiń kórinisi bolıp
esaplanadı. Marat Dáwletmuratov búgingi kúnde tek ǵana xudojnik emes, al kórkem
óner tarawında pidayı ustaz sıpatında da el xızmetinde bolıp, Nókis qánigelestirilgen
mádeniyat mektebinde dóretiwshilik jolın dawam ettirgen halda jas talantlı qábilet
iyelerine óz bilim hám tájiriybesin ayamay tárbiyalap kelmekte.
Paydalanılǵan ádebiyatlar
1.
Adambaeva “Qaraqalpaq muzıkasınıń tariyxınan” “Qaraqalpaqstan” baspası 1985-
jıl.
2.
T.Adambaeva “Revolyuciyaǵa shekemgi qaraqalpaq muzıkası” “Qaraqalpaqstan”
baspası 1985-jıl.
3.
Kamalova, G. (2023). QÁLEMI ÓTKIR KOMPOZITOR (D. Djańabaeva
dóretiwshilik jolı). Вестник музыки и искусства, 1(2), 37-39...
4.
Charshemov J. Problems of Using Karakalpak Folklore in Composers //Vital
Annex: International Journal of Novel Research in Advanced Sciences. – 2023. –
Т. 2. – №. 3. – С. 270-273.
5.
Charshemov J. A REVIEW OF MARKABAY JIEMURATOV'S WORK //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 818-821.
6.
Niyazbaeva A., Kamalova G. ÓZBEKISTON XALQ BAXSHISI QALLIEV
TEŃELBAY GENJEBAEVICH IJODI //Общественные науки в современном
мире: теоретические и практические исследования. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С.
22-24.
7.
Мазель Л.А. Анализ музыкальных произведений II часть. 2005
8.
Kamalova.G. Kompozitor Dariko Jańabaeva. – Nókis, Ilimpaz. 2023.
9.
Dauletbaeva G., Kamalova G. A SHINING STAR //Modern Science and Research.
– 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 880-884.
10.
Dauletbaeva G., Kamalova G. A SHINING STAR //Modern Science and Research.
– 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 880-884.
