T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
289
ISSN:3030-3613
O‘ZBEKISTONDA KICHIK KORXONALARDA BUXGALTERIYA HISOBI
YURITILISHIDAGI AMALIY MUAMMOLAR VA ULARNING HUQUQIY
HAMDA AMALIY YECHIMLARI
Rustamova Irodaxon
SDVMCHBU Toshkent filiali “Buxgalteriya hisobi va audit” yoʻnalishi talabasi.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
iqtisodiyotning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida shakllanmoqda. Kichik
korxonalar ko‘plab ish o‘rinlarini yaratishda, raqobat muhitini rivojlantirishda va
byudjetga tushumlarni oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, bu sohada faoliyat
yuritayotgan subyektlar ko‘pincha buxgalteriya hisobi yuritishda muammolarga duch
kelishmoqda. Ushbu maqolada aynan kichik korxonalarda uchrayotgan buxgalteriya
muammolari, ularning huquqiy asoslari, tahlili va real hayotga asoslangan amaliy
yechimlari keng yoritiladi.
ASOSIY QISM
1. Muammo: Malakali buxgalter kadrlar tanqisligi Ko‘plab kichik korxonalarda
buxgalteriya yuritish uchun to‘liq stavkada mutaxassis yollash imkoniyati mavjud
emas. Natijada, buxgalteriya funksiyalari rahbarlar yoki boshqa mutaxassis bo‘lmagan
xodimlar tomonidan bajariladi. Bu esa soliq, statistika va moliyaviy hisobotlarda
xatolarga olib keladi, yirik jarimalarga sabab bo‘ladi. Yechim: Davlat tomonidan
buxgalteriya xizmatlarini autsorsing qilish tizimini qo‘llab-quvvatlash zarur. Shu bilan
birga, masofaviy buxgalteriya xizmatlarini yo‘lga qo‘yish, buxgalterlar uchun qayta
tayyorlov kurslarini subsidiyalash va ularni hududiy moliya bo‘limlari bilan bog‘liq
holda ishlashga jalb qilish foydali bo‘ladi.
2. Muammo: Normativ-huquqiy hujjatlardagi tez-tez bo‘ladigan o‘zgarishlardan
xabardor bo‘lmaslik Kichik biznes subyektlari ko‘pincha mavjud qonunchilikdagi
o‘zgarishlardan kech xabardor bo‘lishadi. Ayniqsa, soliq, buxgalteriya standartlari,
mehnat qonunchiligi kabi sohalardagi yangiliklarni bilmaslik muhim huquqiy
xatolarga olib keladi. Yechim: Moliya vazirligi, Soliq qo‘mitasi va boshqa tegishli
organlar tomonidan yagona axborot tizimi asosida buxgalterlar uchun
yangiliklar va sharhlar yetkazib berilishini ta'minlash kerak. Bundan tashqari, kichik
korxonalar uchun maxsus interaktiv mobil ilova ishlab chiqilishi va u orqali normativ
yangiliklar, maqolalar va video sharhlar berilishi lozim.
3. Muammo: Elektron hisobot tizimlari bilan ishlashdagi murakkabliklar Davlat
organlari tomonidan joriy qilingan elektron hisobot platformalaridan foydalanishda
kichik korxonalarda texnik muammolar va bilim yetishmovchiligi kuzatilmoqda. Bu
esa hisobotlarni vaqtida va to‘g‘ri topshirilmasligiga sabab bo‘ladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_2-to’plam_Aprel-2025
290
ISSN:3030-3613
Yechim: Elektron tizimlardan foydalanishni o‘rgatishga qaratilgan bepul
treninglar tashkil qilish. Shuningdek, texnik yordam xizmatlarini soddalashtirish,
onlayn yordam markazlari va videodarsliklar orqali qulaylik yaratish zarur.
4. Muammo: Buxgalteriya dasturlari va texnologiyalarining cheklanganligi
Aksariyat kichik korxonalar buxgalteriya yuritishda Microsoft Excel kabi oddiy
vositalardan foydalanmoqda. Bu esa axborot xavfsizligi, avtomatlashtirish va tezkorlik
jihatidan kamchiliklarga olib keladi.
Yechim: Mahalliy ishlab chiqilgan arzon va qulay buxgalteriya dasturlarini
targ‘ib qilish, dasturchilar va kichik biznes hamkorligida ixtisoslashgan tizimlar
yaratish. Bunda davlat dasturlari orqali moliyaviy rag‘batlantirishlar muhim rol
o‘ynashi mumkin.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, kichik korxonalarda buxgalteriya yuritishdagi
muammolar tizimli va ko‘p qirrali bo‘lib, ularni bartaraf etish uchun huquqiy, texnik
va inson resurslariga doir yechimlar zarur.
Bu borada davlat idoralari, ilmiy muassasalar va xususiy sector o‘rtasidagi
hamkorlikni kuchaytirish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va kadrlar
salohiyatini oshirish orqali salmoqli natijalarga erishish mumkin. Mazkur maqolada
bayon etilgan yechimlar esa real sharoitlarga asoslangan bo‘lib, O‘zbekistonning
hozirgi iqtisodiy muhitida qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan takliflardir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. O‘zbekiston Respublikasining “Buxgalteriya hisobi to‘g‘risida”gi Qonuni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi PQ- 4604-
sonli qarori.
3. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligining buyrug‘lari va tavsiyalari.
4. www.lex.uz – normativ-huquqiy hujjatlar portali.
5. Xalqaro moliyaviy hisobot standartlari (IFRS).
