T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
303
ISSN:3030-3613
BOSHLANG'ICH 3-SINF O'QUVCHILARI UCHUN MILLIY VA
HARAKATLI O'YINLAR
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Milliy va harakatli o'yinlar o'qitish metodikasi fani o'qituvchisi:
G'aniyev Suxrob Abduvali o'g'li
Jismoniy madaniyat yo'nalishi 1-bosqich 110-guruh talabasi
Boboraximov Shakarbek Foziljon o'g'li
Annotatsiya
Ushbu tadqiqot boshlang'ich 3-sinf o'quvchilari uchun mo'ljallangan milliy va
harakatli o'yinlarning ta'limiy-tarbiyaviy ahamiyatini o'rganadi. Tadqiqotda 68 nafar
o'quvchi (34 nafar qiz, 34 nafar o'g'il bola) ishtirok etdi. Beshta milliy va harakatli o'yin
("Chavandozlar", "Oq terakmi, ko'k terak", "Tortishmachoq", "Pufakchalar",
"Chumchuq") eksperimental tadqiq qilindi. Natijalar o'yinlarning jismoniy faollikni
oshirish (yurak urish tezligi 15-20% oshganligi), milliy qadriyatlarni o'zlashtirish (80%
o'quvchilar milliy qadriyatlar haqida tushunchalarining kengayganligi) va ijtimoiy
ko'nikmalarni rivojlantirish (hamkorlik ko'nikmalarining 30% yaxshilanganligi)
jihatlaridan samaradorligini ko'rsatdi. Tadqiqot natijalariga ko'ra boshlang'ich sinf
darslariga milliy o'yinlarni integratsiya qilishning amaliy modeli va metodik tavsiyalar
ishlab chiqildi.
Kalit so'zlar:
boshlang'ich sinf, milliy o'yinlar, harakatli o'yinlar, jismoniy
faollik, milliy qadriyatlar, ijtimoiy ko'nikmalar, o'quv jarayoni, metodik tavsiya.
Abstract
This research examines the educational and developmental significance of
national and active games designed for 3rd-grade primary school students. The study
involved 68 students (34 girls, 34 boys). Five national and active games ("Horsemen",
"White Poplar or Blue Poplar", "Tug of War", "Bubbles", "Sparrow") were
experimentally studied. Results demonstrated the effectiveness of these games in
increasing physical activity (heart rate increased by 15-20%), assimilating national
values (80% of students expanded their understanding of national values), and
developing social skills (collaboration skills improved by 30%). Based on the research
results, a practical model for integrating national games into primary school lessons
and methodological recommendations were developed.
Keywords:
primary grade, national games, active games, physical activity,
national values, social skills, learning process, methodological recommendation.
1. KIRISH
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
304
ISSN:3030-3613
Boshlang'ich ta'lim bosqichi o'quvchilarning har tomonlama rivojlanishi uchun
muhim poydevor hisoblanadi. Bu davrda ularning nafaqat bilim olishlari, balki
jismoniy va ijtimoiy ko'nikmalarini shakllantirish, milliy qadriyatlar bilan tanishtirish
ham dolzarb vazifalardan sanaladi. Ayniqsa, zamonaviy axborot texnologiyalari asrida
bolalarning harakatsiz hayot tarzi tobora keng tarqalib borayotganligi (Karimova,
2001; Qodirov, 2005) jismoniy faollikni oshirishga qaratilgan tadbirlarning
ahamiyatini yanada kuchaytiradi. Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti ma'lumotlariga
ko'ra, 5-17 yoshli bolalar kuniga kamida 60 daqiqa o'rtacha va yuqori darajadagi
jismoniy faollik bilan shug'ullanishlari kerak (WHO, 2020). Biroq, so'nggi yillarda
o'tkazilgan tadqiqotlar ko'rsatishicha, maktab yoshidagi bolalarning atigi 30-40 foizi
bu tavsiyalarga amal qiladi (Xalq pedagogikasi antologiyasi, 2006). Bu esa, o'z
navbatida, bolalar orasida ortiqcha vazn, sust jismoniy rivojlanish kabi
muammolarning ko'payishiga olib kelmoqda. Milliy o'yinlar xalqning asrlar davomida
shakllanib kelgan madaniy merosining bir qismi bo'lib, ular o'zida chuqur ma'naviy-
axloqiy mazmunni mujassam etadi (G'afforov, 2010). Bu o'yinlar orqali bolalar o'z
xalqining urf-odatlari, an'analari, qahramonliklari bilan tanishadilar, jamoaviylik,
hamjihatlik, adolat kabi fazilatlarni o'zlashtiradilar. Shu bilan birga, harakatli o'yinlar
o'quvchilarning jismoniy rivojlanishiga, chaqqonlik, epchillik, kuch kabi sifatlarni
shakllantirishga, sog'lom turmush tarzini targ'ib qilishga beqiyos hissa qo'shadi
(Abdullayeva, 2015).
Ushbu tadqiqotning maqsadi
boshlang'ich 3-sinf o'quvchilarining yosh
xususiyatlarini hisobga olgan holda, ularga ta'lim-tarbiya jarayonida milliy va harakatli
o'yinlardan foydalanishning nazariy va amaliy jihatlarini o'rganish hamda milliy va
harakatli o'yinlarning boshlang'ich sinf o'quvchilarining jismoniy rivojlanishi, milliy
qadriyatlarni o'zlashtirishi va ijtimoiy ko'nikmalarining shakllanishiga ta'sirini
aniqlashdir.
Tadqiqotning dolzarbligi
shundaki, bugungi kunda maktab ta'limida o'yin
texnologiyalaridan foydalanishning samarali usullarini ishlab chiqish, o'quvchilarni
faol o'quv jarayoniga jalb qilish, ularning qiziqishlarini oshirish va har tomonlama
rivojlanishiga ko'maklashish muhim ahamiyat kasb etadi (Azizxo'jayeva, 2019).
2. METODOLOGIYA
2.1. Tadqiqot ishtirokchilari
Tadqiqotda Denov shahrining 5-sonli maktabining 3-sinflarida tahsil olayotgan
68 nafar o'quvchi ishtirok etdi. Ulardan 34 nafari qizlar, 34 nafari o'g'il bolalar edi.
O'quvchilarning o'rtacha yoshi 9,2±0,4 yil. Tajriba guruhiga 34 nafar (17 qiz, 17 o'g'il
bola), nazorat guruhiga ham 34 nafar (17 qiz, 17 o'g'il bola) o'quvchi kiritildi. Tadqiqot
2022-2023 o'quv yilining ikkinchi yarmida (yanvar-may oylari) o'tkazildi.
2.2. Tadqiqot dizayni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
305
ISSN:3030-3613
Tadqiqot kvazi-eksperimental dizayn asosida tashkil etildi. Tajriba guruhi
o'quvchilari bilan haftada ikki marta (seshanba va payshanba kunlari) jismoniy tarbiya
darslarida 15-20 daqiqa davomida milliy va harakatli o'yinlar o'tkazildi. Nazorat guruhi
esa an'anaviy jismoniy tarbiya dasturi asosida shug'ullandi. Tadqiqot 16 hafta davom
etdi.
Tajriba guruhi bilan o'tkazilgan milliy va harakatli o'yinlar:
1.
"Chavandozlar"
2.
"Oq terakmi, ko'k terak"
3.
"Tortishmachoq"
4.
"Pufakchalar"
5.
"Chumchuq"
2.3. Ma'lumot to'plash usullari
Tadqiqotda aralash (miqdoriy va sifatiy) metodlardan foydalanildi:
1.
Pedagogik kuzatuv
: O'yin jarayonida o'quvchilarning harakat faolligi (yugurish
tezligi, harakatlarning koordinatsiyasi, chidamlilik), jamoaviy ishlash ko'nikmalari
(bir-birini qo'llab-quvvatlash, strategiya ishlab chiqish, vazifalarni taqsimlash)
bevosita kuzatuv orqali qayd etildi. Kuzatuv natijalarini qayd etish uchun 10 ballik
shkala ishlab chiqildi.
2.
Jismoniy faollikni o'lchash
:
o
Har bir o'yin davomida o'quvchilarning yurak urish tezligi (YUT) puls
oksimetr yordamida o'lchandi (o'yindan oldin, o'yin davomida va o'yindan keyin).
o
Pedometr yordamida o'yin davomida qadamlar soni o'lchandi.
o
O'yinlardagi yugurish masofasi va vaqt ko'rsatkichlari qayd etildi.
3.
Anketa so'rovi
: O'quvchilardan milliy qadriyatlar haqidagi tushunchalari, o'yin
jarayonidagi his-tuyg'ulari va qiyinchiliklari yuzasidan tadqiqot boshida va oxirida
anketa so'rovi o'tkazildi.
4.
Suhbat
: Har bir o'yin yakunlangandan so'ng, o'quvchilar bilan o'yinning
qoidalari, jamoaviy ishlash jarayoni, his-tuyg'ulari va qiyinchiliklari yuzasidan qisqa
suhbat o'tkazildi.
5.
Ijtimoiy
ko'nikmalarni
baholash
testi
:
O'quvchilarning
ijtimoiy
ko'nikmalarini baholash uchun modifikatsiyalangan "Ijtimoiy kompetensiya
shkalalari" (Social Competence Scale) testi qo'llanildi (Karimova, 2001). Test tajriba
boshida va oxirida o'tkazildi.
2.4. Statistik tahlil usullari
Olingan ma'lumotlar SPSS 22.0 dasturi yordamida tahlil qilindi. Tajriba va
nazorat guruhi ko'rsatkichlari orasidagi farqlarni aniqlash uchun Student t-testi
qo'llanildi. Statistik ahamiyatlilikning chegarasi p<0.05 deb belgilandi.
3. NATIJALAR
3.1. Milliy va harakatli o'yinlarning jismoniy faollikka ta'siri
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
306
ISSN:3030-3613
Jadval 1.
O'yinlar davomida yurak urish tezligi o'zgarishi (o'rtacha ± standart og'ish)
O'yin nomi
O'yindan
oldin
(urish/min)
O'yin
davomida
(urish/min)
O'yindan
keyin
(urish/min)
O'zgarish
%
p
qiymati
Chavandozlar
82.3 ± 4.6
148.7 ± 8.2
96.5 ± 5.3
+80.7%
<0.001
Oq terakmi, ko'k
terak
83.1 ± 5.1
138.2 ± 7.8
92.4 ± 4.8
+66.3%
<0.001
Tortishmachoq 84.2 ± 4.9
156.3 ± 9.1
98.7 ± 6.2
+85.6%
<0.001
Pufakchalar
82.8 ± 4.7
126.5 ± 6.4
90.1 ± 5.0
+52.8%
<0.001
Chumchuq
83.5 ± 5.0
132.4 ± 7.5
91,5 ± 5.2
+58.6%
<0.001
O'yinlar davomida o'quvchilarning yurak urish tezligi sezilarli darajada
oshganligi (52.8% dan 85.6% gacha) kuzatildi. Bu esa milliy va harakatli o'yinlar
o'quvchilarning jismoniy faolligini oshirishda samarali ekanligini ko'rsatadi (p<0.001).
16 haftalik tadqiqot davomida tajriba guruhi o'quvchilarining jismoniy ko'rsatkichlari
nazorat guruhiga nisbatan sezilarli darajada yaxshilandi:
30 metrga yugurish: 7.5 soniyadan 6.8 soniyagacha yaxshilandi (p<0.05)
Uzunlikka sakrash: 115.4 sm dan 128.7 sm gacha yaxshilandi (p<0.05)
Qo'l va yelka mushaklari chidamliligi (polda tayanib yotib bukilib-to'g'rilanish): 8.3
martadan 12.5 martagacha oshdi (p<0.01)
3.2. Milliy va harakatli o'yinlarning milliy qadriyatlarni o'zlashtirishga
ta'siri
Milliy qadriyatlarni o'zlashtirish bo'yicha o'tkazilgan anketa so'rovi natijalari
tajriba guruhi o'quvchilarining milliy qadriyatlar haqidagi tushunchalari nazorat
guruhiga nisbatan sezilarli darajada kengayganligini ko'rsatdi.
Jadval 2.
Milliy qadriyatlarni o'zlashtirish bo'yicha natijalar (tajriba va nazorat guruhi)
Ko'rsatkich
Tajriba
guruhi
Nazorat
guruhi
p
qiymati
Tajribadan
oldin
Tajribadan
keyin
Tajribadan
oldin
Tajribadan
keyin
Milliy o'yinlar haqida
ma'lumotga
egalik
darajasi
(10
ballik
shkala)
4.2 ± 1.1
8.7 ± 0.9
4.3 ± 1.0
5.1 ± 0.8
<0.001
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
307
ISSN:3030-3613
Ko'rsatkich
Tajriba
guruhi
Nazorat
guruhi
p
qiymati
Milliy
qadriyatlarni
tushunish darajasi (10
ballik shkala)
5.1 ± 1.2
8.3 ± 0.8
5.0 ± 1.1
5.4 ± 0.9
<0.001
Milliy
o'yinlarning
tarbiyaviy
ahamiyatini
tushunish
(10
ballik
shkala)
4.8 ± 1.0
8.5 ± 0.7
4.9 ± 1.1
5.2 ± 0.8
<0.001
Tajriba guruhidagi o'quvchilarning 82.4% i milliy qadriyatlar haqidagi
tushunchalari kengayganligini, milliy o'yinlar orqali hamjihatlik, do'stlik,
vatanparvarlik kabi qadriyatlarni chuqurroq anglay boshlaganliklarini ta'kidlashdi.
3.3. Milliy va harakatli o'yinlarning ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirishga
ta'siri
Jadval 3.
Ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirish bo'yicha natijalar (tajriba va nazorat
guruhi)
Ko'rsatkich
Tajriba
guruhi
Nazorat
guruhi
p
qiymati
Tajribadan
oldin
Tajribadan
keyin
Tajribadan
oldin
Tajribadan
keyin
Hamkorlik
ko'nikmasi (max 25
ball)
14.5 ± 2.3 21.2 ± 1.8 14.3 ± 2.4 16.1 ± 2.0 <0.001
Kommunikativ
ko'nikmalar (max 25
ball)
15.2 ± 2.1 20.7 ± 1.9 15.4 ± 2.2 16.8 ± 2.1 <0.001
Konfliktlarni
hal
qilish
ko'nikmasi
(max 25 ball)
13.8 ± 2.5 19.5 ± 2.0 13.9 ± 2.4 15.3 ± 2.2 <0.001
Liderlik ko'nikmasi
(max 25 ball)
12.7 ± 2.6 18.3 ± 2.3 12.8 ± 2.7 14.0 ± 2.5 <0.001
Tajriba guruhi o'quvchilarining ijtimoiy ko'nikmalari nazorat guruhiga nisbatan
sezilarli darajada yaxshilanganligi kuzatildi (p<0.001). Ayniqsa, hamkorlik ko'nikmasi
(+46.2%), liderlik ko'nikmasi (+44.1%) va konfliktlarni hal qilish ko'nikmasi (+41.3%)
bo'yicha yuqori natijalar qayd etildi.
3.3.1. "Chavandozlar" o'yini bo'yicha chuqurlashtirilgan tahlil
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
308
ISSN:3030-3613
"Chavandozlar" o'yinida o'quvchilar ikki jamoaga bo'linib, "ot" va "chavandoz"
juftliklarini hosil qilishadi. "Start" chizig'idan birinchi bo'lib har bir jamoaning bir
juftligi "finish" chizig'iga yugurib borishi va qaytib kelishi kerak. Bu o'yin orqali
o'quvchilarning jamoaviy ishlash, hamjihatlik, o'zaro yordam ko'nikmalari
rivojlantirildi.
O'yin davomida o'quvchilarning yurak urish tezligi o'rtacha 148.7 urish/minutga
yetdi, bu esa o'rtacha faollikdan yuqori intensivlikdagi jismoniy faollikka to'g'ri keladi.
Pedometr ma'lumotlariga ko'ra, har bir o'quvchi o'yin davomida o'rtacha 850-950
qadam bosdi. O'yin yakunida o'tkazilgan suhbat davomida o'quvchilarning 88.2% i
o'yinni qiziqarli va foydali deb baholadi. 76.5% o'quvchilar jamoada ishlash, o'zaro
yordam berish va bir-birini qo'llab-quvvatlashning muhimligini anglaganliklarini
ta'kidlashdi. Kuzatuv natijalariga ko'ra, o'yin davomida o'quvchilarning liderlik
qobiliyatlari ham namoyon bo'ldi: har bir jamoada 2-3 o'quvchi boshqalarni ruhlantirdi,
strategiya ishlab chiqdi va jamoani g'alabaga undadi.
4. MUHOKAMA
Tadqiqot natijalari milliy va harakatli o'yinlarning boshlang'ich 3-sinf
o'quvchilarining jismoniy faolligi, milliy qadriyatlarni o'zlashtirishi va ijtimoiy
ko'nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyatini tasdiqladi.
4.1. Jismoniy faollik
O'yinlar davomida o'quvchilarning yurak urish tezligi sezilarli darajada
oshganligi (52.8% dan 85.6% gacha) va jismoniy ko'rsatkichlarining yaxshilanganligi
(yugurish, sakrash, chidamlilik) milliy va harakatli o'yinlarning jismoniy rivojlanishga
ijobiy ta'sir ko'rsatishini tasdiqlaydi. Bu natijalar Abdullayeva (2015) va To'ychiyeva
(2018) ning tadqiqotlari bilan ham mos keladi.
Harakatli o'yinlar davomida o'quvchilar yuqori darajadagi jismoniy faollikni namoyish
etdilar, bu esa Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining kunlik jismoniy faollik bo'yicha
tavsiyalariga mos keladi (WHO, 2020). Ayniqsa, "Tortishmachoq" va "Chavandozlar"
o'yinlari o'quvchilarning yurak-qon tomir tizimini eng ko'p faollashtirgan o'yinlar
bo'ldi.
4.2. Milliy qadriyatlarni o'zlashtirish
Tajriba guruhi o'quvchilarining milliy qadriyatlar haqidagi tushunchalari nazorat
guruhiga nisbatan sezilarli darajada kengayganligi (p<0.001) milliy o'yinlarning milliy
qadriyatlarni singdirishdagi rolini tasdiqlaydi. Bu natijalar G'afforov (2010) ning
tadqiqotlari bilan ham mos keladi.
Milliy o'yinlar orqali o'quvchilar hamjihatlik, do'stlik, vatanparvarlik, adolat kabi
qadriyatlarni amaliy faoliyat davomida o'zlashtirishdi. Bu esa nazariy bilimlardan ko'ra
samaraliroq ekanligi Xalq pedagogikasi antologiyasida (2006) ham ta'kidlanadi.
4.3. Ijtimoiy ko'nikmalarni rivojlantirish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
309
ISSN:3030-3613
Tajriba guruhi o'quvchilarining ijtimoiy ko'nikmalari nazorat guruhiga nisbatan
sezilarli darajada yaxshilanganligi (p<0.001) milliy va harakatli o'yinlarning ijtimoiy
rivojlanishdagi ahamiyatini ko'rsatadi. Bu natijalar Qodirov (2005) ning tadqiqotlari
bilan ham mos keladi. O'yin davomida o'quvchilar jamoada ishlash, o'zaro yordam
berish, muammolarni birgalikda hal qilish, liderlik qobiliyatlarini namoyish etish kabi
ko'nikmalarni rivojlantirdilar. Suhbatlar davomida o'quvchilar o'zlarining "jamoa
ruhi"ni his qilganliklarini, bir-birlariga ishonch va hurmat bilan munosabatda
bo'lganliklarini ta'kidlashdi.
5. XULOSA VA TAVSIYALAR
5.1. Xulosa
Tadqiqot natijalari milliy va harakatli o'yinlarning boshlang'ich 3-sinf
o'quvchilarining jismoniy faolligi, milliy qadriyatlarni o'zlashtirishi va ijtimoiy
ko'nikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyatini tasdiqladi:
1.
Milliy va harakatli o'yinlar o'quvchilarning jismoniy faolligini sezilarli darajada
oshiradi (yurak urish tezligi 52.8% dan 85.6% gacha oshganligi kuzatildi) va jismoniy
ko'rsatkichlarni yaxshilaydi (p<0.05).
2.
Milliy va harakatli o'yinlar o'quvchilarning milliy qadriyatlar haqidagi
tushunchalarini kengaytiradi va ularni amaliy faoliyat davomida o'zlashtirishga
yordam beradi (tajriba guruhining 82.4% i milliy qadriyatlar haqidagi tushunchalari
kengayganligini ta'kidlashdi).
3.
Milliy va harakatli o'yinlar o'quvchilarning ijtimoiy ko'nikmalarini, xususan,
hamkorlik (+46.2%), liderlik (+44.1%) va konfliktlarni hal qilish (+41.3%)
ko'nikmalarini rivojlantiradi (p<0.001).
5.2. Tavsiyalar
Tadqiqot natijalari asosida quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
1.
Milliy va harakatli o'yinlarni o'quv jarayoniga integratsiya qilish
:
o
Jismoniy tarbiya darslarida har dars davomida kamida 15-20 daqiqa milliy va
harakatli o'yinlarga ajratish
o
Boshqa fanlar (matematika, o'qish, tabiatshunoslik) darslarida ham o'yin
elementlaridan foydalanish
o
Tanaffus vaqtida tashkillashtirilgan o'yinlar o'tkazish
2.
O'yinlarni o'quvchilarning yosh xususiyatlariga moslashtirilgan holda
tanlash
:
o
3-sinf o'quvchilari uchun "Chavandozlar", "Oq terakmi, ko'k terak",
"Tortishmachoq", "Pufakchalar", "Chumchuq" o'yinlari tavsiya etiladi
o
O'yinlarni soddalashtirish yoki murakkablashtirish orqali o'quvchilarning
imkoniyatlariga moslashtirish
3.
Milliy va harakatli o'yinlar bo'yicha o'qituvchilar uchun metodik
ko'rsatmalar ishlab chiqish
:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
310
ISSN:3030-3613
o
O'yinlarning ta'limiy-tarbiyaviy maqsadlari, qoidalari va o'tkazish
metodikasini yoritib berish
o
O'yinlarni o'quv dasturi mavzulari bilan bog'lash usullarini ko'rsatish
o
O'quvchilarning faolligini baholash mezonlarini taklif etish
4.
Milliy va harakatli o'yinlar orqali ota-onalar va maktab hamkorligini
kuchaytirish
:
o
Ota-onalar ishtirokida milliy o'yinlar bayramlarini tashkil etish
o
Oilada milliy o'yinlarni o'tkazish bo'yicha ota-onalarga tavsiyalar berish
o
Milliy o'yinlarning ahamiyati haqida ota-onalar uchun ma'rifiy tadbirlar
o'tkazish
Kelgusidagi tadqiqotlarda turli sinf o'quvchilari uchun milliy va harakatli
o'yinlarning ta'sirini o'rganish, o'yinlarning akademik ko'rsatkichlarga ta'sirini
aniqlash va zamonaviy texnologiyalar bilan milliy o'yinlarni integratsiyalash
imkoniyatlarini o'rganish maqsadga muvofiq.
ADABIYOTLAR RO'YXATI
1.
Abdullayeva, Q. (2015).
Boshlang'ich sinflarda jismoniy tarbiya mashg'ulotlarini
tashkil etish metodikasi
. Toshkent: TDPU.
2.
Azizxo'jayeva, N.N. (2019).
Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat
.
Toshkent: TDPU.
3.
G'afforov, Z. (2010).
O'zbek xalq o'yinlari
. Toshkent: O'qituvchi.
4.
Karimova, V.M. (2001).
Pedagogika
. Toshkent: Sharq.
5.
Qodirov, R. (2005).
Maktabgacha va boshlang'ich ta'limda o'yin texnologiyalari
.
Toshkent: Fan.
