T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
118
ISSN:3030-3613
GIMNASTIK SAKRASH MASHQLARI TEXNIKASINI O‘ZLASHTIRILISHI
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Milliy va harakatli o'yinlar o'qitish
metodikasi fani o'qituvchisi:
G'aniyev Suxrob Abduvali o'g'li
Jismoniy madaniyat yo'nalishi
1-bosqich 110-guruh talabasi
Boboraximov Shakarbek Foziljon o'g'li
Jismoniy madaniyat yo'nalishi
1-bosqich 110-guruh talabasi
Hayitboyev Shohrux Uktamjon o’g’li
Annotatsiya
Ushbu tadqiqot gimnastika sakrash mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish
jarayonini o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotda jismoniy tarbiya yo‘nalishining 1-
bosqich talabalari (n=30) ishtirok etdi. Tadqiqot davomida tayanch sakrash, uzunlikka
sakrash va balandlikka sakrash kabi asosiy gimnastika sakrash mashqlarining
texnikasini o‘zlashtirish bosqichlari va ularga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilindi.
Olingan natijalar mashqlarning murakkabligi, talabalarning individual tayyorgarlik
darajasi va o‘qitish metodikasining samaradorligi texnikani o‘zlashtirish tezligiga
sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatdi. Tadqiqot yakunida gimnastika sakrash
mashqlarini o‘rgatish jarayonini optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab
chiqildi.
Kalit so‘zlar:
gimnastika, sakrash mashqlari, texnika, o‘zlashtirish, jismoniy
tarbiya, talabalar, metodika, tayanch sakrash, uzunlikka sakrash, balandlikka sakrash.
Abstract
This research focuses on studying the process of mastering the technique of
gymnastic jumping exercises. The study involved first-year students (n=30) of the
physical education department. During the research, the stages of mastering the
technique of basic gymnastic jumping exercises such as vault, long jump, and high
jump, and the factors influencing them were analyzed. The results showed that the
complexity of the exercises, the individual preparedness level of the students, and the
effectiveness of the teaching methodology significantly affect the speed of mastering
the technique. At the end of the research, practical recommendations were developed
to optimize the process of teaching gymnastic jumping exercises.
Keywords :
gymnastics, jumping exercises, technique, mastering, physical
education, students, methodology, vault, long jump, high jump.
1. KIRISH
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
119
ISSN:3030-3613
Gimnastika jismoniy tarbiyaning asosiy turlaridan biri bo‘lib, harakat
koordinatsiyasi, kuch, chaqqonlik, moslashuvchanlik va jasurlik kabi muhim jismoniy
sifatlarni rivojlantirishga qaratilgan [1]. Gimnastika mashqlarining tarkibiy qismi
bo‘lgan sakrashlar esa alohida ahamiyatga ega bo‘lib, sportchining umumiy
tayyorgarlik darajasini oshirish, harakatlarni boshqarish qobiliyatini takomillashtirish
va murakkab elementlarni bajarish uchun poydevor yaratadi [2]. Ayniqsa, bo‘lajak
jismoniy tarbiya o‘qituvchilari uchun gimnastika sakrash mashqlarining texnikasini
mukammal o‘zlashtirish ularning kasbiy faoliyatida muhim rol o‘ynaydi [3].
Gimnastika sakrash mashqlarining texnikasi murakkab harakatlar majmuasidan
iborat bo‘lib, uni to‘g‘ri o‘zlashtirish uzoq vaqt va sistemali mashg‘ulotlarni talab etadi
[4]. Mashqlarning noto‘g‘ri bajarilishi esa nafaqat natijalarning pasayishiga, balki turli
jarohatlarning kelib chiqishiga ham sabab bo‘lishi mumkin [5]. Shu bois, gimnastika
sakrash mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish jarayonini ilmiy asosda o‘rganish, uni
optimallashtirish yo‘llarini aniqlash dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Ushbu tadqiqotning maqsadi jismoniy tarbiya yo‘nalishi talabalarida gimnastika
sakrash mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish jarayonining o‘ziga xos xususiyatlarini
aniqlash, texnikani o‘zlashtirishga ta’sir etuvchi omillarni tahlil qilish va o‘quv
jarayonini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
2. METODOLOGIYA
2.1. Tadqiqot ishtirokchilari
Tadqiqotda Denov tadbirkorlik va pedagogika institutining jismoniy madaniyat
yo‘nalishi 1-bosqichida tahsil olayotgan 30 nafar talaba (15 nafar o‘g‘il bola, 15 nafar
qiz bola) ishtirok etdi. Talabalarning o‘rtacha yoshi 18,5 ± 0,7 yil. Barcha ishtirokchilar
gimnastika bo‘yicha boshlang‘ich tayyorgarlik darajasiga ega edi.
2.2. Tadqiqot dizayni
Tadqiqot davomida talabalar uchta asosiy gimnastika sakrash mashqining
texnikasini o‘zlashtirish jarayonini o‘rgandilar:
1.
Tayanch sakrash:
Gimnastika ulovi orqali sakrash texnikasi.
2.
Uzunlikka sakrash:
Joyidan va yugurib kelib uzunlikka sakrash
texnikasi.
3.
Balandlikka sakrash:
“Qaychi” usulida balandlikka sakrash
texnikasi.
O‘quv jarayoni haftada ikki marta 90 daqiqadan iborat gimnastika
mashg‘ulotlari davomida 8 hafta davomida olib borildi. Mashg‘ulotlar davomida har
bir sakrash mashqining texnik elementlari bosqichma-bosqich o‘rgatildi va
talabalarning bajarish texnikasi muntazam ravishda baholab borildi.
2.3. Ma’lumot to‘plash usullari
Tadqiqotda quyidagi ma’lumot to‘plash usullaridan foydalanildi:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
120
ISSN:3030-3613
1.
Pedagogik
kuzatuv:
Mashg‘ulotlar
davomida talabalarning
sakrash mashqlarini bajarish texnikasi bevosita kuzatildi va maxsus kuzatuv
varaqalarida qayd etildi. Kuzatuv mezonlari har bir sakrash mashqining asosiy
texnik elementlarini o‘z ichiga oldi.
2.
Video tahlil:
Talabalarning sakrash mashqlarini bajarish jarayoni
video kameraga tasvirga olindi va keyinchalik harakatlarning kinematik
xususiyatlarini (uchish burchagi, tana holati, qo‘l va oyoq harakatlari
koordinatsiyasi) aniqlash uchun tahlil qilindi.
3.
Baholash testlari:
Har bir sakrash mashqining texnikasini
o‘zlashtirish darajasini aniqlash uchun maxsus baholash testlari o‘tkazildi.
Baholash mezonlari har bir texnik elementning to‘g‘ri bajarilish darajasiga
asoslandi (5 ballik tizimda).
4.
Suhbat:
Mashg‘ulotlar davomida va yakunida talabalar bilan
sakrash texnikasini o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklar, o‘qitish metodikasining
samaradorligi va o‘zlarining progresslari bo‘yicha suhbatlar o‘tkazildi.
2.4. Statistik tahlil usullari
Olingan ma’lumotlar SPSS 22.0 dasturi yordamida tahlil qilindi. Talabalarning
texnikani o‘zlashtirish darajasidagi o‘zgarishlarni aniqlash uchun takroriy o‘lchovlar
uchun dispersiya tahlili (ANOVA) va juftlashtirilgan t-testidan foydalanildi. Statistik
ahamiyatlilikning chegarasi p<0.05 deb belgilandi.
3. NATIJALAR
3.1. Tayanch sakrash texnikasini o‘zlashtirish dinamikasi
Bosqich
O‘rtacha ball (± standart og‘ish)
1-hafta
2.1 ± 0.4
3-hafta
3.5 ± 0.6
5-hafta
4.2 ± 0.5
8-hafta
4.6 ± 0.4
Tayanch sakrash texnikasini o‘zlashtirish jarayonida talabalarning o‘rtacha balli
1-haftadan 8-haftaga qarab sezilarli darajada oshganligi kuzatildi (p<0.001).
3.2. Uzunlikka sakrash texnikasini o‘zlashtirish dinamikasi
Bosqich
O‘rtacha ball (± standart og‘ish)
1-hafta
2.5 ± 0.5
3-hafta
3.8 ± 0.7
5-hafta
4.4 ± 0.6
8-hafta
4.7 ± 0.5
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
121
ISSN:3030-3613
Uzunlikka sakrash texnikasini o‘zlashtirish jarayonida ham talabalarning
o‘rtacha balli 1-haftadan 8-haftaga qarab sezilarli darajada oshganligi aniqlandi
(p<0.001).
3.3. Balandlikka sakrash texnikasini o‘zlashtirish dinamikasi
Bosqich
O‘rtacha ball (± standart og‘ish)
1-hafta
1.8 ± 0.3
3-hafta
3.0 ± 0.6
5-hafta
3.8 ± 0.7
8-hafta
4.3 ± 0.6
Balandlikka sakrash texnikasini o‘zlashtirish boshqa sakrash turlariga nisbatan
biroz sekinroq kechdi, ammo 8-hafta oxiriga kelib talabalarning o‘rtacha balli sezilarli
darajada oshdi (p<0.001).
3.4. Video tahlil natijalari
Video tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, mashg‘ulotlar davomida talabalarning
harakat koordinatsiyasi yaxshilandi, uchish burchagi optimallashdi va tana holati
sakrash texnikasiga moslashdi.
3.5. Suhbat natijalari
Suhbat davomida talabalarning aksariyati dastlabki bosqichlarda muayyan
qiyinchiliklarga duch kelganliklarini, ammo muntazam mashg‘ulotlar va
o‘qituvchining yo‘l-yo‘riqlari tufayli texnikani o‘zlashtirishda sezilarli progressga
erishganliklarini ta’kidladilar.
4. MUHOKAMA
Tadqiqot natijalari gimnastika sakrash mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish
jarayoni bosqichma-bosqich kechishini va muntazam mashg‘ulotlar natijasida
talabalarning texnik mahorati sezilarli darajada oshishini ko‘rsatdi. Tayanch sakrash
va uzunlikka sakrash texnikalari balandlikka sakrashga nisbatan tezroq o‘zlashtirildi,
bu esa ushbu mashqlarning nisbatan soddaligi bilan izohlanishi mumkin. Balandlikka
sakrash “qaychi” usuli murakkabroq koordinatsiyani talab etadi, shuning uchun uni
o‘zlashtirish ko‘proq vaqt talab etdi.
Video tahlil talabalarning harakat texnikasidagi ijobiy o‘zgarishlarni vizual
tarzda tasdiqladi. Harakat koordinatsiyasining yaxshilanishi, uchish burchagining
optimallashuvi va tana holatining to‘g‘rilanishi sakrash natijalarining yaxshilanishiga
bevosita ta’sir ko‘rsatdi.
Talabalar bilan o‘tkazilgan suhbatlar o‘qitish metodikasining muhimligini
ko‘rsatdi. O‘qituvchining aniq yo‘l-yo‘riqlari, individual yondashuvi va muntazam
baholashlari talabalarning motivatsiyasini oshirishga va texnikani to‘g‘ri
o‘zlashtirishga yordam berdi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
122
ISSN:3030-3613
Olingan natijalar gimnastika sakrash mashqlarini o‘rgatish jarayonida quyidagi
omillarga e’tibor qaratish zarurligini ko‘rsatadi:
Mashqlarning murakkabligini bosqichma-bosqich oshirish.
Talabalarning individual tayyorgarlik darajasini hisobga olish.
O‘qitishda vizual (video namoyish) va verbal (tushuntirish)
metodlardan samarali foydalanish.
Talabalarning harakatlarini muntazam ravishda baholash va
tuzatish.
5. XULOSA VA TAVSIYALAR
5.1. Xulosa
Tadqiqot natijalari jismoniy tarbiya yo‘nalishi talabalarida gimnastika sakrash
mashqlarining texnikasini o‘zlashtirish jarayoni muvaffaqiyatli kechishini ko‘rsatdi.
Muntazam va sistemali mashg‘ulotlar, to‘g‘ri o‘qitish metodikasi va talabalarning faol
ishtiroki texnik mahoratning sezilarli darajada oshishiga olib keldi.
5.2. Tavsiyalar
Tadqiqot natijalari asosida gimnastika sakrash mashqlarini o‘rgatish jarayonini
optimallashtirish uchun quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
1.
O‘quv
dasturini
takomillashtirish:
Gimnastika
sakrash
mashqlarini o‘rgatishga ajratilgan vaqtni ko‘paytirish va mashqlarning
murakkabligini bosqichma-bosqich oshirishni ta’minlash.
2.
O‘qitish metodikasini diversifikatsiya qilish:
Vizual materiallar
(video, rasmlar), didaktik o‘yinlar va individual topshiriqlardan keng
foydalanish.
3.
Texnikani baholash mezonlarini aniqlashtirish:
Har bir sakrash
mashqining texnik elementlarini baholash bo‘yicha aniq mezonlar ishlab chiqish
va talabalarni ular bilan tanishtirish.
4.
Qayta aloqani ta’minlash:
Talabalarning bajarish texnikasini
muntazam ravishda tahlil qilish va ularga konstruktiv qayta aloqani taqdim etish.
5.
Individual yondashuvni kuchaytirish:
Har bir talabaning
tayyorgarlik darajasini hisobga olgan holda individual mashqlar va topshiriqlar
berish.
6.
Zamonaviy
texnologiyalardan
foydalanish:
Video
tahlil
dasturlari va boshqa zamonaviy texnologiyalarni o‘quv jarayoniga joriy etish.
Kelgusidagi tadqiqotlarda gimnastika sakrash mashqlarini o‘zlashtirishga
psixologik omillarning ta’sirini o‘rganish va turli o‘qitish metodikalarining
samaradorligini qiyosiy tahlil qilish maqsadga muvofiq.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Landa, B. Kh. (2002).
Metodika fizicheskogo vospitaniya v gimnastike
. Moskva:
Izdatel'stvo "Akademiya".
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_2-to’plam_May-2025
123
ISSN:3030-3613
2.
Menxinxo‘jayev, H. I. (2017).
Gimnastika nazariyasi va uslubiyati
. Toshkent:
O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi.
3.
Rostovtsev, V. L. (2008).
Teoriya i metodika sportivnoy gimnastiki
. Moskva:
Fizkul'tura i sport.
4.
Smirnov, Yu. I. (2010).
Sportivnaya gimnastika
. Moskva: Izdatel'stvo "Sport".
5.
Uksusov, A. N. (2005).
Tekhnika gimnasticheskikh uprazhneniy
. Sankt-
Peterburg: Izdatel'stvo "Lan'".
