T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
244
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA YOSHDA 6 YOSHLI BOLALARDA
TASHABBUSKORLIKNI OSHIRISH
Mualliflar:
Kadirova Omadxon,
Andijon davlat pedagogika instituti,
Pedagogika va Psixologiya
kafedrasi o‘qituvchisi.
Rajabaliyeva Nishodaxon,
Maktabgacha ta’lim yo‘nalishi,
201-guruh talabasi.
Annotatsiya
Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi, ayniqsa 6 yoshli bolalarda
tashabbuskorlikni rivojlantirishning ahamiyati, unga ta'sir etuvchi asosiy omillar va
samarali metodlar tahlil qilingan. Maktabgacha ta’lim muassasalarida bolalarda
mustaqil fikrlash va tashabbus ko‘rsatish qobiliyatini rivojlantirish uchun innovatsion
yondashuvlarning zarurligi asoslab berilgan. Empirik tadqiqotlar asosida maktabgacha
ta’lim muhitining bolalarning tashabbuskorlik qobiliyatiga ta'siri yoritilgan.
Abstract
This article analyzes the importance of developing initiative in preschool
children, particularly six-year-olds, and examines the main factors and effective
methods influencing it. The necessity of implementing innovative approaches in
preschool educational institutions to foster children's independent thinking and
initiative is substantiated. Based on empirical studies, the impact of the preschool
environment on children's initiative skills is discussed.
Kalit so‘zlar:
Tashabbuskorlik, maktabgacha ta’lim, 6 yosh, rivojlanish, ijodiy
faoliyat, innovatsiya.
Keywords:
Initiative, preschool education, six-year-olds, development, creative
activity, innovation.
Kirish
Maktabgacha yosh - inson shaxsiyati shakllanishida eng muhim bosqichlardan
biridir. Ayniqsa, 6 yoshdagi bolalar ijtimoiy, emotsional va intellektual jihatdan faol
rivojlanadi. Bu davrda ularning tashabbuskorlik qobiliyatini shakllantirish muhim
ahamiyat kasb etadi (Vygotsky, 1978). Tashabbuskorlik bolaning mustaqil qaror qabul
qilishi, yangi g‘oyalarni ilgari surishi va ijodiy fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi.
Maktabgacha ta’lim muassasalari bolalarning tashabbusini qo‘llab-quvvatlash orqali
ularning shaxsiy rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi.
Asosiy qism
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
245
ISSN:3030-3613
Tashabbuskorlikning mohiyati va ahamiyati
Tashabbuskorlik - bu bolaning o‘z xohishiga ko‘ra faoliyat boshlashi va uni
davom ettirishi qobiliyatidir. Bu sifat bolaning ijtimoiy muhitda muvaffaqiyatli
moslashuvi va o‘zini namoyon etishida asosiy rol o‘ynaydi (Smilansky, 1990).
Tashabbuskor bolalar o‘z fikrini erkin ifodalaydi, muammolarni mustaqil hal qilishga
harakat qiladi va ijtimoiy faol bo‘ladi.
Tashabbuskorlikni rivojlantiruvchi omillar
Bolalarning tashabbuskorligini rivojlantirishda quyidagi omillar muhim
ahamiyatga ega:
- Oilaviy muhit: ota-onalarning rag‘batlantiruvchi va erkin tarbiyaviy uslubi.
- Pedagogik yondashuv: bolalar mustaqil qaror qabul qilish imkoniyatiga ega
bo‘lgan ta’lim muhitining yaratilishi.
- O‘yin faoliyati: rolli va ijodiy o‘yinlar orqali bolalar tashabbus ko‘rsatishga
o‘rganadi (Bodrova & Leong, 2007).
- Innovatsion metodlar: loyiha faoliyati, dramatizatsiya va muammoli vaziyatlar
asosida o‘quv jarayonini tashkil etish.
Samarali metod va texnologiyalar
Tashabbuskorlikni oshirish uchun quyidagi metodlar samarali hisoblanadi:
- Loyiha faoliyati: bolalar o‘z loyihalarini mustaqil ishlab chiqib, amalga
oshiradilar (Gordon & Browne, 2010).
- Rolli o‘yinlar: bolalar o‘zini turli rollarda sinab ko‘rish orqali tashabbus
ko‘rsatishadi.
- Muammoli vaziyatlar: bolalarga mustaqil yechim topishni talab qiladigan
topshiriqlar berish.
- Ijodiy topshiriqlar: rasmlar chizish, hikoyalar to‘qish orqali bolalarning
mustaqil fikrlashi va tashabbus ko‘rsatish qobiliyati rivojlanadi.
Empirik tadqiqotlar
2024–2025 yillarda Farg‘ona viloyatidagi maktabgacha ta’lim muassasalarida
o‘tkazilgan tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, loyiha va rolli o‘yin metodlaridan
foydalangan guruhlarda bolalarning tashabbus ko‘rsatish darajasi 30 foizga oshgani
aniqlangan. Bunday guruhlarda bolalar mustaqil qaror qabul qilish va yangi g‘oyalarni
ilgari surishda faolroq bo‘lgan (Tadqiqot natijalari, 2025).
Xulosa
6 yoshdagi bolalarda tashabbuskorlikni rivojlantirish ularning shaxsiy va
ijtimoiy rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida
bolalarga mustaqil faoliyat va tashabbus ko‘rsatish imkoniyatini yaratish, innovatsion
metodlardan foydalanish orqali kelajakda ijodkor va lider shaxslarni tarbiyalash
mumkin. Shu sababli, pedagoglar maktabgacha yoshdagi bolalarda tashabbuskorlikni
shakllantirishga alohida e’tibor qaratishlari zarur.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
246
ISSN:3030-3613
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher
Psychological Processes. Harvard University Press.
2.
Smilansky, S. (1990). Sociodramatic Play: Its Relevance to Behavior and Learning.
Psychology Press.
3.
Berk, L. E. (2013). Child Development (9th ed.). Pearson Education.
4.
Bodrova, E., & Leong, D. J. (2007). Tools of the Mind: The Vygotskian Approach
to Early Childhood Education. Pearson.
5.
Gordon, A. M., & Browne, K. W. (2010). Beginnings and Beyond: Foundations in
Early Childhood Education. Wadsworth.
6.
Nicolopoulou, A. (1993). Play, Cognitive Development, and the Social World:
Piaget, Vygotsky, and Beyond. Human Development, 36(1), 1–23.
7.
Frost, J. L., Wortham, S. C., & Reifel, S. (2012). Play and Child Development (4th
ed.). Pearson.
8.
Tadqiqot natijalari asosida (2025, Farg‘ona viloyati maktabgacha ta’lim
muassasalaridagi amaliy kuzatuvlar).
