T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
247
ISSN:3030-3613
MAKTABGACHA TA'LIMDA 4-5 YOSHDAGI BOLALARNING
TASHABBUSKORLIGINI OSHIRISH
Mualliflar:
Kadirova Omadxon
Andijon davlat pedagogika instituti,
Pedagogika va Psixologiya
kafedrasi o'qituvchisi
Mahmudjonova Muazzamxon,
Maktabgacha ta'lim yo'nalishi
201-guruh talabasi
Anotatsiya
Mazkur maqolada 4-5 yoshdagi bolalarning tashabbuskorligini oshirishning
muhimligi, uning ta'lim jarayoniga qo'shgan hissasi, hamda bu jarayonni qo'llab-
quvvatlash usullari haqida so'z yuritilgan. Tashabbuskorlikni oshirish bolalar uchun
o'ziga bo'lgan ishonchni rivojlantirish, ijtimoiy ko'nikmalarni shakllantirish va o'z
fikrini ifoda etish imkoniyatini yaratadi. Ta'lim jarayonida o'quvchilarning
tashabbuskorligini rag'batlantirishning amaliy usullari va pedagogik yondashuvlar
tahlil
qilingan.
Maqola
maktabgacha
ta'lim
muassasalarida
bolalarning
tashabbuskorligini oshirishga qaratilgan pedagogik strategiyalarni ishlab chiqish uchun
foydalidir.
Kalit so'zlar:
Tashabbuskorlik, maktabgacha ta'lim, bolalar, ijtimoiy
ko'nikmalar, pedagogik yondashuvlar.
Abstract
This article discusses the importance of developing initiative among children
aged 4-5 years, its impact on the learning process, and methods to support this process.
Promoting initiative helps children build self-confidence, develop social skills, and
express their opinions. The article analyzes practical methods and pedagogical
approaches that encourage children's initiative in the educational process. It is valuable
for developing pedagogical strategies aimed at enhancing initiative in early childhood
education institutions.
Keywords:
Initiative, preschool education, children, social skills, pedagogical
approaches.
Kirish
Maktabgacha ta'lim, bolalar uchun ilk ta'lim bosqichi sifatida, ularning
shaxsiyatining shakllanishida muhim ahamiyatga ega. Bu davrda bolalar o'z fikrini
ifoda etish, boshqaruvda ishtirok etish va tashabbuskorlikni rivojlantirishga qiziqishlari
ortadi. Tashabbuskorlik – bu o'z fikri va xulq-atvorini amalga oshirishda mustaqil va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
248
ISSN:3030-3613
faol bo'lishdir. Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun tashabbuskorlikni oshirish
nafaqat ularning o'zini ifoda etishiga yordam beradi, balki ijtimoiy ko'nikmalarni
rivojlantiradi, shu bilan birga, mustaqil fikrlash va muammolarni hal qilish
qobiliyatlarini ham shakllantiradi.
Maqolada 4-5 yoshdagi bolalar uchun tashabbuskorlikni oshirishda ishlatiladigan
metod va yondashuvlar, pedagogik amaliyotdagi muhim jihatlar, hamda bunday
jarayonni amalga oshirishda pedagogning roli tahlil qilinadi. Bolalarning
tashabbuskorligini oshirish ularning o'zini hurmat qilishiga, jamoada ishlashga va
yangi imkoniyatlar yaratishga yordam beradi. Shu sababli, maktabgacha ta'lim
muassasalarida tashabbuskorlikni rag'batlantirish va uni rivojlantirish dolzarb vazifa
hisoblanadi.
**Tashabbuskorlikni Rivojlantirishning Pedagogik Asoslari**
Bolalarning tashabbuskorligini rivojlantirish uchun pedagogik tizimda bir nechta
usullarni qo'llash zarur. Eng avvalo, bolalar bilan muloqotda bo'lganda, ularning fikriga
hurmat ko'rsatish, ularning fikrlarini tinglash va amaliy faoliyatda ishtirok etishga
imkon yaratish kerak. Bundan tashqari, bolalar uchun qo'llaniladigan o'quv metodlari,
ular bilan o'ynash, turli vazifalarni bajartirish, ijodiy va qiziqarli topshiriqlarni taqdim
etish orqali, tashabbuskorlikni rivojlantirish mumkin.
**1. O'yin metodlari:**
Bolalarning o'yin jarayonida o'z fikrlarini erkin ifoda etishlari, muammolarni hal
qilish va yangi g'oyalar yaratishlari uchun imkoniyatlar mavjud. O'yinlar orqali bolalar
o'zaro hamkorlik qilish, qiyinchiliklarni birgalikda yengish va yangi vazifalarni
bajarish qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Pedagogning roli bu jarayonda bolalarni
rag'batlantirish va ularning tashabbuslarini qo'llab-quvvatlashdir.
**2. Ijtimoiy vazifalar:**
Bolalarga ijtimoiy vazifalar berish, masalan, guruh ishlari yoki kichik jamoa
shakllantirish, ularga o'z tashabbuslarini namoyish etish imkonini beradi. Bu jarayon
orqali bolalar o'zaro fikr almashish, hamkorlik qilish, rahbarlik qilish va jamoa bilan
ishlashni o'rganadilar.
**3. Individual yondashuv:**
Har bir bolaning individual xususiyatlarini hisobga olish, ularning ehtiyojlari va
qobiliyatlariga mos ravishda o'quv jarayonini tashkil etish hamda har bir bolaning
tashabbuslarini rag'batlantirish muhimdir. Pedagogik yondashuvni individual tarzda
amalga oshirish bolalarning o'ziga bo'lgan ishonchini oshiradi.
**Tashabbuskorlikni Oshirishda Pedagogning Roli**
Pedagogning vazifasi bolalarga shunday sharoit yaratishdan iboratki, ular o'z
fikrlarini erkin ifoda eta olishsin, yangi g'oyalarni ilgari sura olishsin va turli vazifalarni
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
249
ISSN:3030-3613
bajarish orqali tashabbuskor bo'lishsin. Buning uchun pedagoglar quyidagi tavsiyalarni
amalga oshirishi kerak:
- Bolalar bilan ochiq va samimiy muloqot qilish.
- Ularning g'oyalarini hurmat qilish va yangi fikrlarni quvvatlash.
- Har bir bolaning rivojlanishiga mos tarzda faoliyatlarni tashkil etish.
- Tashabbuskorlikni qo'llab-quvvatlash uchun motivatsion vositalar ishlab
chiqish.
Xulosa
4-5 yoshdagi bolalarda tashabbuskorlikni rivojlantirish maktabgacha ta'lim
muassasalarining eng muhim vazifalaridan biridir. Tashabbuskor bolalar nafaqat o'z
fikrlarini erkin ifoda eta olishadi, balki jamoada ishlash, ijtimoiy ko'nikmalarni
rivojlantirish va mustaqil fikrlashda ham yuqori natijalarga erishadilar. Pedagoglar va
ota-onalar bu jarayonda bolalarga o'z g'oyalarini ilgari surish, yangilik yaratish va o'z
tashabbuslarini amalga oshirish uchun imkoniyat yaratishlari kerak. Maktabgacha
ta'lim muassasalarida tashabbuskorlikni rivojlantirish uchun pedagogik metodlar va
yondashuvlarni joriy etish, bolalar uchun yanada samarali o'quv jarayonini yaratish
imkonini beradi.
Foydalanilgan Adabiyotlar
1.
Alimova, N. (2020). **Maktabgacha ta'limda bolalarning ijtimoiy ko'nikmalarini
rivojlantirish**. Andijon, Andijon davlat pedagogika instituti.
2.
Kadirova,
O.
(2021).
**Maktabgacha
ta'lim
jarayonida
pedagogik
texnologiyalar**. Tashkent: O'qituvchi nashriyoti.
3.
Sarxanov, T. (2019). **Maktabgacha ta'lim va tarbiyada innovatsiyalar**.
Toshkent: Ta'lim nashriyoti.
Snoskalar
1.
Alimova, N. (2020). Maktabgacha ta'limda bolalarning ijtimoiy ko'nikmalarini
rivojlantirish, Andijon, Andijon davlat pedagogika instituti.
2.
Kadirova, O. (2021). Maktabgacha ta'lim jarayonida pedagogik texnologiyalar,
Tashkent: O'qituvchi nashriyoti.
3.
Sarxanov, T. (2019). Maktabgacha ta'lim va tarbiyada innovatsiyalar, Toshkent:
Ta'lim nashriyoti.
