T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
304
ISSN:3030-3613
AHMAD YUGNAKIYNING “HIBAT-UL-HAQOYIQ” ASARI
Qo’qon Unversiteti Andijon filiali
Ijtimoiy-gumanitar fanlar fakulteti
Filologiya va tillarni o’qitish o’zbek tili yo’nalish
Asilbekova Sevinch Sanjarbek qizi
Email:sevinchasilbekova@gmail.com
Annotasiya:
Maqolada Ahmad Yugnakiyning “Hibat-ul-Haqoyiq” asarining
ilmiy va ma’naviy ahamiyati o’rganiladi. Uahbu asar, o’zining g’oyaviy va falsafiy
mazmuni bilan qadimgi Sharq adabiyotida muhim o’rin tutadi. Maqolada asarni
tahlil
qilish orqali, uning inson ruhiyatiga bo’lgan ta’siri va o’z davrining falsafiy
qarashlarini aks ettirishi masalalariga to’xtaladi. Tadqiqot metodologiyasiga ilmiy
tahlil, lingvistik tahlil, falsafiy fikrni o’rganish orqali uning ahamiyatini va hozirgi
kunda uni zamonaviy dunyoqarashga qanday tatbiq etish mumkinligi masalalari
yoritiladi.
Kalit so’zlar
: Ahmad Yugnakiy, Hibat-ul-Haqoyiq, falsafiy asar, Sharq
adabiyoti, inson ruhiyati, o’rta asrlar, tasavvuf, Sharq falsafasi.
Kirish:
Ahmad Yugnakiyning “Hibat-ul-Haqoyiq asari -o’rta asrlar sharq
adabiyotining eng muhim va o’ziga xos asarlaridan biridir. Yugnakiyning bu asari
o’zining ilmiy, axloqiy va falsafiy mazmuni bilan o’sha davrdagi ilm-fan va
madaniyatini aks ettiradi. Ushbu asar, nafaqat adabiyotshunoslik nuqtai nazaridan balki
falsafiy fikr rivojlanishi, axloqiy tarbiya va inson ruhiyatini tushunishda katta
ahamiyatga ega.Yugnakiyning “Hibat-ul-Haqoyiq” asari tasavvuf va falsafiy qarash
chuqur o’zlashtirgan va o’z davrining ilmiy muhitiga katta ta’sir ko’rsatgan.
Maqolada Yugnakiyning asarini o’rganish va tahlil qilish orqali uning falsafiy,
axloqiy va ilmiy g’oyalari qanday rivojlanganini, shuningdek, uning asarining o’sha
davrdan bugungi kungacha qanday ahamiyatiga ega ekanligini ko’rsatish maqsad
qilingan. Yugnakiyning asari, uning yuksak ma’naviyati va ijtimoiy ahamiyati bilan
o’sha davrda yashagan va faoliyat ko’rsatgan bilimdonlarning dunyoqarashlarini
shakllantirgan.
Tadqiqot metadologiyasi
Maqolada tadqiqot metodologiyasi sifatida bir nechta ilmiy yondashuvlardan
foydalaniladi. Masalan: Yugnakiyning asari tahlil qilinadi va uning g’oyaviy mazmuni,
axloqiy nuqtai nazari, falsafiy qarashlari o’rganiladi. Asarning struktura va tarkibini
tahlil qilish orqali uning ifoda tarzini o’rganish hamda Yugnakiyning til va adabiyotga
qo’shgan hissasini aniqlash. Bu yondashuv asarining shakli va mazmunini o’zaro
bog’lashda muhim ahamiyatiga ega. Yugnakiyning g’oyalarini tasavvuf, axloq,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
305
ISSN:3030-3613
insoniyat va tabiat bilan bo’lgan munosabatlarni o’rganish orqali uning falsafiy fikrini
chuquroq tushuninsh.
Asosiy qism
Ahmad Yugnkiy taxminan (1095-1160) -o’rta asrlar Sharqida yashagan buyuk
olim, shoir va falsafiy hikmat sohibi bo’lgan. Uning asarlari o’z davrining ijtimoiy,
ilmiy va ma’naviy tafakkurini ifoda etadi. “Hibat-ul-Haqoyiq” asari Yugnakiyning
eng muhim va mashhur asari bo’lib, unda insoniyatning maqsadga erishishi uchun
zarur bo’lgan axloqiy va diniy me’yorlar bayon etiladi.
Asarning nomi o’zida “haqiqiy hikmatning nasihatlari” degan ma’noni
anglatadi. Yugnkiyning asaridagi asosiy mavzu insoninning o’zini anglash, Allohga
bo’lgan muhabbat va u bilan bo’gan aloqani mustahkamlashdir. U asarda insonning
ruhiy tozaligi, axloqiy fazilatlar va ijtimoiy ahamiyatiga ega bo’lgan xulq-atvorlarini
targ’ib etadi. Asar, shuningdek, shaxsiy ruhiy o’sish, o’zini anglash va tashqi dunyo
bilan bo’lgan aloqani tartibga solish kabi mavzularni ham yoritadi. Yugnakiyning
falsafasi, insonning maqsadi – o’zining ruhiy kamolotiga erishish va haqiqiy bilimni
topishdir. U nafaqat o’z davrida, balki keyingi asrlarda ham Sharq falsafsiga katta
ta’sir ko’rsatgan. Asarda tasavvufning asosiy g’oyalari ruhning tozaligi , dilning
pokligi, Alloh bilan aloqaning uzviyligi va insonning maqsadi bo’yicha nazariyalar
mavjud. Yugnakiyning tasavvufiy qarashlari, uning zamonasi bilan bog’liq holda
nafaqat diniy, balki axloqiy va ijtimoiy tafakkurga ham ta’sir ko’satgan. U shuningdek,
insonning erkinligi, xulq-atvori va axloqiy me’yorlar haqidagi fikrlarini bayon etadi.
Ahmad Yugnakiyning “Hibat-ul-Haqoyiq” asari o’zining g’oyaviy va ilmiy ahamiyati
bilan Sharq falsafasining yirik yodgorliklaridan biridir. U o’z asarida faqat axloqiy
o’sishga xizmat qiladi. Asarda tasavvufiy ilm va falsafiy mulohazalar orqali o’zgacha
tafakkur yaratgan, bu tafakkur, insonni haqiqiy bilimga, ichki tinchlikka va ma’naviy
yuksalishga yetaklshgan qaratilgan. Ahmad Yugnakiyning axloqiy g’oyalari, o’z
davrida jamiyatidagi axloqiy qadriyatlarini shakllantirishda muhim ro’l o’ynagan.
Asarda ko’rsatilgan axloqiy ideal, insonning o’zini tanishi ,o’z fazilatlarini
rivojlantirishga bo’lgan intilishi bilan bog’liq. Yugnakiyning axloqiy o’gitlari,
insonning o’zining ichki dunyosini o’zgartirish, ma’naviy kamolotga erishish yo’lida
izlanishga chaqiradi. Bu g’oyalar nafaqat o’rta asrlar, balki bugungi kunning ham
dolzarb masalalariga javob beradi. Aksariyat jamiyatlar o’zlarining axloqiy
qadriyatlarini qayta ko’rib chiqish zaruriyatni his qilmoqda va bu borada Yugnakiyning
g’oyalari o’z ahamiyatini yo’qotmagan. Yugnakiyning “Hibat-ul-Haqoyiq” asari faqat
ilmiy yoki falsafiy asar bo’lib qolmay, balki pedagogika g’oyalarga boydir. Asarda
insonning tarbiyasi, ayniqsa, axloqiy tarbiya masalalari chuqur o’rganiladi.
Yugnakiyning fikricha, axloqiy tarbiya, insonning ma’naviy o’sishni ta’minlaydi
nafaqat ilmiy bilimlarini o’rganish, balki o’zini anglash va ruhiy tozalash jarayoni
sifatida ko’rsatadi. U insonning ichki dunyosini tozalash, uni yaxshilash va jamiyatga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
306
ISSN:3030-3613
foyda keltirishni eng muhim maqsad deb biladi. Uning asardagi yuksak ma’naviy ideal
va haqiqiy bililmga bo’lgan izlanishlar,bugungi kunda ham o’z ahamiyatini
yo’qotmagan va odamlar o’rtasidagi munosabtlarni yaxshilashga yordam berishi
mumkin.
Tahlil va natijalar
Ahmad Yugnakiyning “Hibat -ul-Haqoyiq” asari, o’zining falsafiy chuqurligi,
axloqiy o’rni va ijtimoiy ahamiyati bilan zamonamizga ham dolzarbdir. Uning
g’oyalari, ayniqsa, axloqiy va ruhiy kamolotga erishish yo’li, insonning o’zini
anglashdagi muhim masalalar bugungi kunda ham o’z ahamiyatini saqlaydi.
Yugnakiyning asari nafaqat diniy e’tiqodlarini tasvirlashda, balki insonni o’zigiga
qaytarish, uning ruhiyatini yaxshilashda katta ahamiyatiga ega. Shuningdek, uning
g’oyalari zamonaviy axloqiy muammolarini hal qilishda ham qo’llanilishi mumkin.
Xulosa
Ahmad Yugnakiyning “Hibat-ul-Haqoyiq” asari, uning falsafiy va axloqiy
qarashlari, zamonaviy axloqiy muammolarini yechishda ham muhim ahamiyatiga ega.
Asar, insonning ma’naviy o’sishi, o’zini anglash va haqiqiy bilimni qidirish yo’lida
muhim qo’llanma qidirish yo’lida muhim qo’llanma bo’lishi mumkin. Yugnakiyning
asari o’z davrining ilmiy va diniy tafakkurni aks ettirishi bilan birga, bugungi kunda
ham o’z dolzarbligini yo’qotmagan.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxat:
1.
1QODIROV,
A.
(2025).
BADIIY
ASAR
TAHLILI
VA
DIN
INTEGRATSIYASI:(Alisher
Navoiy
ijodi
misolida). Hamkor
konferensiyalar, 1(11), 386-388.
2.
Qodirov, A. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA. University Research Base, 857-860.
3.
Abdulazizbek, Q. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA. Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali, 2(42),
144-149.
4.
Qodirov,
A.,
Inomjonova,
M.,
&
Olimova,
X.
(2025).
ADABIYOTSHUNOSLIKDA BADIIY ASAR TILI VA BADIIY NUTQ
USLUBI. Наука и технология в современном мире, 4(5), 36-38.
5.
O’G’Li, Q. A. L. (2023). ADABIYOTSHUNOS USLUBI HAQIDA (DILMUROD
QURONOV IJODI MISOLIDA). World of Philology, 2(2), 46-50.
6.
Kobilova, Z. B. (2021). Amiriy and fazliy. Asian Journal of Multidimensional
Research, 10(9), 271-276.
7.
Kobilova, Z. (2022). Image of a Drinker and a Hermit in the Amir Al-
Ghazali. EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL
EDUCATION, 2(4), 173-176.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
307
ISSN:3030-3613
8.
Qobilova, Z. (2020, December). THE ARTISTIC-AESTHETIC EFFECT OF
AMIRI'S POETRY SCOPE. In Конференции.
9.
Haliljonovna, S. K. (2024). PSYCHOLOGICAL POSSIBILITIES OF FORMING
INTERESTS IN VISUAL ARTS IN PRESCHOOL CHILDREN. Galaxy
International Interdisciplinary Research Journal, 12(3), 438-442.
10.
Жахонгирова, Тамила; ,ЭВОЛЮЦИЯ НЕГАТИВНЫХ ЭМОЦИЙ В
АНГЛИЙСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ: СЕМАНТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ,Ta'limning
zamonaviy transformatsiyasi,11,2,18-20,2024,
11.
Andreyevna, Jaxongirova Tamila; ,CURRENT TRENDS AND DEVELOPMENT
FACTORS IN THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN
EDUCATION,Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari,28,1,230-233,2024,
12.
Khabibullaeva F.K. The Problem of Adequacy in Russian Translations of A.
Kadiri’s novel “The Past Days”. Toronto. Design Engineering. 2022. – P. 6091-
6101.
13.
Abdullaevna, K. G. (2024). TRANSLATION CHALLENGES IN SCIENTIFIC
AND TECHNICAL TRANSLATION WITH A FOCUS ON TERMINOLOGICAL
DICTIONARIES. Science and innovation, 3(Special Issue 34), 178-181.
14.
Toshboyeva, O. (2024). THE TERMINOLOGY, GENESIS, AND LINGUISTIC
FOUNDATIONS OF "BRAND NAMES" IN THE WORLD OF LINGUISTICS.
University Research Base, 992-995.
