https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
341
QANDLI DIABETGA QARSHI DORI VOSITALARI BILAN ZAHARLANISH
HOLATLARI. ULARNING TAHLILI
Sheraliyev Mirg‘ani Sheraliyevich
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabasi
1
Tashanov Odilboy Safar o‘g‘li
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Samarqand, O‘zbekiston
*e- mail :
sheraliyevmirgani761@gmail.com
Annotatsiya: Qandli diabet (DM) — bu organizmning insulin ishlab chiqarish va
ishlatish qobiliyatining buzilishi natijasida yuzaga keladigan metabolik kasallik bo‘lib,
bu holatni davolash uchun turli dori vositalari qo‘llaniladi. Asosan, bu dorilar qand
miqdorini pasaytirish, insulin ishlab chiqarishni rag‘batlantirish yoki insulinga
sezgirlikni oshirish orqali ishlaydi. Biroq, dorilarning noto‘g‘ri dozasi yoki noto‘g‘ri
foydalanilishi zaharlanish holatlariga olib kelishi mumkin. Ushbu maqolada qandli
diabetga qarshi dori vositalari bilan zaharlanish holatlari va ularning tahlili ko‘rib
chiqiladi.
Kalit so‘zlar: DM, Insulin, GLP-1, SGLT-2, infeksiya, jismoniy stress yoki
travmalar, antihipertenziv.
Qandli diabetni davolashda ishlatiladigan dori vositalari
Qandli diabetni davolashda qo‘llaniladigan dori vositalarini ikki asosiy guruhga
ajratish mumkin:
1.
Insulin
– bu qandli diabetning birinchi turini (tip 1) davolashda,
shuningdek, ba'zan ikkinchi tur (tip 2) diabetda ham ishlatiladigan dori vositasi. Insulin
qondagi qandni kamaytiradi, ammo uning ortiqcha qabul qilinishi gipoglikemiyaga
(qondagi shakar darajasining xavfli darajada pasayishi) olib kelishi mumkin.
2.
Oral (og‘izdan qabul qilinadigan) qandni pastlatuvchi dori vositalari
–
bu
dorilar
insulinning
ta'sirini
kuchaytirish
yoki
organizmning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
342
insulinga nisbatan sezgirligini oshirish orqali qondagi qand miqdorini nazorat qilishga
yordam beradi. Ular orasida metformin, sulfonilurealar, GLP-1 agonistlari, DPP-4
inhibitorlari va SGLT-2 inhibito‘rleri mavjud.
Insulin bilan zaharlanish holatlari
Insulin bilan zaharlanish odatda uning haddan tashqari dozasi qabul qilinganda
yuzaga keladi. Diabetga qarshi dorilarni noto‘g‘ri va ehtiyotkorlik bilan qabul
qilmaslikning asosiy sababi — gipoglikemiya holatiga olib kelishi mumkin. Insulinni
noto‘g‘ri dozada olish quyidagi alomatlarga sabab bo‘lishi mumkin:
•
Bosh og‘rig‘i va titroq
•
Terlash va yurak urishining tezlashishi
•
Bosh aylanishi va yengil boshqalar
•
Kuchli ochlik, qaltirash
•
Hushdan ketish yoki xotira yo‘qolishi
Insulinni noto‘g‘ri qabul qilish ayniqsa bolalar va qandli diabetni boshqarishda
tajribasi kam bemorlarda xavfli. Bunday holatda, darhol shakar qabul qilish yoki
shifokor yordami talab etiladi.
Oral dori vositalari bilan zaharlanish holatlari
Oral dori vositalarining haddan tashqari dozasi ham gipoglikemiyani keltirib
chiqarishi mumkin. Metformin kabi dori vositalari qonda shakarni pasaytirish bilan
birga, ba'zan og‘ir yon ta'sirlar va zaharlanishga olib kelishi mumkin. Metformin
ortiqcha qabul qilinsa, bu laktik acidozga (qon pH darajasining pasayishi) sabab bo‘lishi
mumkin. Bu holat tez-tez ich ketishi, nafas olishning qiyinlashishi, mushaklarda og‘riq
va bosh og‘rig‘i kabi alomatlar bilan yuzaga keladi.
Qandli diabetga qarshi dorilarning noto‘g‘ri qo‘llanilishi va zaharlanish
xavfini oshiruvchi omillar
1.
Noaniq va noto‘g‘ri dozalar
: Qandli diabetni davolashda eng muhim omil
— dori vositalarining aniq dozasi va vaqtida qabul qilinishidir. Dorilarning ko‘plab
turlari mavjud va ularni noto‘g‘ri qo‘llash xavf tug‘diradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
343
2.
Boshqa dorilar bilan o‘zaro ta'siri
: Ba'zi dori vositalari bir-biri bilan
o‘zaro ta'sir qilishi mumkin. Misol uchun, ba'zi antibiotiklar yoki antihipertenziv dorilar
qandli diabetga qarshi dorilar bilan o‘zaro ta'sir qilishi mumkin, bu esa gipoglikemiya
yoki boshqa salbiy oqibatlarga olib keladi.
3.
Bemorning holati
: Diabet bilan og‘rigan bemorlarning turli holatlaridagi
(masalan, infeksiya, jismoniy stress yoki travmalar) o‘zgarishlar qondagi shakarni
keskin o‘zgartirishi mumkin, bu esa dori dozasining aniqligini murakkablashtiradi.
4.
Davolash rejasiga rioya etmaslik
: Bemorlar ko‘pincha dori-darmonlarni
to‘g‘ri vaqtda qabul qilmasliklari yoki o‘z-o‘zidan dori dozalarini oshirishlari mumkin.
Buning natijasida gipoglikemiya yoki boshqa xavfli holatlar yuzaga keladi.
Zaharlanishning oldini olish va profilaktika
Zaharlanish holatlarining oldini olish uchun bir qator profilaktik choralar ko‘rish
zarur:
1.
Shifokor maslahatlari
: Bemorlar qandli diabetni davolashda faqat
shifokor tomonidan belgilangan dori vositalarini qabul qilishlari kerak. Dori dozalari va
qabul qilish vaqti shifokor tomonidan belgilangan bo‘lishi kerak.
2.
Monitoring va kuzatish
: Qandli diabetni davolovchi bemorlar doimiy
ravishda qondagi shakar miqdorini o‘lchashlari va shifokor bilan muntazam
uchrashuvlarda bo‘lishlari lozim. Bu ular uchun xavfsiz va samarali davolashni
ta'minlaydi.
3.
Ehtiyotkorlik bilan dori qo‘llash
: Bemorlar dori vositalarini birgalikda
qabul qilayotgan bo‘lsa, bularning o‘zaro ta'sirini hisobga olish zarur. Bu bilan, noto‘g‘ri
dozalarni oldini olish mumkin.
Xulosa
Qandli diabetni davolashda ishlatiladigan dori vositalarining noto‘g‘ri qo‘llanilishi
xavfli holatlarga olib kelishi mumkin. Insulin va oral qandni pastlatuvchi dori
vositalarining noto‘g‘ri dozasi gipoglikemiya yoki boshqa xavfli tibbiy holatlarni
yuzaga keltirishi mumkin. Buning oldini olish uchun bemorlar va tibbiyot mutaxassislari
o‘rtasida samarali aloqalar o‘rnatish,
dori dozalarini va qabul qilish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
344
vaqtlarini aniq belgilash muhimdir. Faqatgina shifokor ko‘rsatmalariga amal qilib,
doimiy monitoring orqali diabetni samarali boshqarish mumkin.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Kuchkarov O. A. et al. Investigation of particular parameters of a
semiconductor ammonia gas analyzer //IOP Conference Series: Materials Science and
Engineering. – IOP Publishing, 2020. – Т. 862. – №. 6. – С. 062101.
2.
Mamadiyeva M. I., Ruziyev E. A., Mamirzayev M. A. Analitik kimyoni
o‘qitishda mustaqil ta’limni tashkil etish //O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida
kimyoning o‘rni" mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari, III qism.-
SamDU. – 2018. – Т. 124.
3.
Файзуллаев Н. И., Мамирзаев М. А., Асроров Д. А. ИССЛЕДОВАНИЕ
ПРОЦЕССА
ОБРАЗОВАНИЯ
ДЕФЕКТОВ,
ОБРАЗУЮЩИХСЯ
В
МЕЗОПОРИСТОМ УГЛЕ //Universum: химия и биология. – 2023. – №. 5-3 (107).
– С. 10-19.
4.
Ташанов O. С., Саветов К. Т. ЛЕКАРСТВЕННЫЕ РАСТЕНИЯ,
ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В КАЧЕСТВЕ СРЕДСТВ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ СЛИЗИСТОЙ
ОБОЛОЧКИ РТА //Research and Publications. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 42-45.
5.
Ташанов O. С. СТОМАТОЛОГИЧЕСКИЕ ГЕЛИ //Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 31. – №. 1. – С. 67-70.
6.
Абдураззокова Х. Г. и др. MEDICINAL PLANTS USED AS
REMEDIES FOR THE ORAL MUCOSA //Proceedings of International Conference on
Educational Discoveries and Humanities. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 29-32.
7.
Zarxol B., Mamirzayev M. A., Tashanov O. S. VITAMINLAR ISHLAB
CHIQARISH VITAMINLARNING BIOLOGIK AHAMIYATI MODDALAR
ALMASHINUVI //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 21. – №.
5. – С. 154-159.
8.
Anvarovich C. A., Razhabboevnason A. R., Safarovich T. O. Medicinal
Plants used as Remedies for the Treatment of the Oral Mucosa //American Journal of
Pediatric Medicine and Health Sciences (2993-2149). – 2024. – Т. 2. – №. 2. – С. 491-
494.
9.
Хамдамкулов Д. Х. и др. ПОЛУЧЕНИЕ ВЫТЯЖКИ ИЗ АИРА
ОБЫКНОВЕННОГО (Acorus calamus, Linnaeus, 1753) //Proceedings of International
Conference on Educational Discoveries and Humanities. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 21-
24.
10.
SHomurodov S. H. S. H., Tashanov O. S. ZAHARLI MЕTALL
KATIONLARINI MINЕRALIZATDAN ANIQLASH. QO‘RG‘OSHIN KATIONINI
TAHLILI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. –
2024. – Т. 55. – №. 4. – С. 17-20.
11.
Husanov A. D., Tashanov O. S. DЕNITRATSIYALASHNI GIDROLIZ
USULI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. –
2024. – Т. 55. – №. 4. – С. 25-27.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
345
12.
Musayev D. S., Tashanov O. S. MINЕRALIZATNI KASRLI USULDA
ANIQLASHDA HALAQIT BЕRUVCHI IONLARNI NIQOBLASH USULLARI
//ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т.
55. – №. 4. – С. 28-30.
13.
Nematov S. H. S. H., Tashanov O. S. ZAHARLI MЕTALL
KATIONLARINI MINЕRALIZATDAN ANIQLASH. BARIY BIRIKMALARINI
CHO‘KMADAN ANIQLASH //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 55. – №. 4. – С. 14-16.
14.
Bobobek E., Tashanov O. S. RADIONUKLIDLAR VA ULARNING QO
‘LLANILISHI //Лучшие интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 32. – №. 1. –
С. 141-146.
15.
Байкулов А., Советов К. Динамика показателей продуктов
перекисного окисления (среднемолекулярные пептиды. Малоновый диальдегид)
в крови у крыс с экспериментальным термическим ожогом //Журнал вестник
врача. – 2012. – Т. 1. – №. 1. – С. 43-45.
16.
Kamol o‘g‘li D. I., Inom o‘g‘li X. J. Temirning odam organizmidagi
ahamiyati va vazifalari //Modern education and development. – 2024. – Т. 12. – №. 2.
– С. 72-75.
17.
Inomovich X. J. et al. SUN'IY OQSIL OZUQA MODDALARINI ISHLAB
CHIQARILISHI
VA
KELGUSIDAGI
IMKONIYATLAR
//Лучшие
интеллектуальные исследования. – 2024. – Т. 32. – №. 1. – С. 288-294.
18.
Inomovich X. J. et al. FERMENTLARNING TIBBIYOTDAGI
AHAMIYATI VA ULARNING QO‘LLANILISHI //Лучшие интеллектуальные
исследования. – 2024. – Т. 32. – №. 1. – С. 281-287.
19.
Fayzullaev N., Mamirzayev M. Mathematical modeling of kinetics and
reactors of methane nanocarbon reaction //AIP Conference Proceedings. – AIP
Publishing, 2023. – Т. 2789. – №. 1.
