https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
279
JIGAR VA ORQANI DESTRUKSIYALASH. DESTRUKTATDAN SIMOBNI
SIFAT VA MIQDORNI BAHOLASH
Yoqubova Feruza Mirali qizi2
Samarqand davlat tibbiyot universiteti talabasi
Tashanov Odilboy Safar o‘g‘li 1
Samarqand davlat tibbiyot universiteti, Samarqand, O‘zbekiston
*e- mail:odilboy199626@gmail.com
Tel:+998939966196
Annotatsiya: Jigar va buyrakni destruksiyalash (yo'q qilish yoki zararlash)
biologik tizimlarning zararli o'zgarishlarini, shu jumladan simob kabi og'ir metallar
bilan ta'sirlanishini o'rganish, tibbiyot va toksikologiya sohalarida muhim ahamiyatga
ega. Simob, ayniqsa, jigar va buyraklarda toksik ta'sir ko'rsatadi, chunki bu organlar
simobni saqlash va o'zgartirishda ishtirok etadi.
Kalit so‘zlar: Jigar va buyrak, Simob, yo'q qilish yoki zararlash, . Toksikologik
tahlil va tashxis, Destruksiyalash, Elementar simob, AES, AAS
Jigar va buyrakni destruksiyalash (yo'q qilish yoki zararlash) biologik tizimlarning
zararli o'zgarishlarini, shu jumladan simob kabi og'ir metallar bilan ta'sirlanishini
o'rganish, tibbiyot va toksikologiya sohalarida muhim ahamiyatga ega. Simob, ayniqsa,
jigar va buyraklarda toksik ta'sir ko'rsatadi, chunki bu organlar simobni saqlash va
o'zgartirishda ishtirok etadi.
Jigar va buyrakdagi simobni destruksiyalash va uni tahlil qilish jarayoni quyidagi
bosqichlardan iborat bo'lishi mumkin:
1. Simobning to'planishi va ta'siri
Simob, jigar va buyraklarga kirganidan so'ng, ular bu toksik moddaning
zararsizlanishiga yordam berishga harakat qiladi, lekin uning yuqori miqdori bu
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
280
organlarda to'planadi. Simob, ayniqsa, simobning organlarda to'planishi jigar va buyrak
hujayralarini zararlashi mumkin.
Jigarda simobning asosiy ta'siri hujayra energiya ishlab chiqarish va metabolizm
jarayonlariga ta'sir ko'rsatishi, hujayra membranalarini buzishi va apoptoz (hujayra
o'limi)ni keltirib chiqarishi mumkin.
Buyrakda simobning ta'siri, ayniqsa, nefronlar (buyrakning funktsional birligi)ni
zararlash orqali, buyrak funktsiyasining pasayishiga olib keladi. Bu holat, simobning
buyraklar orqali filtrlash va konsentratsiyalash jarayonlariga salbiy ta'sir ko'rsatishi
sababli yuzaga keladi.
2. Destruksiyalash jarayonida simobning miqdorini aniqlash
Simobning miqdorini aniqlash uchun bir nechta usullar mavjud:
Biologik namunalarda simobni aniqlash: Simobni aniqlash uchun, odatda qon,
siydik, jigar va buyrak to'qimalari namunalaridan foydalaniladi. Simobning toksik
ta'sirini o'lchash uchun uning miqdori tahlil qilinadi.
Siydikdagi simob miqdori jigar va buyraklardagi simobni aniqlashda yordam
beradi.
Jigar va buyrak to'qimalaridagi simobni o'lchash uchun atom emissiya
spektroskopiyasi (AES) yoki atom yutilish spektroskopiyasi (AAS) kabi metodlardan
foydalanish mumkin.
Simobning yutilish darajasi: Simobning organizmga kirish darajasi va uning
yutilish tezligi muhim ahamiyatga ega. Bu jarayon organizmning simobga qarshi
javobini belgilaydi va tashxisni to'g'ri qo'yishda yordam beradi.
3. Simobning destruksiyalashda sifatini aniqlash
Simobning sifatini aniqlashda uning kimyoviy holati va to'qimalarda qanday
formada bo'lishi muhimdir. Simobning organlarda to'planishi ko'pincha quyidagi
shakllarda bo'ladi:
Metil simob: Bu simobning eng toksik formasi bo'lib, asosan nerv tizimi va boshqa
organlarga zarar еtkazadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
281
Elementar simob: Bu formadagi simob gaz holida yoki metall shaklida bo'lib, nafas
yo'llari orqali organizmga kirishi mumkin.
Destruksiyalash jarayonida simobning toksikligi va miqdori shuningdek, uning
organizmda qanday ta'sir ko'rsatishini va organlar funksiyasiga qanday salbiy
o'zgarishlar keltirib chiqarishini belgilaydi.
4. Toksikologik tahlil va tashxis
Simobning destruksiyalash va toksik ta'sirlarini baholash uchun tizimli
toksikologik tahlillar o'tkaziladi. Ular organizmda simobning to'planish darajasini,
uning zararli ta'sirlarini va potentsial davolash usullarini aniqlashga yordam beradi.
Bunday tahlil uchun, laboratoriya usullari, masalan, simobning qon, siydik va
to'qima namunalari orqali aniqlanishi, va bu ma'lumotlar yordamida simobning
organizmga ta'siri baholanadi.
Simobning destruktiv ta'siridan himoyalanish uchun tegishli muhofaza choralarini
ko'rish, va tashxis qo'yish jarayonida zarur bo'lgan tahlillarni o'tkazish muhimdir.
ADABIYOTLAR RO'YXATI
1.
Саветов
К.
Т.
ЛЕКАРСТВЕННЫЕ
РАСТЕНИЯ,
ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ
В
КАЧЕСТВЕ
СРЕДСТВ
ДЛЯ
ЛЕЧЕНИЯ
СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ РТА //Research and Publications. – 2023. – Т. 1. –
№. 1. – С. 42-45.
2.
2. Ташанов, O. С., & Саветов, К. Т. (2023). ЛЕКАРСТВЕННЫЕ
РАСТЕНИЯ, ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В КАЧЕСТВЕ СРЕДСТВ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ
СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ РТА. Research and Publications, 1(1), 42-45.
3.
3. Begmamat o’g’li, Odilov Javohir, Erkinov Feruzbek Asqarjon
o’g’li, and Tashanov Odilboy Safarovich. "DORI VOSITALARINING
ZAMONAVIY TAHLIL USULLARI." Journal of new century innovations 49.1
(2024): 75-77.
4.
4. Safarovich, Tashanov Odilboy. "DORI VOSITALARINI
TAHLIL
QILISHNING
ZAMONAVIY
USULLARI."
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
282
Proceedings of International Conference on Educational Discoveries and
Humanities. Vol. 3. No. 5. 2024.
5.
Арзамасцев А.П. Фармацевтическая химия: учебное пособие, 3-
е изд., испр.-М.:ГЭОТАР-Медиа, 2006,- 640 с.
6.
Арыстанова Т.А. Общая фармацевтическая химия:учебное
пособие, Алматы: изд-во «Эверо», 2013.- 291с.
7.
Беликов В.Г. Фармацевтическая химия. В 2-х ч: учебное
пособие, 4-е изд., перераб. и доп.-М.: МЕДпресс-информ., 2008. - 616 с.
8.
Ташанов,
O.
С.
(2024).
СТОМАТОЛОГИЧЕСКИЕ
ГЕЛИ.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
31
(1), 67-70.
9.
SHomurodov, SH SH, and O. S. Tashanov. "ZAHARLI MЕTALL
KATIONLARINI
MINЕRALIZATDAN
ANIQLASH.
QO’RG’OSHIN
KATIONINI TAHLILI."
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВATSIОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
55.4 (2024): 17-20.
10.
Musayev, S. M., & Tashanov, O. S. (2024). BIOLOGIK OB’EKTNI
MINERALIZASIYALAB AJRATIB OLINADIGAN ZAHARLI MODDALAR
GURUHI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВATSIОННЫЕ ИДЕИ В
МИРЕ
,
55
(4), 21-24.
11.
SHomurodov, S. S., & Tashanov, O. S. (2024). ZAHARLI MЕTALL
KATIONLARINI
MINЕRALIZATDAN
ANIQLASH.
QO’RG’OSHIN
KATIONINI TAHLILI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВATSIОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
,
55
(4), 17-20.
12.
Safarovich, T. O., Nayimovna, A. S., Ergashboyevna, A. Z., &
Ergashboyevna, E. M. (2024). LIPIDLAR ASOSIDA SIRT FOAL
MODDALARNI OLISH.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning
zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
,
31
(2), 122-125.
13.
Zarxol, B., Mamirzayev, M. A., & Tashanov, O. S. (2024).
VITAMINLAR ISHLAB CHIQARISH VITAMINLARNING BIOLOGIK
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
283
AHAMIYATI MODDALAR ALMASHINUVI.
Лучшие интеллектуальные
исследования
,
21
(5), 154-159.
14.
Begmamat o’g’li, O. J., Asqarjon o’g’li, E. F., & Safarovich, T. O.
(2024).
DORI
VOSITALARINING
ZAMONAVIY
TAHLIL
USULLARI.
Journal of new century innovations
,
49
(1), 75-77.
15.
Ziyadullayev, A. O., Eshtemirova, M. Z., & Tashanov, O. S. (2024,
April). GIDROKSIL GURUHINI HIMOYALASH USULLARI. In
Proceedings
of International Conference on Educational Discoveries and Humanities
(Vol. 3,
No. 5, pp. 33-38).
16.
Husanov, A. D., and O. S. Tashanov. "DЕNITRATSIYALASHNI
GIDROLIZ USULI."
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВATSIОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
55.4 (2024): 25-27. Safarovich, Tashanov Odilboy. "DORI
VOSITALARINI
TAHLIL
QILISHNING
ZAMONAVIY
USULLARI."
Proceedings of International Conference on Educational
Discoveries and Humanities
. Vol. 3. No. 5. 2024.
17.
Tolib o’g’li, C. T., & Inom o’g’li, X. J. (2024). Uglerodning
organizm
hayotidagi
ahamiyati
va
vazifasi.
Modern
education
and
development
,
12
(2), 80-83.
18.
Kamol o’g’li, D. I., & Inom o’g’li, X. J. (2024). Temirning odam
organizmidagi
ahamiyati
va
vazifalari.
Modern
education
and
development
,
12
(2), 72-75.
19.
Kamol o’g’li, D. I., & Inom o’g’li, X. J. (2024). Zaytun moyi guruh
tarkibini yupqa qavat xromatografiyasi usulida o’rganish.
Modern education and
development
,
12
(2), 76-79.
20.
Ташанов,
O.
С.
(2024).
СТОМАТОЛОГИЧЕСКИЕ
ГЕЛИ.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
31
(1), 67-70.
21.
Musayev, D. S., & Tashanov, O. S. (2024). MINЕRALIZATNI
KASRLI USULDA ANIQLASHDA HALAQIT BЕRUVCHI IONLARNI
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
284
NIQOBLASH USULLARI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
,
55
(4), 28-30.
22.
Musayev, D. S., & Tashanov, O. S. (2024). MINЕRALIZATNI
KASRLI USULDA ANIQLASHDA HALAQIT BЕRUVCHI IONLARNI
NIQOBLASH USULLARI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ
ИДЕИ В МИРЕ
,
55
(4), 28-30.
