https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
507
FUQAROLAR MUROJATLARINING KAFOLATLARI
TURAKULOV BOYBURI KUZIMURATOVICH
IIV Surxondaryo akademik litseyi huquqshunoslik fani o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada O'zbekiston Respublikasining amaldagi qonun
hujjatlariga muvofiq jismoniy va yuridik shaxslarning davlat organlariga murojaat
qilish huquqi, murojaatlarning ko'rib chiqilish tartibi va ularning qonun bilan
himoya qilinishi masalalari tahlil qilinadi. Maqolada murojaatlarning ko'rib
chiqilishi jarayonida yuzaga keladigan muammolar va ularning yechimlari hamda
fuqarolarning huquq va erkinliklarini ta'minlashda murojaatlarning ahamiyati
ko'rsatiladi.
Kalit so'zlar : Murojaatlar, qonun himoyasi, jismoniy shaxslar,yuridik
shaxslar,davlat organlari,huquqlar,erkinliklar,qonun hujjatlari
“Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to'g'risida”gi Qonun
Prezidentimizning 2013 yil 14 fevraldagi Qarori bilan tasdiqlangan «Obod turmush
yili» Davlat dasturini ijro etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi tomonidan ishlab
chiqilgan hamda Qonunchilik palatasi tomonidan 2014 yil 29 oktyabrda qabul
qilinib, Senat tomonidan 2014 yil 13 noyabrda ma'qullangan edi. Yangi qonun
jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlarini ko'rib chiqishning tashkiliy-
huquqiy asoslarini yanada takomillashtirishga, fuqarolarning huquq va erkinliklari,
yuridik shaxslarning qonuniy manfaatlari himoya qilinishining qo'shimcha
kafolatlarini ta'minlab berishga qaratilgan.
Yangi qonun qabul qilinguniga qadar fuqarolarning murojaatlari 2002 yil 13
dekabrda qabul qilingan “Fuqarolarning murojaatlari to'g'risida”gi Qonunning
yangi tahriri asosida tartibga solinar edi. Lekin bu qonunda yuridik shaxslarning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
508
murojaati borasida qoidalar belgilanmagan edi. Shuningdek, elektron murojaatlar
ham nazarda tutilmagandi. Yangi qonunni qabul qilishdan ko'zlangan asosiy
maqsad esa, fuqarolarning davlat organlariga murojaat etishi tartibini yanada
takomillashtirishdan, shuningdek, yuridik shaxslarning murojaatlarini ko'rib
chiqish bilan bog'liq ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishdagi huquqiy bo'shliqni
to'ldirishdan iboratdir.
“Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to'g'risida”gi Qonun 5 bob, 31
moddadan
iborat.
Zamonaviy
axborot-kommunikatsiya
vositalari
va
texnologiyalaridan foydalanib, murojaatlarni kiritish imkoniyatining huquqiy
jihatdan mustahkamlanishi ushbu qonunning muhim jihatidir. Unda fuqarolarning
huquq va erkinliklarini, shuningdek, yuridik shaxslarning qonuniy manfaatlarini
himoya qilishning qo'shimcha kafolatlari mavjud. “Jismoniy va yuridik
shaxslarning murojaatlari to'g'risida”gi Qonunning qabul qilinishi davlat organlari
va boshqa tashkilotlarning ushbu sohadagi ishini sifat jihatidan yuqori darajaga
ko'tarish imkonini berdi.
Shu o'rinda alohida ta'kidlash kerakki, qonun moddama-modda, puxta
muhokama etilganidan keyin Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilindi.
Deputatlar qonun loyihasini tayyorlash jarayonida murojaatlar sohasidagi chet el
qonunchiligi va huquqni qo'llash amaliyotini o'rganishgan. Jumladan, Yevropa
mamlakatlarining,
Germaniyaning,
Osiyo
mamlakatlarining,
Koreya
Respublikasining qonunchiligi va amaliyoti chuqur o'rganildi. Bu esa, qonunning
demokratik talablarga mos ravishda ishlab chiqilganidan dalolat beradi. Qonunda
belgilangan tartiblarga ko'ra, jismoniy va yuridik shaxslar davlat organlariga
murojaat etish huquqiga ega.
Murojaatlar og'zaki, yozma yoxud elektron shaklda bo'lishi mumkin.
Yuqorida aytilganidek, endilikda elektron murojaatlar ham rasmiy maqomga ega
bo'ldi. Elektron murojaat elektron raqamli imzo bilan tasdiqlangan va elektron
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
509
hujjatning uni identifikatsiya qilish imkoniyatini beradigan boshqa rekvizitlariga
ega bo'lgan elektron hujjat shaklida bo'lishi kerak. Elektron raqamli imzo bilan
tasdiqlanmagan murojaatlar anonim murojaatlar deb hisoblanadi. Bundan xulosa
qilish mumkinki, har qanday elektron murojaatlar rasmiy maqomga ega emas, faqat
Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali – My.gov.uz portali orqali yuborilgan
murojaatlar og'zaki va yozma murojaatlarga tenglashtirildi.
Murojaatlar
arizalar,
takliflar
va
shikoyatlar
tarzida
bo'lishi
mumkin.Murojaatlar davlat organlari tomonidan qabul qilinishi va ko'rib chiqilishi
shart. Davlat organiga kelib tushgan murojaatlar shu organ tomonidan yoki uning
murojaatlarni ko'rib chiqish bo'yicha majburiyatlar zimmasiga yuklatilgan
mansabdor shaxsi tomonidan ko'rib chiqiladi. Jismoniy va yuridik shaxslar o'z
murojaatlarini ular ko'rib chiqilguniga qadar va ko'rib chiqilayotgan vaqtda
murojaat yuzasidan qaror qabul qilinguniga qadar yozma yoxud elektron shaklda
ariza berish orqali qaytarib olish huquqiga ega.
Qo'yilgan masalalarni hal etish o'zining vakolat doirasiga kirmaydigan davlat
organiga kelib tushgan murojaatlar besh kunlik muddatdan kechiktirmay tegishli
organlarga yuborilib, bu haqda murojaat etuvchiga yozma yoxud elektron shaklda
xabar qilinadi. Agar murojaatlarda ularni tegishli organlarga yuborish uchun zarur
ma'lumotlar mavjud bo'lmasa, bu murojaatlar murojaat etuvchiga besh kunlik
muddatdan kechiktirmay asoslantirilgan tushuntirish bilan qaytariladi. Ariza yoki
shikoyat masalani mazmunan hal etishi shart bo'lgan davlat organiga kelib tushgan
kundan e'tiboran 15 kun ichida, qo'shimcha o'rganish va (yoki) tekshirish,
qo'shimcha hujjatlarni so'rab olish talab etilganda esa, bir oygacha bo'lgan
muddatda ko'rib chiqiladi.
Ariza va shikoyatlarni ko'rib chiqish uchun tekshirish o'tkazish, qo'shimcha
materiallar so'rab olish yoxud boshqa chora-tadbirlar ko'rish zarur bo'lgan hollarda,
istisno tariqasida uzog'i bilan bir oyga uzaytirilishi mumkin, bu haqda murojaat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-44_ Том-1_ Май-2025
510
etuvchiga xabar qilinadi. Taklif davlat organiga kelib tushgan kundan e'tiboran bir
oygacha bo'lgan muddatda ko'rib chiqiladi. Quyidagi murojaatlar ko'rib
chiqilmaydi:
· anonim murojaatlar;
· jismoniy va yuridik shaxslarning vakillari orqali berilgan murojaatlar,
ularning vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar mavjud bo'lmagan taqdirda;
· qonunda belgilangan boshqa talablarga muvofiq bo'lmagan murojaatlar.
Murojaatni ko'rib chiqqan davlat organi murojaat etuvchiga ko'rib chiqish
natijalari hamda qabul qilingan qaror haqida murojaat ko'rib chiqilganidan so'ng
yozma yoxud elektron shaklda darhol xabar qilishi shart. Murojaat davlat organlari
tomonidan ko'rib chiqilayotganda jismoniy va yuridik shaxs murojaat ko'rib
chiqilishining borishi haqida axborot olish, shaxsan vajlarini bayon etish va
tushuntirishlar berish, murojaatni tekshirish materiallari hamda uni ko'rib chiqish
natijalari bilan tanishish, qo'shimcha materiallar taqdim etish yoki ularni boshqa
organlardan so'rab olish to'g'risida iltimos qilish, advokat yordamidan foydalanish
huquqiga ega.
Murojaatni ko'rib chiqayotgan davlat organlarining mansabdor shaxslari
jismoniy va yuridik shaxsga ularning huquqlariga, erkinliklariga hamda qonuniy
manfaatlariga daxldor hujjatlar, qarorlar va boshqa materiallar bilan, agar ularda
davlat sirini yoki qonun bilan qo'riqlanadigan boshqa sirni tashkil etuvchi
ma'lumotlar mavjud bo'lmasa, jismoniy va yuridik shaxslarning huquqlariga,
erkinliklariga hamda qonuniy manfaatlariga, jamiyat va davlat manfaatlariga zarar
etkazmasa, tanishib chiqish imkoniyatini ta'minlashi shart.
ADABIYOT, MONOGRAFIYA, TO‘PLAMLAR:
1. O`zbekiston Respublikasi konstitutsiyasi
2. Jismoniy va yuridik shaxslarning murojatlari to’g’risidagi qonun
3. O`zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksi
