Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
27
ISSN:3030-3621
INFORMATIKA O‘QITUVCHISI O‘Z ISHINING SAMARADORLIGINI
OSHIRISH UCHUN KASBIY RIVOJLANISHI VA O‘QUVCHILARGA
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARNI O‘RGATISH MASALASI
Jurayeva Nazimaxon Maxammadjonovna
Farg'ona viloyati Quva tuman politexnikumi
Informatika va axborot texnologiyalar fani o'qituvchisi.
Annotatsiya:
Maqolada zamonaviy pedagogik yondashuvlar, interaktiv
o‘qitish, gamifikatsiya, masofaviy ta’lim va onlayn platformalardan foydalanish kabi
texnologiyalarni o‘qitish jarayoniga qanday qo‘llash mumkinligi tahlil qilingan.
Shuningdek,
masofaviy
ta’limning
o‘sib
borayotgan
roli,
informatika
o‘qituvchilarining malaka oshirish kurslari va innovatsion texnologiyalarni
o‘quvchilarga o‘rgatishda yangi metodlarni qo‘llash masalalari yoritilgan. Ushbu
maqola informatika o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishining ahamiyatini,
o‘quvchilarga zamonaviy texnologiyalarni o‘rgatishda ularning rolini va ta’lim
tizimining kelajakdagi rivojlanishidagi o‘rnini yoritib beradi.
Kalit so‘zlar
axborot, texnalogiya, Informatika ta’limi, zamonaviy, dastur,
taklif, xavfsizligi, kompyuter.
KIRISH
Informatika ta’limi bugungi kunda dunyo bo‘ylab tez rivojlanayotgan
sohalardan biri hisoblanadi. Raqamli texnologiyalar hayotimizning barcha jabhalariga
keng tarqalgan va kundalik faoliyatimizning ajralmas qismiga aylangan. Har bir kishi
raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish uchun zaruriy bilim va ko‘nikmalarga
ega bo‘lishi kerak. Shuning uchun informatika ta’limining ahamiyati kundan-kunga
ortmoqda. Bugungi kunda informatika nafaqat mutaxassislar uchun, balki har bir shaxs
uchun zarur bilim sohasiga aylangan. Informatika o‘qituvchilari o‘z malakalarini
doimiy ravishda oshirib borishi, zamonaviy texnologiyalarni o‘rgatish usullarini
o‘zlashtirishi va bu bilimlarni o‘quvchilarga samarali yetkazishi juda muhimdir.
O‘qituvchilar nafaqat texnik bilimlarga ega bo‘lishi, balki pedagogik metodlarni ham
yaxshi bilishlari kerak. Informatika darslarida zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash,
o‘quvchilarga o‘rgatishda innovatsion metodlarni ishlatish, ta’lim jarayonini yanada
samarali qilish uchun zarurdir. Informatika fanining rivojlanishi bilan birga, ta’lim
metodologiyasi ham o‘zgarmoqda. Masofaviy ta’lim, onlayn platformalar va interaktiv
vositalar yordamida o‘qitish, o‘quvchilarga yanada qiziqarli va samarali ta’lim
berishga imkon yaratadi. Shuningdek, o‘quvchilarda raqamli kompetentsiyalarni
shakllantirish, ularni texnologiyalarni amalda qo‘llashni o‘rgatish, o‘z kasbiga mos
bilimlarni berish juda muhim. Bu esa o‘qituvchilarning o‘z kasbiy rivojlanishiga
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
28
ISSN:3030-3621
to‘g'ridan-to‘g'ri ta'sir qiladi. O‘qituvchining kasbiy rivojlanishi faqat texnik bilimlarni
oshirishni emas, balki pedagogik, psixologik, kommunikativ va innovatsion
ko‘nikmalarni rivojlantirishni ham o‘z ichiga oladi. Informatika o‘qituvchisi o‘z
ishining samaradorligini oshirish uchun, o‘quvchilarga ilmiy va amaliy bilimlarni
berishda yangi metodologiyalarga, zamonaviy texnologiyalarga asoslangan
yondashuvlarni qo‘llashi zarur. Zamonaviy ta’lim texnologiyalari, masalan, sun'iy
intellekt, robototexnika, kiberxavfsizlik, blokcheyn texnologiyalari va boshqa yangi
dasturlar va tizimlar o‘quvchilarga yuqori darajadagi raqamli kompetentsiyalarni
shakllantirishga yordam beradi. Informatika o‘qituvchilari esa ushbu texnologiyalarni
o‘z darslarida qo‘llashni o‘rganib, o‘quvchilarga zamonaviy bilimlarni yetkazishlari
kerak. Shu bilan birga, o‘qituvchilar o‘quvchilarga bu texnologiyalarni amaliyotda
qo‘llashga va o‘zlarini yangi texnologik dunyoda muvaffaqiyatli faoliyat yuritishga
tayyorlashga yordam beradi. Shunday qilib, informatika o‘qituvchilarning kasbiy
rivojlanishi va o‘quvchilarga zamonaviy texnologiyalarni o‘rgatish ta’lim jarayonini
yangi bosqichga olib chiqadi. Informatika o‘qituvchisi o‘z kasbiy faoliyatini samarali
bajarish uchun bir nechta muhim malakalar va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi kerak.
Ushbu malakalar o‘qituvchining o‘quvchilarga informatika fanini o‘rgatishdagi
samaradorligini belgilaydi. Dasturlash tillari, algoritmlar, tarmoq texnologiyalari,
ma'lumotlar bazasi tizimlari, kiberxavfsizlik, sun'iy intellekt va boshqa ilg'or
texnologiyalarni bilish — informatika o‘qituvchisi uchun zarur bilimlar qatoriga
kiradi. Shuningdek, o‘qituvchi pedagogik texnikalarni va metodologik yondashuvlarni
yaxshi bilishi kerak. Kasbiy rivojlanish faqat texnik bilimlarni rivojlantirishni emas,
balki pedagogik, psixologik va kommunikativ ko‘nikmalarni ham o‘z ichiga oladi.
O‘qituvchi pedagogik metodlarni va o‘quvchilarning ehtiyojlarini tushunishni
o‘rganishi, o‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olib, samarali ta’lim
usullarini ishlab chiqishi kerak. Masalan, informatika o‘qituvchisi turli xil o‘quv
materiallarini (interaktiv darsliklar, video darslar, onlayn simulyatorlar) yaratish va
o‘qitish metodlarini yangi texnologiyalar asosida moslashtirishga qodir bo‘lishi zarur.
O‘qituvchilarning malakasini oshirishning asosiy shakllaridan biri - malaka oshirish
kurslari,
seminarlar,
master-klasslar
va
konferensiyalarda
qatnashishdir.
O‘qituvchilarni zamonaviy ta’lim texnologiyalarini o‘rganishga, raqamli
platformalarni ishlatishga va masofaviy ta’lim metodlarini qo‘llashga o‘rgatish zarur.
Masofaviy ta’lim o‘qituvchilarga o‘z bilimlarini yangilash imkoniyatini beradi va
o‘quvchilarga samarali ta’lim berishda yordam beradi. Zamonaviy texnologiyalarni
informatika darslarida o‘rgatish usullari o‘qituvchilardan ilg'or pedagogik
yondashuvlarni talab qiladi. O‘quvchilarga raqamli kompetentsiyalarni, kodlashni va
dasturlashni o‘rgatishda yangi metodlarni qo‘llash ta’lim jarayonini yanada samarali
va qiziqarli qiladi. Hozirgi kunda informatika fanini o‘qitishda eng samarali usul
sifatida interaktiv ta’lim vositalari va gamifikatsiya (o‘yinlash) texnikalari keng
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
29
ISSN:3030-3621
qo‘llanilmoqda. Interaktiv vositalar – bu o‘quvchilarni ta’lim jarayoniga faol jalb etish
uchun yaratilgan resurslar. Masalan, Scratch, Blockly, Kodu kabi blokli kodlash
platformalari orqali o‘quvchilar dasturlashni o‘rganishda dasturiy xatolarni
kamaytirishadi va o‘zlariga mos metodda kod yozish qobiliyatini rivojlantiradilar.
Ushbu vositalar o‘quvchilarga tizimli fikrlashni rivojlantirishda yordam beradi.
Dasturlashni o‘rganish jarayonida gamifikatsiya elementlari (masalan, o‘yinlar orqali
kodlashni o‘rganish) o‘quvchilarga qiziqarli va interaktiv tarzda darslarni o‘rganish
imkonini beradi, bu esa ta’lim jarayonini samarali qiladi. Shuningdek, onlayn
simulyatorlar va vizualizatsiya dasturlari informatika fanining o‘quv materiallarini
aniqroq va tushunarli qilishga yordam beradi. Masalan, algoritmlarni o‘rgatishda
algoritm blok-diagrammalarini vizual tarzda ko‘rsatish, tarmoq arxitekturasi va
xavfsizlikni o‘rgatishda interaktiv simulyatorlardan foydalanish samarali bo‘ladi.
Bular o‘quvchilarga murakkab kontseptsiyalarni osonroq tushunishga yordam beradi.
Flipped learning (aylantirilgan o‘qitish) metodologiyasi ham informatika ta’limida
qo‘llanilayotgan yangi yondashuvlardan biridir. Bu yondashuvda o‘quvchilar uyda
o‘quv materiallarini o‘rganib, darsda ularni amaliyotga tatbiq etishadi. Bu metod
o‘quvchilarni mustaqil ishlashga, o‘z bilimlarini tekshirishga va muammolarni
yechishga undaydi. O‘qituvchilar darslarda ko‘proq amaliy mashqlar, guruhli ishlar,
loyihalar va izlanishlarni o‘rgatadilar, shu bilan birga dars materialini o‘zlashtirishda
o‘quvchilarga yordam berishadi. Hozirgi kunda masofaviy ta’lim texnologiyalari
informatika ta’limida katta rol o‘ynamoqda. Masofaviy ta’lim metodlarining joriy
etilishi o‘qituvchilarga o‘quvchilar bilan jismoniy masofadan ham samarali ishlash
imkonini beradi. Onlayn platformalar, video darsliklar, forumlar va masofaviy sinflar
o‘quvchilarni ta’lim jarayoniga faollashtiradi. Misol uchun, Google Classroom,
Moodle, Edmodo kabi platformalar o‘qituvchilarga darslarni tashkil qilish, o‘quv
materiallarini taqdim etish, o‘quvchilarning ishini baholash va ularning o‘qish
jarayonini kuzatish imkonini beradi. Masofaviy ta’lim o‘qituvchilarni yangi
texnologiyalarni o‘rganishga va ulardan samarali foydalanishga undaydi. Masofaviy
ta’limning eng katta afzalligi – vaqt va joyning chegaralanmaganligidir. O‘quvchilar
darslarga o‘z vaqtida qatnashishlari, dars materiallarini istalgan joyda va vaqtda
o‘rganishlari mumkin. O‘qituvchilar esa masofaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarga
individual yordam ko‘rsatish, savollarni javoblashish va o‘qish jarayonini yaxshilash
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Informatika o‘qituvchilari doimiy ravishda o‘z kasbiy
malakalarini oshirib borishlari kerak. Bu malaka oshirishning asosiy vositalaridan biri
- malaka oshirish kurslari, seminarlar, konferensiyalar va master-klasslardir. Ushbu
tadbirlar o‘qituvchilarga yangi texnologiyalarni, metodlarni va pedagogik
yondashuvlarni o‘rgatish imkoniyatini beradi. Informatika o‘qituvchilari uchun
zamonaviy malaka oshirish dasturlari quyidagi yo‘nalishlarda bo‘lishi mumkin:
Zamonaviy ta’lim texnologiyalarini o‘rganish, Informatika fanidagi yangi ilmiy
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
30
ISSN:3030-3621
yutuqlar va amaliyotlar Kiberxavfsizlik, sun'iy intellekt va boshqa ilg'or
texnologiyalarni o‘rganish doimiy ta’lim tizimining asosiy maqsadi – o‘qituvchilarni
ta’lim jarayonida eng yangi va samarali yondashuvlar bilan tanishtirish, ular o‘z
malakalarini oshirib borishlarini ta'minlashdir.
XULOSA
Informatika o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishi va o‘quvchilarga zamonaviy
texnologiyalarni o‘rgatish bugungi ta’lim tizimida muhim o‘rin egallaydi. Raqamli
texnologiyalar va sun'iy intellektning rivojlanishi bilan informatika ta’limining
ahamiyati yanada ortmoqda. Har bir o‘quvchi zamonaviy texnologiyalarni
o‘zlashtirgan holda, kelajakda ishga kirishish uchun kerakli raqamli
kompetentsiyalarni shakllantirishga ega bo‘lishi zarur. Shu bilan birga, informatika
o‘qituvchilari o‘z kasbiy malakalarini muntazam ravishda oshirib borishlari va yangi
pedagogik metodlarni qo‘llashlari kerak. Informatika o‘qituvchilarining malakalarini
doimiy ravishda oshirish, yangi texnologiyalar va pedagogik metodlar bilan
tanishtirish ta’lim jarayonini samarali qilish uchun juda muhimdir. Innovatsion
texnologiyalarni o‘quvchilarga o‘rgatishda interaktiv o‘qitish, gamifikatsiya, onlayn
simulyatorlar va masofaviy ta’lim vositalari samarali vositalar sifatida o‘z o‘rnini
topmoqda. Ushbu yondashuvlar o‘quvchilarga informatika fanini nafaqat tushunarli,
balki qiziqarli tarzda o‘rganish imkonini beradi. Shu bilan birga, masofaviy ta’limning
o‘sib borayotgan roli o‘qituvchilarga o‘z bilimlarini yangilash va malakalarini oshirish
imkonini yaratmoqda. Zamonaviy ta’lim texnologiyalarini o‘rgatish va o‘quvchilarga
qo‘llash, informatika o‘qituvchilari uchun ta’lim sifatini yaxshilash va zamonaviy
bilimlarni o‘quvchilarga samarali etkazish imkonini beradi. Boshqacha aytganda,
o‘qituvchilar faqat texnik bilimlarga ega bo‘lishi kerak emas, balki pedagogik usullarni
ham mukammal bilishlari lozim. Informatika o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishiga
e'tibor qaratish nafaqat o‘qituvchilar uchun, balki o‘quvchilar uchun ham katta
ahamiyatga ega. O‘qituvchilarning doimiy ravishda yangi bilimlarga ega bo‘lishi,
pedagogik metodlarni o‘zgartirishga tayyor bo‘lishi va texnologiyalardan samarali
foydalanishlari orqali ta’lim jarayoni yanada sifatli va samarali bo‘ladi. Shuningdek,
informatika fanining o‘quvchilarga o‘rgatilishining muvaffaqiyatli bo‘lishi
o‘qituvchilarning o‘z kasbiy rivojlanishiga bevosita bog'liq. Xulosa qilib aytganda,
informatika o‘qituvchilarining kasbiy rivojlanishi va zamonaviy texnologiyalarni
o‘quvchilarga o‘rgatish masalasi ta’lim tizimining kelajakdagi rivojlanishida hal
qiluvchi omil bo‘ladi. O‘qituvchilarning malakasini oshirish, yangi texnologiyalarni
o‘rganish va pedagogik metodlarni yangilash orqali ta’lim sifatini oshirish va
o‘quvchilarda yuqori darajadagi raqamli kompetentsiyalarni shakllantirish mumkin
bo‘ladi. Shu bilan birga, ta’lim tizimi doimiy ravishda yangilanishi va o‘quvchilarning
ehtiyojlariga mos ravishda o‘zgarishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
48-son_1-to’plam_Iyul -2025
31
ISSN:3030-3621
1.
Aripov X.K. va boshq. “Elektronika” O.F.M.J.N. T. 2012 y.400 b.
2.
Fraiden_Dzh. Handbook of “Modem sensors”, Sovremennbie datchiki. 2004, New-
York,470 p.
3.
Гусев В.Г., Гусев Ю.М. Электроника - Москва.: Высшая школа, 2006г. 342 с.
4.
N.R.Yusupbekov va boshq. Texnologik jarayonlami nazorat qilish va
avtomatlashtirish. T.2011,576 c. 5.Бохан Н.И. и др. Средства автоматики и
телемехеники. - М.: Агропромиздат, 1992,
5.
Faxriddin B., No‘monbek A. ABS SISTEMASI BILAN JIHOZLANGAN M1
TOIFALI
AVTOMOBILLARNING
TORMOZ
SAMARADORLIGINI
MATEMATIK NAZARIY TAHLILI //International journal of scientific
researchers (IJSR) INDEXING. – 2024. – Т. 4. – №. 1. – С. 333-337.
