Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
28
ISSN:3030-3621
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI BANKLARI UYUSHMASI
(ASSOTSIATSIYA) NING TASHKIL ETILISHI, UNING ASOSIY
MAQSADLARI VA BANK TIZIMINI ISLOH QILISHDAGI O‘RNI
Abduvaxobov Shaxzod Xolmo’min o’g’li
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
Bank ishi kafedrasi assistenti,
Madaminova Zebo Hamro qizi
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi
Annotatsiya.
Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi banklari Uyushmasi
(Assotsiatsiya)ning tashkil etilishi, uning huquqiy asoslari, asosiy faoliyat yo‘nalishlari
hamda mamlakat bank tizimini isloh qilishdagi o‘rni yoritilgan. Assotsiatsiyaning
tijorat banklari o‘rtasida hamkorlikni kuchaytirish, zamonaviy moliyaviy xizmatlar
ko‘rsatish tizimini takomillashtirish va xalqaro bank amaliyotlarini joriy etishdagi
strategik ahamiyati tahlil qilingan. Shuningdek, Assotsiatsiyaning normativ-huquqiy
hujjatlar ishlab chiqish, bank xodimlari malakasini oshirish, bank mijozlari
manfaatlarini himoya qilish kabi yo‘nalishlardagi faoliyati chuqur tahlil etiladi.
Kalit so‘zlar:
O‘zbekiston bank tizimi, banklar Uyushmasi, moliyaviy
islohotlar, banklararo hamkorlik, tijorat banklari, bank xodimlari malakasi, bank
tizimini modernizatsiya qilish.
Abstract
. This article discusses the establishment of the Association of Banks
of the Republic of Uzbekistan (Association), its legal framework, main areas of
activity, and its role in reforming the country's banking system. The strategic
importance of the Association in strengthening cooperation between commercial
banks, improving the system of providing modern financial services, and introducing
international banking practices is analyzed. The Association's activities in such areas
as developing regulatory legal acts, improving the skills of bank employees, and
protecting the interests of bank customers are also analyzed in depth.
Keywords
: banking system of Uzbekistan, Association of Banks, financial
reforms, interbank cooperation, commercial banks, bank employee skills,
modernization of the banking system.
Абстрактный
. В статье рассматривается создание Ассоциации банков
Республики Узбекистан (Ассоциация), ее правовая база, основные направления
деятельности, а также ее роль в реформировании банковской системы страны.
Проанализировано стратегическое значение ассоциации в укреплении
сотрудничества
коммерческих
банков,
совершенствовании
системы
предоставления современных финансовых услуг, внедрении международной
банковской практики. Также будет проведен углубленный анализ деятельности
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
29
ISSN:3030-3621
Ассоциации по таким направлениям, как разработка нормативно-правовых
документов, повышение квалификации банковских работников, защита
интересов клиентов банков.
Ключевые слова
: Банковская система Узбекистана, Ассоциация банков,
финансовые реформы, межбанковское сотрудничество, коммерческие банки,
квалификация банковских работников, модернизация банковской системы.
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, mamlakat iqtisodiyoti va
moliya tizimida tub islohotlar amalga oshirila boshlandi. Bu islohotlarning markazida
esa bank-moliya sektorining mustahkamlashuvi turdi. Shu kontekstda 1995-yil 6-
fevralda O‘zbekiston Respublikasi banklari Uyushmasi (Assotsiatsiyasi) tashkil etildi.
Ushbu tashkilot O‘zbekistondagi barcha tijorat banklari faoliyatini muvofiqlashtirish,
ularning manfaatlarini himoya qilish hamda zamonaviy moliyaviy xizmatlarni
rivojlantirishda muhim vosita sifatida xizmat qilmoqda.
Banklar Uyushmasi — bu notijorat, mustaqil jamoat tashkiloti bo‘lib, asosiy
maqsadi banklar o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish, ularning umumiy
manfaatlarini ifoda etish, qonunchilik tashabbuslarini ilgari surish va moliyaviy sohada
xalqaro tajribani joriy etishdan iborat. Mazkur tashkilot O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy banki bilan hamkorlikda ishlaydi, lekin uning tarkibiy qismi emas.
1990-yillar boshida sobiq ittifoqdan meros bo‘lib qolgan markazlashgan bank tizimi
iqtisodiy mustaqillik sharoitlariga javob bermas edi. Shu bois, yangi mustaqil
respublikada tijorat banklarini erkinlashtirish, banklar o‘rtasida raqobat muhitini
shakllantirish, ular faoliyatini qonunchilik asosida tartibga solish zarurati paydo bo‘ldi.
1995-yil 6-fevralda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qaroriga
binoan Banklar Uyushmasi tashkil etilib, unga “bank tizimi islohotlarini
chuqurlashtirishda banklar o‘rtasidagi integratsiyani mustahkamlash” kabi muhim
vazifalar yuklatildi [1]. Banklar Uyushmasining asosiy funksiyalari quyidagilardan
iborat:
1.
Banklar o‘rtasida axborot almashinuvi va hamkorlikni kuchaytirish.
2.
Moliyaviy xizmatlar sifati va bank xizmatlari turlarini diversifikatsiya qilishni
qo‘llab-quvvatlash.
3.
Banklarning qonunchilik tashabbuslarini ilgari surish, ularni parlament va
ijroiya organlariga taklif sifatida taqdim etish.
4.
Bank sohasida xalqaro tajriba va texnologiyalarni joriy etish.
Ushbu vazifalar ijrosi mamlakat moliyaviy tizimining mustahkamlashuvi va
barqarorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutmoqda. O‘zbekiston bank tizimi so‘nggi
yillarda chuqur islohotlar davrini boshdan kechirmoqda. Xususan, 2020-yildan boshlab
Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida bank sektorida raqamlashtirish,
xususiylashtirish va xalqaro standartlarni joriy etish bo‘yicha keng qamrovli ishlar
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
30
ISSN:3030-3621
amalga oshirilmoqda. Banklar Uyushmasi bu jarayonda ishtirokchi emas, balki
tashabbuskor subyekt sifatida ishtirok etmoqda. Masalan, 2022-yil aprel oyida Banklar
Uyushmasi tomonidan O‘zbekiston bank tizimi uchun ESG (Environmental, Social
and Governance) mezonlarini joriy etish bo‘yicha konsalting xizmatlari yo‘lga
qo‘yildi. Bu tashabbus orqali banklar ekologik barqarorlik, ijtimoiy mas’uliyat va
korporativ boshqaruv tamoyillarini o‘z faoliyatlariga tatbiq eta boshladi [2].
Shuningdek, Uyushma banklar uchun yagona kredit byurosi tizimini yo‘lga qo‘yishda
ham muhim rol o‘ynadi. Bu tizim banklar o‘rtasida kredit axborotini almashish, qarz
oluvchilarning kredit tarixini tahlil qilish imkonini yaratdi. Natijada, qarzlar
portfelining sifati yaxshilanib, banklarning ishonchliligi oshdi.
2019-yilda Uyushma Yevropa Ittifoqi va Osiyo Taraqqiyot Banki bilan
hamkorlikda "Bank sektorini modernizatsiyalash va moliyaviy inklyuziyani
kengaytirish" dasturini amalga oshirishda ishtirok etdi [3]. Banklar o‘rtasidagi tajriba
almashinuvini
kengaytirish,
mintaqaviy
loyihalarni
moliyalashtirishga
ko‘maklashmoqda. Yana bir muhim yo‘nalish bu — malakali kadrlar tayyorlashdir.
Banklar Uyushmasi huzurida faoliyat yuritayotgan "Bank-moliya o‘quv markazi"
orqali har yili minglab bank xodimlari zamonaviy texnologiyalar, moliyaviy tahlil va
risklarni boshqarish bo‘yicha o‘quv kurslarida qatnashadi. Ushbu markaz 2018-yildan
boshlab xalqaro CFA va ACCA dasturlariga asoslangan kurslarni yo‘lga qo‘ydi [4].
O‘zbekiston Respublikasi banklari Uyushmasi o‘zining tashkil etilgan kunidan
boshlab, bank sektorida hamkorlikni rivojlantirish, tizim barqarorligini ta’minlash va
xalqaro tajribani joriy etish borasida faoliyat yuritib kelmoqda. Hozirda u nafaqat
tijorat banklari o‘rtasida ko‘prik, balki iqtisodiy islohotlarning muhim tayanchi sifatida
qaralmoqda.
O‘zbekiston Respublikasi banklari Uyushmasi faoliyati 2020-yildan so‘ng yangi
bosqichga ko‘tarildi. Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan “2020–
2025-yillarda O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini rivojlantirish strategiyasi”
asosida Uyushma o‘z faoliyatini zamonaviy talablar va global trendlarga
moslashtirishni boshladi. Mazkur strategiyada moliyaviy xizmatlarning jamoatchilik
uchun ochiqligi, raqamli bank xizmatlarini keng joriy qilish, banklar o‘rtasida sog‘lom
raqobat muhitini yaratish kabi ustuvor yo‘nalishlar belgilangandi. Banklar Uyushmasi
bu strategiyani amalga oshirishda banklar uchun metodik ko‘rsatmalar ishlab chiqish,
tahliliy hisobotlar tayyorlash va seminar-treninglar o‘tkazish orqali ishtirok etdi.
Xususan, 2021-yilda tashkilot tomonidan “Raqamli bank xizmatlari bo‘yicha standart”
ishlab chiqildi va a’zolikdagi tijorat banklariga joriy etish tavsiya qilindi.
O‘zbekiston aholisi orasida moliyaviy savodxonlik darajasining oshirilishi,
ayniqsa, raqamli xizmatlardan foydalanish madaniyatini shakllantirishda Banklar
Uyushmasining alohida o‘rni bor. 2022-yil davomida tashkilot “Moliyaviy
savodxonlik – barqaror rivojlanish kafolati” nomli media-loyihani ishga tushirdi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
31
ISSN:3030-3621
Ushbu loyiha doirasida ommaviy axborot vositalarida interaktiv roliklar, blogerlar
ishtirokida intervyular, bank xizmatlari haqida oddiy tushuntirishlar berildi.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi, Markaziy bank va Banklar
Uyushmasi hamkorligida maktab o‘quvchilari, kollej va universitet talabalari uchun
“Bank ishi va moliyaviy madaniyat” nomli tanlovlar va mahorat darslari tashkil etildi
[6].
Banklar Uyushmasi tomonidan so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan yana bir
muhim tashabbus — bu sektorlar bo‘yicha ixtisoslashgan bank xizmatlarini
rivojlantirishga ko‘maklashishdir. Xususan, agrosanoat majmui, kichik biznes va
ayollar tadbirkorligi sohalari uchun alohida moliyalashtirish mexanizmlarini joriy etish
yuzasidan tavsiyalar ishlab chiqilgan. 2023-yil avgust oyida Banklar Uyushmasi va
Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi o‘rtasida hamkorlik memorandumiga
imzo chekildi. Ushbu hamkorlik doirasida xotin-qiz tadbirkorlar uchun imtiyozli
kreditlar ajratish, ayollarni bank xizmatlari bilan tanishtirish va moliyaviy maslahatlar
berish bo‘yicha dastur ishlab chiqildi [7].
O‘zbekiston Respublikasi bank tizimining xalqaro reytinglarda o‘z o‘rnini topishida
ham Banklar Uyushmasining xizmati beqiyos. 2023-yil sentabr oyida Banklar
Uyushmasi vakillari Malayziyada o‘tkazilgan "Islomiy moliyaviy xizmatlar
innovatsiyalari" xalqaro forumida ishtirok etib, O‘zbekiston bank sektoridagi islohotlar
haqida taqdimotlar qilishdi. Ushbu forumda O‘zbekistonning bir nechta tijorat banklari
— “Ipoteka bank”, “Asaka bank”, “Hamkorbank” — Banklar Uyushmasining
koordinatsiyasi asosida "Eng innovatsion mahsulotlar" nominatsiyalarida e’tirof etildi
[8]. O‘zbekiston bank sektorida "Open Banking" tamoyillari bosqichma-bosqich joriy
qilinmoqda. Bu jarayonda Banklar Uyushmasi muvofiqlashtiruvchi sifatida yetakchi
rolni o‘ynadi. 2024-yilda “Ochiq API” platformalarini joriy etish bo‘yicha birinchi
bosqich tajriba loyihalari amalga oshirildi. Mazkur tizim orqali mijozlar o‘z
ma’lumotlarini bir bankdan boshqasiga tezkor va xavfsiz ko‘chirish imkoniyatiga ega
bo‘ldi [9]. Shuningdek, raqamli identifikatsiya tizimini joriy etish, e-KYC (know your
customer) standartlari asosida mijozlarni masofadan aniqlash texnologiyalarini joriy
etish borasida ham Banklar Uyushmasi metodik materiallar ishlab chiqib, Markaziy
bankga takliflar taqdim etmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 1995-yil 6-fevraldagi qarori.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Banklari Uyushmasi rasmiy sayti:
3.
Yevropa Ittifoqi va OTB bilan hamkorlik to‘g‘risidagi press-relizlar, 2019-yil.
4.
“Bank-moliya o‘quv markazi” kurslari bo‘yicha rasmiy hisobotlar, 2022-yil.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki axborotnomasi, 2023-yil.
6.
“Moliyaviy savodxonlik bo‘yicha media-loyiha haqida” — UzReport TV, 2022.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
32
ISSN:3030-3621
7.
O‘zbekiston Respublikasi Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi rasmiy
e’lonlari, 2023-yil.
8.
https://www.redmoneygroup.com/
9.
UBA.uz sayti: Open Banking loyihalari bo‘yicha press-relizlar, 2024-yil.
