Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
49
ISSN:3030-3621
“OʻZBEKISTON RESPUBLIKASINING 'TAʼLIM TOʻGʻRISIDAGI”
QONUNI VA “KASBLAR TAYYORLASH MILLIY DASTURI”
Abduvaxobov Shaxzod Xolmo’min o’g’li
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
Bank ishi kafedrasi assistenti,
Mamarajabova Dilnavo Ravshan qizi
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti talabasi
Annotatsiya.
Mazkur maqolada Oʻzbekiston Respublikasining “Taʼlim
toʻgʻrisida”gi qonuni va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi”ning mazmun-mohiyati,
asosiy tamoyillari hamda ularning taʼlim tizimidagi oʻrni va ahamiyati tahlil qilinadi.
Qonunning taʼlim sohasida yuridik asos yaratishdagi roli, shuningdek, kasb-hunarga
yoʻnaltirilgan zamonaviy o‘quv dasturlari orqali malakali mutaxassislarni tayyorlashga
qaratilgan islohotlar yoritiladi. Shuningdek, bu hujjatlarning mehnat bozorining
ehtiyojlariga mos ravishda kadrlar tayyorlashdagi amaliy natijalari haqida ham fikr
yuritiladi. Maqola orqali ushbu huquqiy va strategik hujjatlarning oʻzaro uygʻunligi,
ularning amalga oshirilishi taʼlim sifatini oshirishga qanday taʼsir qilayotgani ochib
beriladi.
Kalit soʻzlar:
taʼlim toʻgʻrisidagi qonun, kasblar tayyorlash, milliy dastur,
taʼlim sifati, yuridik asos, malakali mutaxassis, kadrlar tayyorlash, o‘rta maxsus taʼlim,
mehnat bozori, taʼlim islohotlari
Kirish.
Har qanday jamiyat taraqqiyotining poydevori bu — taʼlim tizimidir.
Chunki ilmli, malakali va yetuk kadrlarni tayyorlash orqali davlatning iqtisodiy,
ijtimoiy va madaniy rivojlanishini taʼminlash mumkin. Mustaqillik yillarida
Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim sohasini takomillashtirish, uni zamonaviy talablar
asosida isloh qilish bo‘yicha keng koʻlamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
Xususan, “Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonun va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi” ana
shunday islohotlarning huquqiy va amaliy asosini tashkil etadi.
Mazkur hujjatlar orqali mamlakatimizda taʼlimning barcha bosqichlarini tartibga
solish, kasb-hunarga yoʻnaltirilgan taʼlim tizimini shakllantirish, yoshlarni zamon
bilan hamnafas bilim va ko‘nikmalar bilan taʼminlashga alohida e’tibor qaratilgan.
Ushbu qonun va dastur nafaqat huquqiy hujjatlar, balki taʼlim sohasida uzoq muddatli
strategik yo‘nalishlarni belgilovchi yo‘l xaritasidir. Ular orqali taʼlim sifati, kasbiy
tayyorgarlik, va mehnat bozori bilan integratsiya masalalariga zamonaviy
yondashuvlar joriy etilmoqda. Shu bois, ushbu maqolada “Taʼlim toʻgʻrisida”gi
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
50
ISSN:3030-3621
qonunning asosiy jihatlari va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi”ning taʼlim tizimidagi
oʻrni, ularning oʻzaro bogʻliqligi va jamiyat hayotiga taʼsiri tahlil qilinadi.
Asosiy qism
. Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan keyin, ta'lim
tizimini takomillashtirish, yoshlarni zamonaviy talablar asosida kasb-hunar
tayyorlashni samarali yo‘lga qo‘yish borasida bir qator muhim huquqiy va amaliy
ishlar amalga oshirildi. Xususan, "Ta'lim to'g'risidagi" qonun va "Kasblar tayyorlash
milliy dasturi" ushbu sohani isloh qilish va uning rivojlanishiga mustahkam asos
yaratish uchun jiddiy huquqiy baza boʻlib xizmat qilmoqda. Mazkur hujjatlar orqali
taʼlimni modernizatsiya qilish, kasbiy tayyorgarlik tizimini takomillashtirish va
mehnat bozori bilan integratsiya qilishdagi asosiy yo'nalishlar belgilangan. O'zbekiston
Respublikasining “Ta'lim to‘g‘risidagi” qonuni 1997-yil 29-avgustda qabul qilingan va
bu hujjat taʼlimning barcha shakllari, turi, metodlari va tizimini to‘liq qamrab oladi.
Qonun taʼlim sohasida davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlarini belgilab beradi va
taʼlimning barcha bosqichlarida sifatni ta'minlashni nazarda tutadi. Qonun, o‘z o‘rnida,
davlatning ta’lim sohasiga bo‘lgan yondashuvini, ta’lim tizimining yaxlitligini va
uning doimiy yangilanishini kafolatlaydi.
Qonunda taʼlimning barcha sohalari, jumladan, umumiy o‘rta taʼlim, kasb-hunar
taʼlimi, oliy taʼlim va ilmiy faoliyat rivojlanishi uchun sharoit yaratish muhimligini
ta’kidlaydi. O'zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ta’lim tizimiga
berilayotgan ahamiyat va yillik investitsiyalar davomida sohaning zamonaviy
talablarga mos ravishda rivojlanishiga alohida urg‘u beriladi. Shuningdek, taʼlim
sohasidagi islohotlarni amalga oshirish uchun davlatning moliyaviy va tashkiliy
imkoniyatlarini maksimal darajada jalb qilish muhim omil hisoblanadi. "Kasblar
tayyorlash milliy dasturi" esa, o‘z navbatida, kasb-hunar taʼlimi tizimini yanada
rivojlantirish, mehnat bozori talablari bilan taʼlimni uyg‘unlashtirishga qaratilgan
muhim hujjat hisoblanadi. Bu dastur 2017-yilda ishlab chiqilgan bo‘lib, kasb-hunar
taʼlimiga yangi yondashuvni taklif qiladi. Dasturdagi maqsad – yoshlarni kasb-hunar
malakasi bilan taʼminlash, ularning ijtimoiy va iqtisodiy faoliyatga tayyorligini
oshirishdir. Shuningdek, dasturga muvofiq, o‘quv muassasalarida zamonaviy kasblarni
o‘rgatish, o‘quv jarayonida amaliyotga katta e’tibor berish, o‘quvchilarning mehnat
bozori talablariga mos ko‘nikmalarni rivojlantirish maqsad qilingan. Dasturga
kiritilgan yangiliklardan biri bu kasb-hunar taʼlimi tizimini isloh qilishda xususiy
sektor va davlat hamkorligini rivojlantirishdir. Kasb-hunar o‘quv yurtlarida
o‘quvchilarning amaliyotga asoslangan ta’lim olishlari uchun turli korxonalar va
sanoat tarmoqlari bilan hamkorlikni mustahkamlash lozim. Masalan, 2020-yilda
O‘zbekistonning 65 ta kasb-hunar kollejlari 35 ta sanoat korxonasi bilan hamkorlik
shartnomalari tuzdi. Natijada, bu o‘quv yurtlarida o‘quvchilar amaliy mashg‘ulotlar
o‘tash va real ish sharoitida ishlash imkoniyatiga ega bo‘lishdi. Bu jarayon, o‘z
navbatida, kasb-hunar taʼlimi sifatini oshiradi va mehnat bozoridagi talablar bilan
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
51
ISSN:3030-3621
taʼlimni muvofiqlashtiradi. O‘qituvchilar va pedagoglarning malakasini oshirishga
katta e’tibor qaratilmoqda. 2020-yilda O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida
45,000 dan ortiq o‘qituvchilar uchun kasbiy rivojlanish kurslari tashkil etilgan. Bu
kurslar orqali o‘qituvchilarning kasbiy bilimlari va pedagogik mahoratlari oshirilgan,
shuningdek, ularning yangi ta’lim metodologiyalariga moslashuvi ta’minlangan.
Yoshlarni kasb-hunar taʼlimiga jalb qilish va ular uchun ish o‘rinlari yaratish orqali
iqtisodiy o‘sishning hamda ishchi kuchining sifatini yaxshilash imkoniyatlari ko‘rildi.
2021-yilda, masalan, O‘zbekistonda kasb-hunar taʼlimini tamomlagan 15,000 ga yaqin
yosh ishga joylashtirilgan. Bu ko‘rsatkich yil sayin ortib bormoqda, bu esa kasb-hunar
taʼlimining samaradorligini oshirishning yana bir dalilidir.
Shuningdek, kasb-hunar taʼlimi sohasida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish ham
e’tiborga loyiq. O‘zbekiston Respublikasi xalqaro taʼlim tashkilotlari bilan
hamkorlikda yangi metodologiyalarni joriy etish, o‘quv reja va dasturlarini yangilash
ishlari olib bormoqda. Shuningdek, Yevropa Ittifoqi va Jahon banki kabi tashkilotlar
tomonidan kasb-hunar taʼlimining sifatini oshirish uchun ko‘plab loyihalar amalga
oshirilmoqda. Shu bilan birga, mamlakatimizda mehnat bozori talablarini inobatga
olgan holda, "Kasblar tayyorlash milliy dasturi" doirasida o‘quvchilarga nafaqat kasbiy
ko‘nikmalar, balki zamonaviy texnologiyalarni ham o‘rgatish maqsad qilingan. Bu
yoshlarni raqamli iqtisodiyot, sun’iy intellekt, 3D modellash kabi sohalarda ham
malaka oshirishga undaydi. Umuman olganda, O‘zbekiston Respublikasining “Ta'lim
to‘g‘risidagi” qonuni va “Kasblar tayyorlash milliy dasturi” mamlakatda ta’lim
tizimini yanada sifatli, samarali va zamonaviy talablar asosida rivojlantirishga
qaratilgan muhim hujjatlardir. Ushbu dasturlar nafaqat ta’lim tizimini yaxshilash, balki
yoshlarni ish bilan taʼminlash, ijtimoiy rivojlanishga hissa qo‘shish va mamlakatning
iqtisodiy o‘sishiga turtki berish uchun muhim asos yaratadi.
O'zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risidagi" qonuni va "Kasblar
tayyorlash milliy O‘zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risidagi" qonuni va
"Kasblar tayyorlash milliy dasturi" zamonaviy taʼlim tizimini shakllantirishda asosiy
qoʻllanma boʻlib, ularning amalga oshirilishi jamiyatni ilgari surishga xizmat qiladi.
Ushbu hujjatlar, ayniqsa, yoshlar uchun malakali kadrlar tayyorlashda katta rol
oʻynaydi. Ta’lim jarayonida davom etayotgan o‘zgarishlar mamlakatda malakali ishchi
kuchini yaratishda, shuningdek, global mehnat bozorida raqobatbardosh kadrlarni
shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Ta'limning zamonaviy talablari shundan
iboratki, nafaqat nazariy bilimlarni, balki amaliy ko‘nikmalarni ham rivojlantirish
kerak. "Kasblar tayyorlash milliy dasturi" ning asosiy maqsadi aynan shunday
imkoniyatlarni yaratishdir. Dastur doirasida taqdim etiladigan yangi kasblar, ayniqsa,
yuqori texnologiyalar va raqamli sohalarda bo‘lishi talablarning o‘zgarishi bilan
bog‘liq. Bu nafaqat mamlakatni rivojlantirish, balki yoshlarni yangi mutaxassisliklar
bilan tanishtirish, ular uchun iqtisodiy imkoniyatlarni kengaytirishga xizmat qiladi.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
52
ISSN:3030-3621
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risidagi" qonunining 2019-
yildagi o‘zgarishlariga koʻra, kasb-hunar ta’limi tizimi yanada mustahkamlash uchun
davlat tomonidan qo‘shimcha rag‘batlar va imkoniyatlar taqdim etilmoqda. Bu qonun
bilan kasb-hunar o‘quv yurtlarida tahsil olayotgan talabalarga bir qator ijtimoiy
imtiyozlar ham berildi. Jumladan, davlat tomonidan beriladigan stipendiyalar, o‘qishni
tamomlagan yoshlarning ishga joylashishi uchun qo‘llaniladigan yengilliklar va
tarmoqlararo hamkorlikni o‘rnatishga qaratilgan chora-tadbirlar taklif etilmoqda.
Xulosa
. O‘zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risidagi" qonuni
va
"Kasblar
tayyorlash milliy dasturi ta'lim tizimini rivojlantirishdagi muhim bosqichni tashkil
etadi. Ushbu hujjatlar mamlakatda yoshlarni zamonaviy kasb-hunar ta'limi bilan
ta'minlash, ularga yuqori malakali va raqobatbardosh bo‘lish imkoniyatlarini
yaratishning asosiy vositasi sifatida xizmat qiladi. Kasb-hunar ta’limi yuksalishi bilan
ta'lim tizimi jamiyatning ehtiyojlariga mos ravishda shakllanmoqda va ishlab chiqarish
sohasida malakali ishchi kuchini tayyorlashda muhim o‘rin tutmoqda. "Kasblar
tayyorlash milliy dasturi"ning amalda qo‘llanilishi yoshlarning ishga joylashish
imkoniyatlarini oshirishga yordam beradi. Bu dastur orqali yoshlar nafaqat kasb-hunar
ta'limini olishmoqda, balki o‘zlarining ijodiy imkoniyatlarini ham rivojlantirishadi.
Dastur asosida, davlat tomonidan berilayotgan qo‘llab-quvvatlash, o‘quv dasturlari va
amaliyotlar nafaqat talabalar, balki ishlab chiqarish sohasining o‘zgaruvchan
talablariga mos ravishda malakali kadrlar tayyorlash imkonini beradi.
Ta'lim sohasidagi bunday islohotlar o‘zaro bog‘liq bo‘lgan iqtisodiy
o‘zgarishlar, kasb-hunar o‘quv yurtlarida o‘qiyotgan yoshlarning ishlash va jamiyatda
o‘z o‘rnini topish imkoniyatlarini yaratadi. Natijada, o‘z kasbini puxta bilgan, global
mehnat bozorida raqobatbardosh bo‘lgan yosh kadrlar davlat va jamiyat rivojiga
sezilarli hissa qo‘shadi. Shu tariqa, O‘zbekiston Respublikasining "Ta'lim to'g'risidagi"
qonuni
va
"Kasblar tayyorlash milliy dasturi mamlakatning ta'lim tizimi va iqtisodiy
rivojlanishiga katta ta'sir ko‘rsatmoqda. Bu hujjatlar orqali ta’limni milliy va xalqaro
talablar darajasiga ko‘tarish, yoshlarni zamonaviy kasb-hunar ta'limi bilan ta'minlash
va ularning mehnat bozorida muvaffaqiyatli ishlash imkoniyatlarini yaratish
imkoniyati mavjud.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi. (2021).
Ta'lim to‘g‘risidagi qonun.
O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Majlisi.
2.
Jumaniyozov, A. (2020).
Kasblar tayyorlash milliy dasturi, rivojlanish va
istiqbollar.
Toshkent: "Fan va texnologiya" nashriyoti.
3.
Aminov, I. (2019).
Kasb-hunar ta'limini rivojlantirishning yondoshuv
strategiyalari.
O‘zbekiston Ta'lim vazirligi nashriyoti.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
53
ISSN:3030-3621
4.
O‘zbekiston Respublikasi Ta'lim vazirligi. (2022).
Kasb-hunar ta'limida
zamonaviy metodikalar va ularning amaliyotga tatbiqi.
Ta'lim va ilmiy
tadqiqotlar nashriyoti.
5.
Soliyev, S. (2021).
Kasb-hunar ta'limining istiqbollari va muammolari.
Ma'lumotlar va tahlillar, 18(3), 45-58.
6.
Mustafaev, R. (2020).
O‘zbekistonning ta'lim tizimida kasb-hunar ta'limining
o‘rni va ahamiyati.
Xalqaro ilmiy konferensiya materiallari, 112-119.
