Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
240
ISSN:3030-3621
SOTUV UCHUN BOZORGA OLIB KELINAYOTGAN GO‘SHT
MAHSULOTLARINI EKSPERTIZA QILISH TARTIBI
G‘aniyev Saidakbarxon Shokirxon o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar
universitetining Toshkent filiali talabasi
Eshmatov G‘ayrat Xurram o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar
universitetining Toshkent filiali v.f.b.f.d.
Xo‘jaxonov Shoxruzxon Idrisxo‘ja o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar
universitetining Toshkent katta o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Maqolada turli go‘sht rastalariga sotuv uchun olib kelinayotgan
go‘sht mahsulotlarini veterinariya sanitariya ekspertizasidan o‘tkazish tartibi mavzusi
ko‘rib chiqiladi.
Абстрактный.
В статье рассматривается тема ветеринарно-санитарной
экспертизы мясной продукции, поступающей в различные мясные ларьки для
реализации.
Abstract.
The article deals with the subject of veterinary sanitary examination of
meat products brought to various meat stalls for sale.
Kalit so‘zlar
. Veterinariya sanitariya ekspertizasi, laboratoriya, go‘sht rastasi,
namuna, bozor, parazitar kasalliklar, aminokislotalar, go‘sht tarkibi, quturish,
kuydirgi, havfli kasalliklar.
Ключевые слова.
Ветеринарно-санитарная экспертиза, лаборатория,
мясной стеллаж, проба, рынок, паразитарные болезни, аминокислоты, состав
мяса, бешенство, сибирская язва, опасные заболевания.
Keywords.
Veterinary sanitary expertise, laboratory, meat rack, sample, market,
parasitic diseases, amino acids, meat composition, rabies, anthrax, dangerous
diseases.
Mavzuning dolzarbligi.
Inson xayoti faoliyati davomida doim katta energiya
sarflaydi va uning o‘rnini qoplash uchun, oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol qiladi.
Shu sababli oqsilga boy bo‘lgan oziqalarni iste’mol qilishi talab etiladi. Go‘shtni
tarkibida boshqa oziq-ovqat mahsulotlariga nisbatan oqsil miqdori juda ko‘p. Go‘sht
tarkibida odam organizmida sintez qilinmaydigan bir qancha aminokislotalar ham
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
241
ISSN:3030-3621
mavjud: Triptofan, lizin, lesitin, gistidin va boshqa o‘simliklardagiga qaraganda ancha
ko‘p. Dunyo aholisining 86%i o‘z ratsionida go‘shtni asosiy o‘rinda deb bilishadi.
Go‘shtni organizm uchun foydali tomonlari juda ham ko‘p. Ammo bu mahsulot orqali
kelib chiqadigan kasalliklar ham yo‘q emas. Ushbu kasalliklarning ko‘pchiligi
organizm uchun o‘ta hatarli hisoblanadi. Go‘sht orqali organizm kasallanish
holatlarining asosiy sababi bu hayvon so‘yilishidan avval turli kasalliklar bilan
kasallanganligi yoki hayvon go‘shtini belgilangan sharoitlarda saqlanmaganligidir.
Shuningdek hayvonni so‘yish jarayonidan tortib toki hayvon go‘shtini istemolga
yetkazib berishgacha bo‘lgan jarayonda sanitariya qoidalariga rioya etmaslik ham bu
mahsulotni keyinchalik istemol uchun yaroqsiz bo‘lishiga sababchi bo‘ladi. Kasal
hayvonlarning go‘shti orqali insonga quyidagi havfli kasalliklar yuqishi mumkin:
quturish, kuydirgi, leptospiroz, brutselloz, finnoz, trixinoz, echinokokkoz, Shuningdek
go‘sht saqlash, tashish va boshqa jarayonlarda sanitariya qoidalariga amal qilmaslik
natijasida ham u orqali turli parazitar va boshqa turdagi kasalliklar kelib chiqishi
mumkin. Go‘sht orqali kelib chiqadigan asosis parazitar kasalliklar trixinoz,
teniarinxoz va taeniyoz va boshqalar hisoblanadi. Go‘sht orqali kelib chiqadigan turli
kasalliklarning oldini olishi uchun ham ushbu mahsulot sotuvi amalga oshadigan
asosiy joylar: bozor va go‘sht rastalariga olib kelinayotgan go‘sht mahsulotlari
veterinariya sanitariya ekspertizasi mutahassisi tomonidan tekshiruvdan o‘tkazilishi
kerak.
Tadqiqot maqsadi va vazifalari.
Tadqiqot maqsadi bozor hududiga olib kelinayotgan go‘sht mahsulotlarni
nazoratdan o‘tkazish va go‘shtga qo‘yiladigan asosiy talablarni o‘rganish
Ishning borishi.
Qishloq xo‘jalik hayvonlarining va yovoyi hayvonlarning tana go‘shtlari bozorga,
sovutilgan, yaxlatilgan va muzlatilgan holatlarda olib kelinadi. Olib kelingan tana
go‘shtlari butun, ikkiga, yoki to‘rtga bo‘lingan bo‘lishi mumkin.
Ilmiy ish davomida bozorga ichki parenximatoz organlarsiz hamda mayda
nimtalanib, bo‘lak qilib olib kelingan go‘shtlar ekspertiza qilinmadi va bu go‘sht
mahsulotlarini sotish rad etildi.
Cho‘chqani, otni va qoramolni boshi, tanasi bo‘lishi kerak. Olib kirilayotgan
quyon va yovvoyi quyon shuningdek parrandalar holati talablarga muvofiqligi
tekshirildi. Unga ko‘ra: Quyon va yovvoyi quyon tanasining orqa oyog‘ini biridan 3-4
sm uzunlikda terisi shilinmasdan qoldiriladi. Parrandalarni tanasi ichak chovoqlardan
holi qilingan holatda olib kelinadi. Majburiy so‘yilgan hayvonlar tanasi ekspertiza
qilinmadi va kolxoz bozorida sotish uchun ruxsat berilmadi.
Go‘shtni veterinariya-sanitarya ekspertiza qilish kolxoz bozorida ma’lum tartibda
amalga oshirildi: qoidaga binoan bozorga, go‘sht, kalla-pocha olib kelgan shaxs
spravka ko‘rsatish kerak. Spravkada hayvonni so‘yishdan oldingi, holati, go‘shti va
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
242
ISSN:3030-3621
boshqa maxsulotlari so‘yilgandan keyin ekspertiza o‘tkazilganligi, shu joyda yuqumli
kasalliklar uchramasligi ko‘rsatib o‘tilishi hamda aniq bayon qilinishi lozim. Go‘shtni
tana yuzasiga veterinariya tekshirishidan o‘tkazilganligi haqida tamg‘a bosilgan
bo‘lishi ham mumkin. Tekshirishda veterinariya spravkasini to‘g‘ri yozilganligiga ham
e’tibor berish kerak. Spravka qoida asosida to‘ldirilgan. Veterinariya vrachi yoki
feldsher imzosi va tamg‘a bosib tasdiqlanishi kerak. Go‘shtni sotish uchun olib kelgan
egasida, ma’lum hujjat spravka bo‘lmasa, tana go‘shtiga veterinariya tekshirishdan
o‘tkazilganligi haqida tamg‘a bosilmagan bo‘lsa, bunday paytda tana bilan birgalikda
boshi va ichki organlari (o‘pka, yurak, jigar taloq, va buyrak) bo‘lganda go‘shtni
ekspertiza uchun qabul qilib tekshirish mumkin. Olingan tekshirish xulosasi, go‘shtni
sotilishi yoki sotilmasligi haqida xulosa yuritiladi.
So‘yish punktlarida, go‘sht korxonalarida so‘yilgan hayvonlar shu joyda
ekspertiza tekshirishdan o‘tkazilib tamg‘alangan tana go‘shtlari, bozorga olib
kelingandan so‘ng qaytadan ekspertiza qilinib tekshirildi, lekin bozorda joylashgan
ayrim firma magazinlariga, to‘g‘ridan-to‘g‘ri go‘sht korxonalaridan go‘sht va go‘sht
mahsulotlarini olib kelinishi bundan mustasno. Bozorga sotish uchun olib kelingan ot
go‘shtini tekshirilganligi haqidagi spravkada, otga so‘yishdan uch kun oldin
malinizasiya o‘tkazilganligi to‘g‘risidagi reaksiya natijasining manfiy ekanligi
yozilgan bo‘lishi kerak. Bunday tekshirish xulosasi bo‘lmasa, go‘shtni sotish mumkin
emas.
Mamuriy-territorial nohiyasi tashqarisidan kiritilgan go‘sht va go‘sht
mahsulotlarining sotish uchun forma №2 vetirinariya guvoxnomasi bo‘lganda sotishga
ruxsat etiladi. Bozordagi vetirinariya laboratoriyalarida ichki organlarni, tanani va
boshqa tekshirishlar umumiy qabul qilingan tekshirish usullari asosida amalga
oshirildi.
Imkoni boricha hamma ko‘rish mumkin bo‘lgan tanani yuza qismida joylashgan
limfa tugunlari ochib ko‘rildi. Sistiserkoz (finnoz) kasalligini bor yo‘qligini aniqlash
maqsadida bir tuyoqli hayvonlar tanasida sistiserkozni aniqlash uchun ensa, bo‘yin, bel
va dumba muskullari kesib ko‘rildi. Kasal hayvonlardan olingan go‘shtlarni (kasallikni
boshlanish davrida) sotilib ketmasligi, hamda go‘shtda mikroblar borligiga gumon
qilinganda bozordagi vetsanekspertiza laboratoriyalarida mikrobiologik tekshirishlar
o‘tkazildi.
Xulosa
. Go‘sht orqali yuqadigan kasalliklarning oldini olish uchun aynan ushbu
mahsulot sotuvi amalga oshadigan manbaalar doimiy nazoratda bo‘lishi kerak. Har bir
olib kelinayotgan mahsulot veterinariya sanitariya ekspertizasi mutaxassisi tomonidan
tekshirilishi go‘sht orqali tarqaladigan kasalliklarni bartaraf etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1. S.M.Murodov, Veterinariya sanitariya ekspertizasi. Darslik. Samarqand 2006y
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
243
ISSN:3030-3621
2. S.M.Murodov, Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining vetsanekspertizasi, qayta
ishlash texnologiya asoslari va standartizatsiyasi. Qo‘llanma. Samarqand 1997y
3. S.M.Murodov, Chorvachilik va o‘simlik mahsulotlarining vetsanekspertizasi
texnologiya asoslari. Qo‘llanma. Samarqand 1992y.
4. R.Normahmatov, Oziq-ovqat tovarlari sifat ekspertizasi. Darslik. 2008y
5. Veterinariya sanitariya ekspertizasi, majmua. Samarqand 2019
Qo‘shimcha adabiyotlar
1. Худжамшукуров, А. Н. (2021). ТОВУҚ АСКАРИДИОЗИДА АСКАЗИН
АНТИГЕЛЬМИНТИГИНИ ҚЎЛЛАШ НАТИЖАЛАРИ.
Интернаука
, (8-3), 44-
46.
2. Nurmamatovich, K. A., & Ogli, K. S. I. (2021). Effects of drugs on blood
indicators in mixing chicken eimeriosis and pullorosis.
ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal
,
11
(5), 615-617.
3.
Maxamadaliyeva, M. U., Abduhalilova, G. I., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023).
BRUTSELLYOZ VA UNING LABORATORIYA DIAGNOSTIKASI.
INNOVATIVE
DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION
,
2
(15), 41-47.
4.
Давлатов, Р. Б. (2023). ТОВУҚ КОЛИБАКТЕРИОЗИ (АДАБИЁТЛАР
ШАРХИ).
INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM
,
3
(26), 107-111.
5.
Давлатов,
Р.
Б.,
&
Бердиев,
Х.
Р.
(2021).
ТОВУҚ
КОЛИБАКТЕРИОЗИНИНГ КИМЁПРОФИЛАКТИКАСИДА ОФЛОСАННИНГ
САМАРАДОРЛИГИ.
Вестник Ветеринарии и Животноводства
,
1
(1).
6.
Бердиев, Х. Р., & Давлатов, Р. Б. (2021). Эффективность Enrovit-O при
химической профилактике колибактериоза цыплят.
7.
Berdiyevich, D. R. (2023). METHODS OF DIAGNOSIS OF CHICKEN
COLIBACTERIOSIS.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI
ILMIY JURNALI
,
2
(4), 9-13.
8.
G‘oyipova, M. T. E., Xo‘jaxonov, S., & Avliyoqulov, M. (2022).
VETERINARIYA SOHASINING CHORVACHILIKNI RIVOJLANTIRISHDAGI O
‘RNI VA TAMOYILLARI.
Journal of Integrated Education and Research
,
1
(4), 238-
240.
9.
Oglu, K. S. I., Zayniddinovich, Z. R., & Oglu, R. J. K. (2022). Review of the
literature on sepsis in calves and measures to prevent it.
10.
Davlatov, R., Xujaxonov, S., & Berdiyev, X. (2021). ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ОФЛОСАНА В ХИМИЧЕСКОЙ ПРОФИЛАКТИКЕ КОЛИБАКТЕРИОЗА
КУРИЦ.
Вестник ветеринарии и животноводства (ssuv. uz)
,
1
(1).
11.
Oglu, K. S. I., & Qizi, K. B. A. (2022). Measures For The Prevention Of
Diseases Caused By Disorders Of Bee Nutrition And Feeding Conditions.
Academicia
Globe
,
3
(03), 5-8.
12.
Zayniddinovich, Z. R. (2022). REVIEW OF THE LITERATURE ON SEPSIS
IN CALVES AND MEASURES TO PREVENT IT.
Emergent: Journal of Educational
Discoveries and Lifelong Learning
,
3
(1), 1-4.
13.
Oglu, K. S. I., Oglu, Y. O. A., & Oglu, J. S. H. (2021). Viral hemorrhagic
fever of rabbits (“hemorrhagic pneumonia"," necrotic hepatitis").
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
244
ISSN:3030-3621
14.
Subxonovich, H. P., Ergashevna, G. M., & Ogli, K. S. I. (2021). Distribution
of helmintosis diseases of one-hoied animals.
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal
,
11
(10), 880-883.
15.
Mahamadaliyeva, M. U., & Agamurodov, O. A. (2021). MEASURES FOR
TREATMENT AND PREVENTION OF DISPEPS DISEASE IN CALVES.
Ученый
XXI века
, (10 (81)), 12-14.
16.
Xo‘jaxonov, S., Xo‘jaxonova, M., & Davlatov, R. (2023). TOVUQ
EYMERIOZINING
KIMYOPROFILAKTIKASIDA
SAMARALI
EYMERIOSTATIKLARNI ANIQLASH.
Евразийский журнал медицинских и
естественных наук
,
3
(4 Part 2), 75-78.
17.
Abduhalilova, G. I., Makhamadaliyeva, M. U., & Khojakhanov, S. I. (2023).
FISH BRANCHIOMYCOSIS PREVENTION MEASURES.
International Bulletin of
Applied Science and Technology
,
3
(4), 247-252.
18.
G‘aniyev, S. S., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023). VETERINARIYA
LABORATORIYALARIDA
SUTNI
VETERINARIYA
SANITARIYA
EKSPERTIZADAN O ‘TKAZISH TALABLARI.
Scientific Impulse
,
1
(8), 586-592.
19.
Davlatov,
R.
(2021).
Товуқ
колибактериозининг
кимёвий
профилактикасида антибиотикларнинг самарадорлиги.
Scienceweb academic
papers collection
.
20.
Davlatov, R. (2021). Бройлер жýжаларида айрим антибиотикларнинг
самарадорлик кýрсаткичлари.
Scienceweb academic papers collection
.
21.
Xo‘jaxonov, S., Xo‘jaxonova, M., & Davlatov, R. (2023).
PARRANDACHILIK XO ‘JALIKLARIDA YUQUMLI KASALLIKLARNI OLDINI
OLISH
CHORA
TADBIRLARI.
Евразийский журнал
медицинских
и
естественных наук
,
3
(5), 77-84.
22.
Ibrohimov, U. D., Maxamadaliyeva, M. U., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023).
OTLARDA
OSHQOZON–ICHAK
TIZIMI
PATOLOGIYASI.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI
ILMIY JURNALI
,
2
(4), 32-39.
23.
G’aniyev, S. S. (2023). VETERINARIYA SANITARIYA EKSPERTIZASI
LABORATORIYALARIDA SHAKAR ASALI HAMDA SHAKAR QO’SHILGAN
ASAL
MAHSULOTLARINI
ANIQLASH.
AGROBIOTEXNOLOGIYA
VA
VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY JURNALI
,
2
(4), 66-69.
24.
Davlatov, R. (2023). TO DETERMINE THE EFFECTIVENESS OF
ANTIBIOTICS IN PREVENTING CHICKEN COLIBACTERIOSIS BASED ON
EXPERIMENTS.
Scienceweb academic papers collection
.
25.
Berdievich, D. R. (2023). PARRANDA ZOTLARI. ZOTLAR
KLASSIFIKATSIYASI.
Journal of Integrated Education and Research
,
2
(4), 74-80.
26.
Berdievich, D. R. (2023). BROYLER JO ‘JALARI SAQLANADIGAN
BINOLARNI TAYYORLASH.
Journal of Integrated Education and Research
,
2
(4),
68-73.
27.
Doniyorjon o‘g, I. U. B. (2023). QO ‘YLARDA PARAZITAR
KASALLIKLARNI
KELIB
CHIQISHINI
OLDINI
OLISH
CHORA
TADBIRLARI.
Scientific Impulse
,
1
(10), 241-250.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
245
ISSN:3030-3621
28.
Doniyorjon o‘g, I. U. B. (2023). OTLARDA MANQA KASALLIGINI
DAVOLASH VA UNI OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Scientific
Impulse
,
1
(10), 251-260.
29.
Murodjon Turg‘un o‘g, A., & Ergashevna, G. O. M. T. (2023). ASALARI
KASALLIKLARI VA ULARNI OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Научный
Фокус
,
1
(1), 122-131.
30. HUDUDIDAGI, V. S. E. L. B., BO, A. S. U. S. M., BAHOLASH, Y., &
G‘aniyev, S. S. (2023). VETERINARIYA SANITARIYA EKSPERTIZASI
LABORATORIYALARIDA BOZOR HUDUDIDAGI ASAL SIFATINI UNDAGI
SUV MIQDORI BO ‘YICHA BAHOLASH. Journal of Integrated Education and
Research, 2(10), 46-48.
31. Xo‘jaxonov, S. I., & Sharopov, A. U. (2023). IQTIDORLI TALABALAR
BILAN ISHLASHNI TASHKIL ETISHNING ASOSIY VAZIFALARI. Journal of
Integrated Education and Research, 2(8), 33-36.
32. Berdiyevich, D. R. (2023). QORAMOLLAR SISTISERKOZINING KELIB
CHIQISHI, DAVOLASH VA OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Ta'lim
innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 23-30.
33. Berdiyevich, D. R. (2023). GELMINTOZLARGA TASHXIS QO ‘YISH
USULLARI.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 3-13.
34.
Berdievich, D. R. (2023). PARAZITLARGA QARSHI KURASHISH
CHORA-TADBIRLARI.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 14-22.
35.
Шамсиддинович,
Ғ.
О.,
&
Эргашевна,
Ғ.
М.
(2023).
МИКОТОКСИКОЗЛАР ВА УЛАРДАН АЖРАЛАДИГАН ТОКСИНЛАРНИНГ
ҲАЙВОНЛАР
ОРГАНИЗМИГА
ТАЪСИРИ.
Ta'lim
innovatsiyasi
va
integratsiyasi
,
11
(2), 108-115.
36.
Murodjon Turg‘un o‘g, A. (2023). RESULTS OF LABORATORY
ANALYSIS OF MEAT SAMPLES SUSPECTED OF TUBERCULOSIS.
Ta'lim
innovatsiyasi va integratsiyasi
,
11
(2), 95-100.
37.
Ergashevna, G. O. M. T. (2023). TUBERKULYOZGA GUMON QILINGAN
QORAMOLLARDAN
OLINGAN
SUT
TARKIBIDAGI
MIKROORGANIZMLARNI
ANIQLASH.
Ta'lim
innovatsiyasi
va
integratsiyasi
,
11
(2), 101-107.
