Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
211
ISSN:3030-3621
GO‘SHT MAHSULOTLARINI EKSPERTIZADAN O‘TKAZISH TARTIBI
G‘aniyev Saidakbarxon Shokirxon o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar universitetining
Toshkent filiali talabasi
Eshmatov G‘ayrat Xurram o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar universitetining
Toshkent filiali v.f.b.f.d.
Xo‘jaxonov Shoxruzxon Idrisxo‘ja o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar universitetining
Toshkent filiali mustaqil izlanuvchisi
Annotatsiya.
Maqolada turli go‘sht rastalariga sotuv uchun olib kelinayotgan
go‘sht mahsulotlarini veterinariya sanitariya ekspertizasidan o‘tkazish tartibi mavzusi
ko‘rib chiqiladi.
Абстрактный.
В статье рассматривается тема ветеринарно-санитарной
экспертизы мясной продукции, поступающей в различные мясные ларьки для
реализации.
Abstract.
The article deals with the topic of veterinary sanitary examination of
meat products brought to various meat stalls for sale.
Kalit so‘zlar.
Veterinariya sanitariya ekspertizasi, laboratoriya, go‘sht rastasi,
namuna, bozor, parazitar kasalliklar, aminokislotalar, go‘sht tarkibi, quturish, kuydirgi,
havfli kasalliklar.
Keywords.
Veterinary sanitary examination, laboratory, meat rack, sample,
market, parasitic diseases, amino acids, meat composition, rabies, anthrax, dangerous
diseases.
Ключевые слова.
Ветеринарно-санитарная экспертиза, лаборатория,
мясной стеллаж, проба, рынок, паразитарные болезни, аминокислоты, состав
мяса, бешенство, сибирская язва, опасные заболевания.
Kirish.
Inson xayoti faoliyati davomida doim katta energiya sarflaydi va uning
o‘rnini qoplash uchun, oziq-ovqat mahsulotlarini iste’mol qiladi. Shu sababli oqsilga
boy bo‘lgan oziqalarni iste’mol qilishi talab etiladi. Go‘shtni tarkibida boshqa oziq –
ovqat mahsulotlariga nisbatan oqsil miqdori juda ko‘p. Go‘sht tarkibida odam
organizmida sintez qilinmaydigan bir qancha aminokislotalar ham mavjud: Triptofan,
lizin, lesitin, gistidin va boshqa o‘simliklardagiga qaraganda ancha ko‘p. Dunyu
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
212
ISSN:3030-3621
aholisining 86%i o‘z ratsionida go‘shni asosiy o‘rinda deb bilishadi. Go‘shtni
organizm uchun foydali tomonlari juda ham ko‘p. Ammo bu mahsulot orqali kelib
chiqadigan kasalliklar ham yo‘q emas. Ushbu kasalliklarning ko‘pchiligi organizm
uchun o‘ta hatarli hisoblanadi. Go‘sht orqali organizm kasallanish holatlarining asosiy
sababi bu hayvon so‘yilishidan avval turli kasalliklar bilan kasallanganligi yoki hayvon
go‘shtini belgilangan sharoitlarda saqlanmaganligidir. Shuningdek hayvonni so‘yish
jarayonidan tortib toki hayvon go‘shtini istemolga yetkazib berishgacha bo‘lgan
jarayonda sanitariya qoidalariga rioya etmaslik ham bu mahsulotni keyinchalik istemol
uchun yaroqsiz bo‘lishiga sababchi bo‘ladi. Kasal hayvonlarning go‘shti orqali insonga
quyidagi havfli kasalliklar yuqishi mumkin:
quturish, kuydirgi, leptospiroz, brutselloz,
finnoz, trixinoz, echinokokkoz , Shuningdek go‘sht saqlash, tashish va boshqa
jarayonlarda sanitariya qoidalariga amal qilmaslik natijasida ham u orqali turli
parazitar va boshqa turdagi kasalliklar kelib chiqishi mumkin. Go‘sht orqali kelib
chiqadigan asosis parazitar kasalliklar trixinoz, teniarinxoz va boshqalar hisoblanadi.
Go‘sht orqali kelib chiqadigan turli kasalliklarning oldini olishi uchun ham ushbu
mahsulot sotuvi amalga oshadigan asosiy joylar: bozor va go‘sht rastalariga olib
kelinayotgan go‘sht mahsulotlari veterinariya sanitariya ekspertizasi mutahassisi
tomonidan tekshiruvdan o‘tkazilishi kerak.
Tadqiqot maqsadi va vazifalari.
Tadqiqot maqsadi bozor hududiga olib kelinayotgan go‘sht mahsulotlarni
nazoratdan o‘tkazish va go‘shtga qo‘yiladigan asosiy talablarni o‘rganish
Ishning borishi.
Qishloq xo‘jalik hayvonlarining va yovoyi hayvonlarning tana go‘shtlari bozorga,
sovutilgan, yaxlatilgan va muzlatilgan holatlarda olib kelinadi. Olib kelingan tana
go‘shtlari butun, ikkiga, yoki to‘rtga bo‘lingan bo‘lishi mumkin.
Ilmiy ish davomida bozorga ichki parenximatoz organlarsiz hamda mayda
nimtalanib, bo‘lak qilib olib kelingan go‘shtlar ekspertiza qilinmadi va bu go‘sht
mahsulotlarini sotish rad etildi.
Cho‘chqani, otni va qoramolni boshi, tanasi bo‘lishi kerak.Olib kirilayotgan
quyon va yovvoyi quyon shuningdek parrandalar holati talablarga muvofiqligi
tekshirildi. Unga ko‘ra Quyon va yovvoyi quyon tanasining orqa oyog’ini biridan 3-4
sm uzunlikda terisi shilinmasdan qoldiriladi. Parrandalarni tanasi ichak chovoqlardan
holi qilingan holatda olib kelinadi. Majburiy so‘yilgan hayvonlar tanasi ekspertiza
qilinmadi va kolxoz bozorida sotish uchun ruxsat berilmadi.
Go‘shtni veterinariya-sanitarya ekspertiza qilish kolxoz bozorida ma’lum tartibda
amalga oshirildi: qoidaga binoan bozorga, go‘sht, kalla-pocha olib kelgan shaxs
spravka ko‘rsatish kerak. Spravkada hayvonni so‘yishdan oldingi, holati, go‘shti va
boshqa maxsulotlari so‘yilgandan keyin ekspertiza o‘tkazilganligi, shu joyda yuqumli
kasalliklar uchramasligi ko‘rsatib o‘tilishi hamda aniq bayon qilinishi lozim.Go‘shtni
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
213
ISSN:3030-3621
tana yuzasiga veterinariya tekshirishidan o‘tkazilganligi haqida tamg’a bosilgan
bo‘lishi ham mumkin. Tekshirishda veterinariya spravkasini to‘g’ri yozilganligiga ham
e’tibor berish kerak. Spravka qoida asosida to‘ldirilgan. Veterinariya vrachi yoki
feldsher imzosi va tamg’a bosib tasdiqlanishi kerak. Go‘shtni sotish uchun olib kelgan
egasida, ma’lum hujjat spravka bo‘lmasa, tana go‘shtiga veterinariya tekshirishdan
o‘tkazilganligi haqida tamg’a bosilmagan bo‘lsa, bunday paytda tana bilan birgalikda
boshi va ichki organlari (o‘pka, yurak, jigar taloq, va buyrak) bo‘lganda go‘shtni
ekspertiza uchun qabul qilib tekshirish mumkin. Olingan tekshirish xulosasi, go‘shtni
sotilishi yoki sotilmasligi haqida xulosa yuritiladi.
So‘yish punktlarida, go‘sht korxonalarida so‘yilgan hayvonlar shu joyda
ekspertiza tekshirishdan o‘tkazilib tamg’alangan tana go‘shtlari, bozorga olib
kelingandan so‘ng qaytadan ekspertiza qilinib tekshirildi, lekin bozorda joylashgan
ayrim firma magazinlariga, to‘g’ridan-to‘g’ri go‘sht korxonalaridan go‘sht va go‘sht
mahsulotlarini olib kelinishi bundan mustasno. Bozorga sotish uchun olib kelingan ot
go‘shtini tekshirilganligi haqidagi spravkada, otga so‘yishdan uch kun oldin
malinizasiya o‘tkazilganligi to‘g’risidagi reaksiya natijasining manfiy ekanligi
yozilgan bo‘lishi kerak. Bunday tekshirish xulosasi bo‘lmasa, go‘shtni sotish mumkin
emas. Mamuriy-territorial nohiyasi tashqarisidan kiritilgan go‘sht va go‘sht
mahsulotlarining sotish uchun forma №2 vetirinariya guvoxnomasi bo‘lganda sotishga
ruxsat etiladi. Bozordagi vetirinariya laboratoriyalarida ichki organlarni, tanani va
boshqa tekshirishlar umumiy qabul qilingan tekshirish usullari asosida amalga
oshirildi. Imkoni boricha hamma ko‘rish mumkin bo‘lgan tanani yuza qismida
joylashgan limfa tugunlari ochib ko‘rildi. Sistiserkoz (finnoz) kasalligini bor yo‘qligini
aniqlash maqsadida bir tuyoqli hayvonlar tanasida sistiserkozni aniqlash uchun ensa,
bo‘yin, bel va dumba muskullari kesib ko‘rildi. Kasal hayvonlardan olingan go‘shtlarni
(kasallikni boshlanish davrida) sotilib ketmasligi, hamda go‘shtda mikroblar borligiga
gumon qilinganda bozordagi vetsanekspertiza laboratoriyalarida mikrobiologik
tekshirishlar o‘tkazildi.
Xulosa.
Go‘sht orqali yuqadigan kasalliklarning oldini olish uchun aynan ushbu
mahsulot sotuvi amalga oshadigan manbaalar doimiy nazoratda bo‘lishi kerak.Har bir
olib kelinayotgan mahsulot veterinariya sanitariya ekspertizasi mutaxassisi tomonidan
tekshirilishi go‘sht orqali tarqaladigan kasalliklarni bartaraf etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
S.M.Murodov,
Veterinariya
sanitariya
ekspertizasi.
Darslik.
Samarqand 2006y
2.
S.M.Murodov, Qishloq xo‘jalik mahsulotlarining vetsanekspertizasi, qayta ishlash
texnologiya
asoslari
va
standartizatsiyasi.
Qo‘llanma.
Samarqand 1997y
3.
S.M.Murodov, Chorvachilik va o‘simlik mahsulotlarining vetsanekspertizasi
texnologiya asoslari. Qo‘llanma. Samarqand 1992y.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
214
ISSN:3030-3621
4.
R.Normahmatov, Oziq-ovqat tovarlari sifat ekspertizasi. Darslik. 2008y
5.
Veterinariya sanitariya ekspertizasi . majmua . Samarqand 2019
Qo‘shimcha adabiyotlar
1.
Худжамшукуров, А. Н. (2021). ТОВУҚ АСКАРИДИОЗИДА АСКАЗИН
АНТИГЕЛЬМИНТИГИНИ ҚЎЛЛАШ НАТИЖАЛАРИ.
Интернаука
, (8-3),
44-46.
2.
Nurmamatovich, K. A., & Ogli, K. S. I. (2021). Effects of drugs on blood indicators
in mixing chicken eimeriosis and pullorosis.
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal
,
11
(5), 615-617.
3.
Maxamadaliyeva, M. U., Abduhalilova, G. I., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023).
BRUTSELLYOZ
VA
UNING
LABORATORIYA
DIAGNOSTIKASI.
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN
EDUCATION
,
2
(15), 41-47.
4.
Давлатов, Р. Б. (2023). ТОВУҚ КОЛИБАКТЕРИОЗИ (АДАБИЁТЛАР
ШАРХИ).
INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM
,
3
(26), 107-
111.
5.
Давлатов, Р. Б., & Бердиев, Х. Р. (2021). ТОВУҚ КОЛИБАКТЕРИОЗИНИНГ
КИМЁПРОФИЛАКТИКАСИДА
ОФЛОСАННИНГ
САМАРАДОРЛИГИ.
Вестник Ветеринарии и Животноводства
,
1
(1).
6.
Бердиев, Х. Р., & Давлатов, Р. Б. (2021). Эффективность Enrovit-O при
химической профилактике колибактериоза цыплят.
7.
Berdiyevich, D. R. (2023). METHODS OF DIAGNOSIS OF CHICKEN
COLIBACTERIOSIS.
AGROBIOTEXNOLOGIYA
VA
VETERINARIYA
TIBBIYOTI ILMIY JURNALI
,
2
(4), 9-13.
8.
G‘oyipova, M. T. E., Xo‘jaxonov, S., & Avliyoqulov, M. (2022).
VETERINARIYA
SOHASINING
CHORVACHILIKNI
RIVOJLANTIRISHDAGI O ‘RNI VA TAMOYILLARI.
Journal of Integrated
Education and Research
,
1
(4), 238-240.
9.
Oglu, K. S. I., Zayniddinovich, Z. R., & Oglu, R. J. K. (2022). Review of the
literature on sepsis in calves and measures to prevent it.
10.
Davlatov, R., Xujaxonov, S., & Berdiyev, X. (2021). ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ОФЛОСАНА В ХИМИЧЕСКОЙ ПРОФИЛАКТИКЕ КОЛИБАКТЕРИОЗА
КУРИЦ.
Вестник ветеринарии и животноводства (ssuv. uz)
,
1
(1).
11.
Oglu, K. S. I., & Qizi, K. B. A. (2022). Measures For The Prevention Of Diseases
Caused By Disorders Of Bee Nutrition And Feeding Conditions.
Academicia
Globe
,
3
(03), 5-8.
12.
Zayniddinovich, Z. R. (2022). REVIEW OF THE LITERATURE ON SEPSIS IN
CALVES AND MEASURES TO PREVENT IT.
Emergent: Journal of
Educational Discoveries and Lifelong Learning
,
3
(1), 1-4.
13.
Oglu, K. S. I., Oglu, Y. O. A., & Oglu, J. S. H. (2021). Viral hemorrhagic fever of
rabbits (“hemorrhagic pneumonia"," necrotic hepatitis").
14.
Subxonovich, H. P., Ergashevna, G. M., & Ogli, K. S. I. (2021). Distribution of
helmintosis diseases of one-hoied animals.
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal
,
11
(10), 880-883.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
215
ISSN:3030-3621
15.
Mahamadaliyeva, M. U., & Agamurodov, O. A. (2021). MEASURES FOR
TREATMENT
AND
PREVENTION
OF
DISPEPS
DISEASE
IN
CALVES.
Ученый XXI века
, (10 (81)), 12-14.
16.
Xo‘jaxonov, S., Xo‘jaxonova, M., & Davlatov, R. (2023). TOVUQ
EYMERIOZINING
KIMYOPROFILAKTIKASIDA
SAMARALI
EYMERIOSTATIKLARNI ANIQLASH.
Евразийский журнал медицинских и
естественных наук
,
3
(4 Part 2), 75-78.
17.
Abduhalilova, G. I., Makhamadaliyeva, M. U., & Khojakhanov, S. I. (2023). FISH
BRANCHIOMYCOSIS PREVENTION MEASURES.
International Bulletin of
Applied Science and Technology
,
3
(4), 247-252.
18.
G‘aniyev, S. S., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023). VETERINARIYA
LABORATORIYALARIDA
SUTNI
VETERINARIYA
SANITARIYA
EKSPERTIZADAN O ‘TKAZISH TALABLARI.
Scientific Impulse
,
1
(8), 586-
592.
19.
Davlatov, R. (2021). Товуқ колибактериозининг кимёвий профилактикасида
антибиотикларнинг самарадорлиги.
Scienceweb academic papers collection
.
20.
Davlatov, R. (2021). Бройлер жýжаларида айрим антибиотикларнинг
самарадорлик кýрсаткичлари.
Scienceweb academic papers collection
.
21.
Xo‘jaxonov, S., Xo‘jaxonova, M., & Davlatov, R. (2023). PARRANDACHILIK
XO ‘JALIKLARIDA YUQUMLI KASALLIKLARNI OLDINI OLISH CHORA
TADBIRLARI.
Евразийский журнал медицинских и естественных наук
,
3
(5),
77-84.
22.
Ibrohimov, U. D., Maxamadaliyeva, M. U., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023). OTLARDA
OSHQOZON–ICHAK TIZIMI PATOLOGIYASI.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA
VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY JURNALI
,
2
(4), 32-39.
23.
G’aniyev, S. S. (2023). VETERINARIYA SANITARIYA EKSPERTIZASI
LABORATORIYALARIDA
SHAKAR
ASALI
HAMDA
SHAKAR
QO’SHILGAN
ASAL
MAHSULOTLARINI
ANIQLASH.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY
JURNALI
,
2
(4), 66-69.
24.
Davlatov, R. (2023). TO DETERMINE THE EFFECTIVENESS OF
ANTIBIOTICS IN PREVENTING CHICKEN COLIBACTERIOSIS BASED ON
EXPERIMENTS.
Scienceweb academic papers collection
.
25.
Berdievich,
D.
R.
(2023).
PARRANDA
ZOTLARI.
ZOTLAR
KLASSIFIKATSIYASI.
Journal of Integrated Education and Research
,
2
(4), 74-
80.
26.
Berdievich, D. R. (2023). BROYLER JO ‘JALARI SAQLANADIGAN
BINOLARNI
TAYYORLASH.
Journal
of
Integrated
Education
and
Research
,
2
(4), 68-73.
27.
Doniyorjon o‘g, I. U. B. (2023). QO ‘YLARDA PARAZITAR KASALLIKLARNI
KELIB CHIQISHINI OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Scientific
Impulse
,
1
(10), 241-250.
28.
Doniyorjon o‘g, I. U. B. (2023). OTLARDA MANQA KASALLIGINI
DAVOLASH VA UNI OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Scientific
Impulse
,
1
(10), 251-260.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
216
ISSN:3030-3621
29.
Murodjon Turg‘un o‘g, A., & Ergashevna, G. O. M. T. (2023). ASALARI
KASALLIKLARI
VA
ULARNI
OLDINI
OLISH
CHORA
TADBIRLARI.
Научный Фокус
,
1
(1), 122-131.
30.
HUDUDIDAGI, V. S. E. L. B., BO, A. S. U. S. M., BAHOLASH, Y., & G‘aniyev,
S.
S.
(2023).
VETERINARIYA
SANITARIYA
EKSPERTIZASI
LABORATORIYALARIDA
BOZOR
HUDUDIDAGI
ASAL
SIFATINI
UNDAGI SUV MIQDORI BO ‘YICHA BAHOLASH. Journal of Integrated
Education and Research, 2(10), 46-48.
31.
Xo‘jaxonov, S. I., & Sharopov, A. U. (2023). IQTIDORLI TALABALAR BILAN
ISHLASHNI TASHKIL ETISHNING ASOSIY VAZIFALARI. Journal of
Integrated Education and Research, 2(8), 33-36.
32.
Berdiyevich, D. R. (2023). QORAMOLLAR SISTISERKOZINING KELIB
CHIQISHI, DAVOLASH VA OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Ta'lim
innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 23-30.
33.
Berdiyevich, D. R. (2023). GELMINTOZLARGA TASHXIS QO ‘YISH
USULLARI.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 3-13.
34.
Berdievich, D. R. (2023). PARAZITLARGA QARSHI KURASHISH CHORA-
TADBIRLARI.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 14-22.
35.
Шамсиддинович, Ғ. О., & Эргашевна, Ғ. М. (2023). МИКОТОКСИКОЗЛАР
ВА УЛАРДАН АЖРАЛАДИГАН ТОКСИНЛАРНИНГ ҲАЙВОНЛАР
ОРГАНИЗМИГА ТАЪСИРИ.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
11
(2), 108-
115.
36.
Murodjon Turg‘un o‘g, A. (2023). RESULTS OF LABORATORY ANALYSIS OF
MEAT SAMPLES SUSPECTED OF TUBERCULOSIS.
Ta'lim innovatsiyasi va
integratsiyasi
,
11
(2), 95-100.
37.
Ergashevna, G. O. M. T. (2023). TUBERKULYOZGA GUMON QILINGAN
QORAMOLLARDAN
OLINGAN
SUT
TARKIBIDAGI
MIKROORGANIZMLARNI
ANIQLASH.
Ta'lim
innovatsiyasi
va
integratsiyasi
,
11
(2), 101-107.
