Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
225
ISSN:3030-3621
GO’SHT VA GO’SHT MAHSULOTLARIDAGI SALMONELLYOZ
BAKTERIYASINI ANIQLASHDA QO’LLANILADIGAN METODLAR
G‘aniyev Saidakbarxon Shokirxon o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar
universitetining Toshkent filiali talabasi
Eshmatov G‘ayrat Xurram o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar
universitetining Toshkent filiali v.f.b.f.d.
Xo‘jaxonov Shoxruzxon Idrisxo‘ja o‘g‘li
Samarqand davlat veterinariya meditsinasi,
chorvachilik va biotexnologiyalar
universitetining Toshkent katta o‘qituvchisi
Annotatsiya.
Salmonellyoz
ko'pincha
ifloslangan
go'sht
va
go'sht
mahsulotlaridan kelib chiqqan holda aholi salomatligi uchun doimiy tahdid bo'lib
qolmoqda. Ushbu maqola salmonellyoz kasalligi hamda go’sht va go’sht
mahsulotlarida salmonellozni aniqlashda qo’llaniladigan mikroskopiya va shu kabi
metodlarni bayon qilish va qo’llanilishiga qaratilgan.
Абстрактный.
Сальмонеллез остается постоянной угрозой общественному
здоровью, часто источником которого является зараженное мясо и мясные
продукты. В данной статье основное внимание уделяется описанию и
применению микроскопии и аналогичных методов, используемых для
диагностики сальмонеллеза и выявления сальмонеллеза в мясе и мясных
продуктах.
Abstract.
Salmonellosis remains a persistent threat to public health, often
originating from contaminated meat and meat products. This article aims to describe
and apply the disease salmonellosis and microscopy and similar techniques used to
detect salmonellosis in meat and meat products.
Kalit so’zlar:
Salmonellyoz, go’sht, go’sht mahsulotlari, mikroskopiya, kultura,
patmaterial.
Ключевые слова:
сальмонеллез, мясо, мясные продукты, микроскопия,
культура, патматериал.
Keywords:
Salmonellosis, meat, meat products, microscopy, culture, patmaterial.
Mavzuning dolzarbligi.
Salmonellyoz — butun dunyo bo’yalb tarqalgan ichak
infektsiyasi. So’nggi 10 yil ichida bemorlarning turli guruhlari orasida kasallik
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
226
ISSN:3030-3621
tarqalishining o’sish tendentsiyasi kuzatilmoqda. Infektsiyaning asosiy manbai
hayvonlarning go’sht va go’sht mahsulotlari sanaladi.Salmonellyoz insonlardagi
ko’pgina patologik holatlar intoksikatsiya, i
sitma, zaiflik, bosh og’rigí, ko’ngil aynishi
va qusish, diareya, qorin og’rig’ini keltirib chiqarishi mumkin.
Salmonellyoz xavfli
yuqumli kasallik bo’lib, o’limga olib kelishi mumkin shuningdek salmonellyoz tezda
epidemik tus olishi bilan xavfli sanaladi.
Har yili dunyo bo'ylab salmonella
infektsiyasining 200 milliondan 1 milliardgacha holati qayd etiladi, 93 million holat
gastroenterit va 155,000 o'lim bilan bog’liq . Ular orasida taxminan 85% holatlar
ifloslangan oziq-ovqat iste'moli bilan bog'liq shuningdek salmonella butun dunyo
bo'ylab diareya kasalliklarining to'rtta asosiy sabablaridan biridir.
Tadqiqot maqsadi va vazifalari.
Ushbu ishning maqsadi keltirilgan
patmateriallarni tahlil qilish orqali sifatini baholash va salmonellyozni aniqlashda
qo’llaniladigan metodlar haqida malumot olish
Kirish.
Salmonella infektsiyasi (salmonellyoz) ichak traktiga ta'sir qiluvchi keng
tarqalgan bakterial kasallikdir. Salmonella bakteriyalari odatda hayvonlar va
odamlarning ichaklarida yashaydi va axlat (najas) orqali chiqariladi. Odamlar
ko'pincha ifloslangan suv , go’sht va go’sht mahsulotlari yoki asosiy oziq-ovqat orqali
yuqadi.Salmonella infektsiyasi bo'lgan ba'zi odamlarda alomatlar yo'q. Ko'pchilik
odamlarda diareya, isitma va oshqozon (qorin) bilan bo’g’liq patologik holatlar
kuzatiladi . Ba'zi hollarda diareya kuchli suvsizlanishga olib kelishi mumkin va
shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi. Agar infektsiya ichaklardan tashqariga
tarqalsa, hayot uchun xavfli asoratlar ham rivojlanishi mumkin.
Salmonellyoz septik
shaklida namoyon bo’ladigan, o’tkir o’tadigan yuqumli kasallikdir. Qo’zg’atuvchilari
Salmonella
avlodiga kiradi. Buzoqlar 3-4 haftadan 4 oylikgacha bo’lgan yoshda
kasallanadi. Qo’zg’atuvchisi
S.enteritidis
(dublin) va
S.tuphimiurium
lar. Kasallik
isitma va kuchli ich ketish bilan kechadi (katta yoshdagilari salmonella tashuvchi
hisoblanib, kasallik klinik belgilarsiz o’tadi). Qo’ylar hamma yoshida kasallanadi, ona
qo’ylarda salmonellyozli homila tashlash holatida kuzatiladi.Qo’zg’atuvchisi
S.abortusovis
.
Toylar ko’pincha ona qornida zararlanadi, natijada xomila tashlaydi.
Ularda kasallikni
S.abortusequi
qo’zg’aydi. Parrandalar salmonellyozi jo’jalar
hayotining birinchi kunlari va haftalarida yalpi kasallanish va o’limi bilan nomoyon
bo’ladi. Tovuq homilasi va katta yoshdagi parrandalar ham kasallanadi.
Qo’zg’atuvchisi
S.pullorum
hisoblanadi
.
Salmonellyoz o’tkir, yarim o’tkir va
surunkali kechadi. Tana harorati ko’tarilib ketadi (40-41
0
S). Yurak faoliyati
og’irlashadi. Nafas olish bir daqiqada 60-80 bo’ladi. Birinchi kundanoq seroz
kon’yunktivit yuzaga keladi, ko’p yosh oqadi. Buzoqlarning tashqi muhit ta’siriga
reaksiyasi pasayib ketadi, ko’pincha boshini biqiniga tashlab yotadi. Og’ir kechganda
harorat juda ko’tarilib ketadi. Kasal buzoq yotib qoladi, tashqi muhit ta’siriga reaksiya
bermasdan, 5-10 kun ichida o’ladi. Kasallik yengilroq kechganda ich ketishi to’xtab,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
227
ISSN:3030-3621
harorat tushadi va kasallik surunkali kechishga o’tadi. Bunda oshqozon-ichak
jarohati yengillashib, nafas olish a’zolarining jarohati yuzaga keladi. Burundan
shilimshiq va yiring aralash suyuqlik oqadi. Avvaliga quruq, sekin yo’tal tutib,
keyinchalik og’irlashadi. Jarayon asosan bronxitdan boshlanib, pirovardida
pnevmoniyaga aylanadi.
Aniqlash jarayoni.
Hayvon go’sht va go’sht mahsulot patmateriallaridan ajratib
olinib keltirilgan 5 namunadagi kulturadan tayyorlangan surtmalar Gram usulida
bo’yaldi. Mikroskopda ko’rinishi:
1-namuna
2-namuna
3-namuna
4-namuna
5-namuna
Salmonellyoz
bakteriyasi
kuzatilmadi
Salmonellyoz
bakteriyasi
kuzatilmadi
Salmonellyoz
bakteriyasi
kuzatilmadi
Mikroskopda
2-4mkm
kattalikdagi
bakteriya
bittadan
joylashgan
holda
kuzatildi.
Salmonellyoz
bakteriyasi
kuzatilmadi
Shuningdek Salmonellyozni aniqlashda boshqa
metodlarning ham ahamiyati katta
va yuqori samaradorlikga ega. Xususan bakteriologik usul: patmateriallardan GPA, GPB
kabi ozuqa muhitlariga ekiladi. Ekmalar 37-38
o
C da bir sutka davomida termostadda
o’stiriladi. GPBda qo’zg’atuvchi bir xilda loyqalanish paydo qiladi . GPA da – silliq ,
rangsiz, tiniq yoki kulrang-ko’kish, chetlari tekis koloniyalar paydo bo’ladi.
Xulosa.
Salmonella bakteriyalari keltirib chiqaradigan salmonellyoz ifloslangan
oziq-ovqat mahsulotlari orqali aholi salomatligiga jiddiy tahdid soladi. Ushbu ilmiy
maqolada salmonellalarni aniqlash usullari ko'rib chiqilgan bo'lib, bu patogenni
samarali aniqlash imkoniyatini oshirishga qaratilgan. Maqola turli xil oziq-ovqat
matritsalarida salmonellalarni erta va toʻgʻri aniqlash muhimligini koʻrsatib,
epidemiyalarning oldini olish va oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash uchun sezgir, tez
va ishonchli aniqlash usullari zarurligini taʼkilaydi. Xulosa qilib aytganda, maqola
salmonellalar bilan bog'liq oziq-ovqat kasalliklariga qarshi kurashda ilg'or aniqlash
usullarining muhim rolini ta'kidlaydi. Texnologik yutuqlardan xabardor bo'lish va
aniqlash strategiyalarini doimiy ravishda takomillashtirish orqali tadqiqotchilar va
sog'liqni saqlash mutaxassislari oziq-ovqat ta'minotini samarali himoya qilishlari va
aholi salomatligini himoya qilishlari mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
J.Z.Shapulatova , Mikrobiologiya . Toshkent 2013y
2.
S.M.Murodov, Chorvachilik va o’simlik mahsulotlarining vetsanekspertizasi
texnologiya asoslari. Qo’llanma. Samarqand 1992y.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
228
ISSN:3030-3621
3.
S.M.Murodov, Qishloq xo’jalik mahsulotlarining vetsanekspertizasi, qayta ishlash
texnologiya asoslari va standartizatsiyasi. Qo’llanma. Samarqand 1997y
4.
S.M.Murodov, Veterinariya-sanitariya ekspertizasi. Darslik. Samarqand 2006y
1.
5.Kravchenko A. va boshqalar, “Сравнительное исследование качественного
состава меда //Аналитика. – 2015.”
5.
Болезнь сальмонеллез. http:// www. Megamedportal.ru
6.
R.Normahmatov, Oziq-ovqat tovarlari sifat ekspertizasi. Darslik. 2008y.
Qo‘shimcha adabiyotlar
1.
Худжамшукуров, А. Н. (2021). ТОВУҚ АСКАРИДИОЗИДА АСКАЗИН
АНТИГЕЛЬМИНТИГИНИ ҚЎЛЛАШ НАТИЖАЛАРИ.
Интернаука
, (8-3),
44-46.
2.
Nurmamatovich, K. A., & Ogli, K. S. I. (2021). Effects of drugs on blood indicators
in mixing chicken eimeriosis and pullorosis.
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal
,
11
(5), 615-617.
3.
Maxamadaliyeva, M. U., Abduhalilova, G. I., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023).
BRUTSELLYOZ
VA
UNING
LABORATORIYA
DIAGNOSTIKASI.
INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN
EDUCATION
,
2
(15), 41-47.
4.
Давлатов, Р. Б. (2023). ТОВУҚ КОЛИБАКТЕРИОЗИ (АДАБИЁТЛАР
ШАРХИ).
INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM
,
3
(26), 107-
111.
5.
Давлатов, Р. Б., & Бердиев, Х. Р. (2021). ТОВУҚ КОЛИБАКТЕРИОЗИНИНГ
КИМЁПРОФИЛАКТИКАСИДА
ОФЛОСАННИНГ
САМАРАДОРЛИГИ.
Вестник Ветеринарии и Животноводства
,
1
(1).
6.
Бердиев, Х. Р., & Давлатов, Р. Б. (2021). Эффективность Enrovit-O при
химической профилактике колибактериоза цыплят.
7.
Berdiyevich, D. R. (2023). METHODS OF DIAGNOSIS OF CHICKEN
COLIBACTERIOSIS.
AGROBIOTEXNOLOGIYA
VA
VETERINARIYA
TIBBIYOTI ILMIY JURNALI
,
2
(4), 9-13.
8.
G‘oyipova, M. T. E., Xo‘jaxonov, S., & Avliyoqulov, M. (2022).
VETERINARIYA
SOHASINING
CHORVACHILIKNI
RIVOJLANTIRISHDAGI O ‘RNI VA TAMOYILLARI.
Journal of Integrated
Education and Research
,
1
(4), 238-240.
9.
Oglu, K. S. I., Zayniddinovich, Z. R., & Oglu, R. J. K. (2022). Review of the
literature on sepsis in calves and measures to prevent it.
10.
Davlatov, R., Xujaxonov, S., & Berdiyev, X. (2021). ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ОФЛОСАНА В ХИМИЧЕСКОЙ ПРОФИЛАКТИКЕ КОЛИБАКТЕРИОЗА
КУРИЦ.
Вестник ветеринарии и животноводства (ssuv. uz)
,
1
(1).
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
229
ISSN:3030-3621
11.
Oglu, K. S. I., & Qizi, K. B. A. (2022). Measures For The Prevention Of Diseases
Caused By Disorders Of Bee Nutrition And Feeding Conditions.
Academicia
Globe
,
3
(03), 5-8.
12.
Zayniddinovich, Z. R. (2022). REVIEW OF THE LITERATURE ON SEPSIS IN
CALVES AND MEASURES TO PREVENT IT.
Emergent: Journal of
Educational Discoveries and Lifelong Learning
,
3
(1), 1-4.
13.
Oglu, K. S. I., Oglu, Y. O. A., & Oglu, J. S. H. (2021). Viral hemorrhagic fever of
rabbits (“hemorrhagic pneumonia"," necrotic hepatitis").
14.
Subxonovich, H. P., Ergashevna, G. M., & Ogli, K. S. I. (2021). Distribution of
helmintosis diseases of one-hoied animals.
ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal
,
11
(10), 880-883.
15.
Mahamadaliyeva, M. U., & Agamurodov, O. A. (2021). MEASURES FOR
TREATMENT
AND
PREVENTION
OF
DISPEPS
DISEASE
IN
CALVES.
Ученый XXI века
, (10 (81)), 12-14.
16.
Xo‘jaxonov, S., Xo‘jaxonova, M., & Davlatov, R. (2023). TOVUQ
EYMERIOZINING
KIMYOPROFILAKTIKASIDA
SAMARALI
EYMERIOSTATIKLARNI ANIQLASH.
Евразийский журнал медицинских и
естественных наук
,
3
(4 Part 2), 75-78.
17.
Abduhalilova, G. I., Makhamadaliyeva, M. U., & Khojakhanov, S. I. (2023). FISH
BRANCHIOMYCOSIS PREVENTION MEASURES.
International Bulletin of
Applied Science and Technology
,
3
(4), 247-252.
18.
G‘aniyev, S. S., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023). VETERINARIYA
LABORATORIYALARIDA
SUTNI
VETERINARIYA
SANITARIYA
EKSPERTIZADAN O ‘TKAZISH TALABLARI.
Scientific Impulse
,
1
(8), 586-
592.
19.
Davlatov, R. (2021). Товуқ колибактериозининг кимёвий профилактикасида
антибиотикларнинг самарадорлиги.
Scienceweb academic papers collection
.
20.
Davlatov, R. (2021). Бройлер жýжаларида айрим антибиотикларнинг
самарадорлик кýрсаткичлари.
Scienceweb academic papers collection
.
21.
Xo‘jaxonov, S., Xo‘jaxonova, M., & Davlatov, R. (2023). PARRANDACHILIK
XO ‘JALIKLARIDA YUQUMLI KASALLIKLARNI OLDINI OLISH CHORA
TADBIRLARI.
Евразийский журнал медицинских и естественных наук
,
3
(5),
77-84.
22.
Ibrohimov, U. D., Maxamadaliyeva, M. U., & Xo‘jaxonov, S. I. (2023). OTLARDA
OSHQOZON–ICHAK TIZIMI PATOLOGIYASI.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA
VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY JURNALI
,
2
(4), 32-39.
23.
G’aniyev, S. S. (2023). VETERINARIYA SANITARIYA EKSPERTIZASI
LABORATORIYALARIDA
SHAKAR
ASALI
HAMDA
SHAKAR
QO’SHILGAN
ASAL
MAHSULOTLARINI
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
230
ISSN:3030-3621
ANIQLASH.
AGROBIOTEXNOLOGIYA VA VETERINARIYA TIBBIYOTI ILMIY
JURNALI
,
2
(4), 66-69.
24.
Davlatov, R. (2023). TO DETERMINE THE EFFECTIVENESS OF
ANTIBIOTICS IN PREVENTING CHICKEN COLIBACTERIOSIS BASED ON
EXPERIMENTS.
Scienceweb academic papers collection
.
25.
Berdievich,
D.
R.
(2023).
PARRANDA
ZOTLARI.
ZOTLAR
KLASSIFIKATSIYASI.
Journal of Integrated Education and Research
,
2
(4), 74-
80.
26.
Berdievich, D. R. (2023). BROYLER JO ‘JALARI SAQLANADIGAN
BINOLARNI
TAYYORLASH.
Journal
of
Integrated
Education
and
Research
,
2
(4), 68-73.
27.
Doniyorjon o‘g, I. U. B. (2023). QO ‘YLARDA PARAZITAR KASALLIKLARNI
KELIB CHIQISHINI OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Scientific
Impulse
,
1
(10), 241-250.
28.
Doniyorjon o‘g, I. U. B. (2023). OTLARDA MANQA KASALLIGINI
DAVOLASH VA UNI OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Scientific
Impulse
,
1
(10), 251-260.
29.
Murodjon Turg‘un o‘g, A., & Ergashevna, G. O. M. T. (2023). ASALARI
KASALLIKLARI
VA
ULARNI
OLDINI
OLISH
CHORA
TADBIRLARI.
Научный Фокус
,
1
(1), 122-131.
30.
HUDUDIDAGI, V. S. E. L. B., BO, A. S. U. S. M., BAHOLASH, Y., & G‘aniyev,
S.
S.
(2023).
VETERINARIYA
SANITARIYA
EKSPERTIZASI
LABORATORIYALARIDA
BOZOR
HUDUDIDAGI
ASAL
SIFATINI
UNDAGI SUV MIQDORI BO ‘YICHA BAHOLASH. Journal of Integrated
Education and Research, 2(10), 46-48.
31.
Xo‘jaxonov, S. I., & Sharopov, A. U. (2023). IQTIDORLI TALABALAR BILAN
ISHLASHNI TASHKIL ETISHNING ASOSIY VAZIFALARI. Journal of
Integrated Education and Research, 2(8), 33-36.
32.
Berdiyevich, D. R. (2023). QORAMOLLAR SISTISERKOZINING KELIB
CHIQISHI, DAVOLASH VA OLDINI OLISH CHORA TADBIRLARI.
Ta'lim
innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 23-30.
33.
Berdiyevich, D. R. (2023). GELMINTOZLARGA TASHXIS QO ‘YISH
USULLARI.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 3-13.
34.
Berdievich, D. R. (2023). PARAZITLARGA QARSHI KURASHISH CHORA-
TADBIRLARI.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
10
(1), 14-22.
35.
Шамсиддинович, Ғ. О., & Эргашевна, Ғ. М. (2023). МИКОТОКСИКОЗЛАР
ВА УЛАРДАН АЖРАЛАДИГАН ТОКСИНЛАРНИНГ ҲАЙВОНЛАР
ОРГАНИЗМИГА ТАЪСИРИ.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
,
11
(2), 108-
115.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
45-son_1-to’plam_May -2025
231
ISSN:3030-3621
36.
Murodjon Turg‘un o‘g, A. (2023). RESULTS OF LABORATORY ANALYSIS OF
MEAT SAMPLES SUSPECTED OF TUBERCULOSIS.
Ta'lim innovatsiyasi va
integratsiyasi
,
11
(2), 95-100.
37.
Ergashevna, G. O. M. T. (2023). TUBERKULYOZGA GUMON QILINGAN
QORAMOLLARDAN
OLINGAN
SUT
TARKIBIDAGI
MIKROORGANIZMLARNI
ANIQLASH.
Ta'lim
innovatsiyasi
va
integratsiyasi
,
11
(2), 101-107.
