Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_3-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
288
RUXIY SALOMATLIK JISMONAN SOG‘LIQ GAROVI
Muxtorova Xakikat Karimjonovna
Buxoro davlat tibbiyot instituti
Annotatsiya:
Maqolada ruhiyat va kasalliklarning o‘zaro bog‘liqligi, kasallikni
kelib chiqishiga ta’sir etuvchi omillar va insonlarning ushbu kasalliklarni oldini olishi
uchun zarur bo‘lgan ishlar haqida fikrlar yoritilgan.
Kalit so‘zlar:
kasallik, ruhiyat, stress, nevroz, qo‘rquv, xotirjamlik, shikoyat,
hissiyot
MENTAL HEALTH IS A GUARANTEE OF PHYSICAL HEALTH
Mukhtorova Haqiqat Karimjonovna
Bukhara State Medical Institute
Abstract:
The article explores the relationship between the psyche and diseases,
factors influencing the occurrence of diseases, as well as measures necessary for their
prevention.
Keywords
: disease, psyche, stress, neurosis, fear, calmness, complaint, emotion
Ruhiyat-bu insonning ichki dunyosi, uning hissiyotlari, fikrlari, tajribalari va
harakatlarini belgilaydigan murakkab va ko‘p qirrali tushuncha deb qaralsa
kasalliktushunchasiga organizmning normal faoliyatini buzilishi, turli alomatlar va
shikoyatlarni keltirib chiqaradigan holat hisoblanadi. Mashxur Abu Ali ibn Sino 1000
yil oldin “Sog‘lom kishilarning sog‘ligi” to‘g‘risida asar yozgan va ushbu asarning
axamiyati xozirgi kunda xam nafaqat saqlanib qolgan, balki “eng muxim va eng
dolzarb” masala sifatida, dunyo olimlari tomonidan tan olinmoqda. Ushbu arda ham
bevosita sharqning buyuk tabibi e’tirof etgan rux va tananing uzviyligi masalasi
tibbiyotda o‘z isbotini topgan.
Ma’lumki, inson o‘z xayoti davomida turli xil salbiy xolatlarga duchor bo‘ladi,
kayfiyati buziladi, og‘ir axvolga tushib qolganda nima qilishini bilmay qoladi va ayrim
xollarda u yomon oqibatlarga olib keladi. Ruxiy xolatlar salbiy asoratlari inson tanasini
kasallanishiga olib keladi. Ruhiy salomatlik insonning jismoniy va emotsional
sog‘lig‘iga katta ta’sir ko‘rsatadi. Inson tanasining sog‘lom bo‘lishi nafaqat ruhiy
kasalliklarni, balki ko‘plab psixologik omillarni ham o‘z ichiga oladi. Jumladan bugun
isnonlarimizni juda ko‘p bezovta qilayotgan ruhiy kasalliklar turli xil bo‘lib, ularga
depressiya, ruhiy tushkunlik, shizofreniya , nevrozlar, stresslar va boshqa ko‘palab
diagnozlar qo‘yish mumkin. Odatda ushbu ruhiy kasalliklar insonning ishchanligi,
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_3-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
289
emotsional holati va kundalik hayotiga o‘zining salbiy ta’sirini o‘tkazishi natijasida
ba’zan salbiy oqibatlar bilan ham yakunlanadi.
Ruhiy salomatlik bu faqat kasalliklardan voz kechish emas aksincha inson o‘z
ruhiy xolatini anglab, har kungi muammolarni yengib o‘ta olishi, samarali ishlashi,
jamiyatga o‘z hissasini qo‘shadigan to‘laqonli hayot kechirish holati sanaladi. Nima
uchun ruhiy salomatlik shunchalik muhim, degan xaqli savol tug‘ilishi tabiiy.
Ruhiy
salomatlik
bizning
jismoniy
salomatligimizga,
kundalik
munosabatlarimizga, faoliyatimizga, o‘qishimizga va hayotimizning tartibli kechishiga
ta’sir qiladi. Kuzatishlar natijasiga ko‘ra kishilarda ruhat sog‘lom bo‘lish stress bilan
kurashish, to‘g‘ri qarorlar qabul qilish va zararli odatlardan saqlanishga yordam beradi.
Bu esa o‘z navbatida kundalik faoliyatimizda mehnat samaradorligini oshirishga,
hayotdan zavqlanishga, to‘laqonli yashaga erishishga yordam beradi.
Ruhiy salomatlikka ta’sir qiladigan ko‘plab omillar mavjud bo‘lib ular orasida
genetika tufayli ba’zi ruhiy kasalliklar avlod ajdodlarda ham rivojlanishiga sabab
bo‘lsa, atrof-muhit ta’sirida stress, ijtimoiy izolyatsiya, stigma va diskriminatsiya kabi
holatlarni keltirib chiqaradi. Bundan tashqari hayot tarzimizning noto‘g‘ri tashkil
etilishi, noto‘g‘ri ovqatlanish, uyquning yetishmasligi, spirtli ichimliklar va giyohvand
moddalarni iste’mol qilish, jismoniy faoliyatning kamligi ham ruhiy salomatlikni
yomonlashtirishi mumkin.
Agar ruhiyat va kasallik o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rib chiqadigan bo‘lsak u juda
murakkab va ko‘p qirrali bo‘lib bu bog‘liqlikni ikki tomonlama taxlil etish mumkin
bo‘ladi.
1.
Ruhiy holatning jismoniy salomatlikka ta’siri: stress , depressiya, qo‘rquv
va xavotirlar, ruhiy kasalliklar (shizofreniya, bipolyar buzilish va boshqalar) jismoniy
kasalliklar xavfini oshiradi.
2.
Jismoniy kasallikning ruhiy holatga ta’siri: og‘riqlar, surunkali
kasalliklar, jarrohlik amaliyotlari ba’zi dori-darmonlar ruhiy holatga salbiy ta’sir
qilishi mumkin.
Shuning uchun ham ruhiyat va kasallik o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglash kerak,
chunki bu vaziyatda shifokorning bemorni davolash samaradorligini oshiradi,
tibbiyotda bemorning ruhiy holatni hisobga olib, davolash yaxshi natija beradi.
Kasallikni davolashdan ko‘ra oldini olish muxim, kishining ruhan sog‘lomligi unda
yuzaga keladigan turli kasalliklar xavfini kamaytiradi hamda insonning hayot sifatini
yaxshilaydi.
Demak har birimiz yuqoridagi fikrlardan kelib chiqqan holda o‘z ruhiy
salomatligimizga g‘amxo‘rlik qilishimiz kerak. Buning uchun esa hissiyotlarimizni
jilovlay olishimiz, sog‘lom hayot tarzini tanlashimiz, to‘g‘ri ovqatlanishimiz hamda
yetarlicha uxlashimiz va muntazam ravishda jismoniy mashqlar bajarib zararli
odatlardan saqlanishimiz lozim.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_3-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
290
Doimo yaqinlar bilan mazmunli muloqot, oila a’zolarimiz va do‘stlarimiz bilan
mustahkam munosabatlarni saqlash, hissiyotlarimizni atrofdagi ishonchli odamlar
bo‘lishish, yoqtirgan ishlar bilan shug‘ullanish, sizga quvonch bag‘ishlaydigan va sizni
xotirjamlashtirishga yordam beradigan xobbi bilan band bo‘lish va nixoyat turli
qiyinchiliklarni boshdan kechirayotgan bo‘lsangiz, psixolog yoki shifokordan yordam
so‘rashdan tortinmaslik kerak. Shuni unutmangki ruhiy salomatlik - bu hashamat emas,
balki zaruratdir. Ruhiy salomatligingizga g‘amxo‘rlik qilish - bu o‘zingizga,
o‘zingizning baxtingiz va to‘laqonli hayotingizga g‘amxo‘rlik qilish demakdir.
O‘zbekistonda xalqaro tashkilotlar jalb qilingan holda “Aholi salomatligi -
2030” milliy strategiyasi ishlab chiqilishi SSV hamda Salomatlik va strategik
rivojlanish institute toomnidan 2024-2026-yillarga mo‘ljallangan sog‘lom turmush
tarzini shakllantirish va to‘g‘ri ovqatlanishni targ‘ib qilish dasturini tuzish uchun
harakat boshlangani ham axoliga tibbiy va ruhiy yordam berish maqsadida davlatimiz
tomonidan amalga oshirilayotgan oqilona siyosatning yana bir ko‘rinishidir.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Sayfiddin Faxriddin o‘g‘li “Valeologiya asoslari”. Salomatlik yoxud uzoq umr
ko‘rish omillari.Darslik .Toshkent 2007
2.
https://www.gazeta.uz/oz/2023/09/07/healty-lifestyle/
3.
Orifboeva, D. D. (2016). O ‘QITISh FAOLIYATI JARAYONIDA Stressni oldini
olish. NovaInfo. Ru, 3(41), 217-220.
4.
Dilafro‘z Dadamirzayevna Oribboyeva, Renata Anatolyevna Rafikova Osobennosti
vnedreniya inklyuzivnogo obrazovaniya v Respublike Uzbekistan //
5.
Science
and
Education.
2024.
№6.
URL:
6.
https://cyberleninka.ru/article/n/osobennosti-vnedreniya-
inklyuzivnogoobrazovaniya-v-respublike-uzbekistan
(data
obraщeniya:
14.12.2024).
7.
Dilafruz Dadamirzayevna Oribboyeva, Dilshoda Ikromova Aqliy rivojlanishida
nuqsoni bo’lgan bolalar psixologiyasining o’ziga xosligi, aqli zaiflik turlari //
Science and Education. 2024. №1. URL:
8.
https://cyberleninka.ru/article/n/aqliy-rivojlanishida-nuqsoni-bo-lgan-
bolalarpsixologiyasining-o-ziga-xosligi-aqli-zaiflik-turlari
(data
obraщeniya:
09.11.2024).
9.
Dilafruz Dadamirzayevna Oribboyeva, Shaxnoza Baxtiyor Qizi G‘aniyeva Assertiv
xulq shakllanishining o’ziga xosligi // Science and Education. 2024. №2. URL:
https://cyberleninka.ru/article/n/assertiv-xulq-shakllanishining-o-ziga-xosligi (data
obraщeniya: 09.11.2024).
10.
Dilshoda, I., & Oribboyeva, D. D. (2024). ALALIYA NUTQ NUQSONLARI VA
UNING TURLARI. Journal of new century innovations, 63(3), 70-73.
11.
Dilshoda, I., & Oribboeva, D. D. (2024). AUTIZM NAMOYON BOLISHINING
PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. Journal of new century innovations, 63(3), 74-
77.
12.
HK Mukhtorova, NB Mukhamadieva, UT Rustamov The American Journal of
Medical Sciences and Pharmaceutical Research 2 (12 …2020
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
44-son_3-to’plam_May-2025
ISSN: 3030-3621
291
13.
Истамов М. Б. . (2023). НОВЫЕ ПОДХОДЫ И СОВРЕМЕННЫЕ
ИССЛЕДОВАНИЯ В ОБЛАСТИ ПСИХИАТРИИ. БОШКАРУВ ВА ЭТИКА
КОЙДАЛАРИ
ОНЛАЙН
ИЛМИЙ
ЮРНАЛИ,
3(11),
19-24.
http://sciencebox.uz/index.php/sjeg/article/view/8633
14.
MB Istamov. . (2023). NEW APPROACHES AND CURRENT RESEARCH IN
THE FIELD OF PSYCHIATRY , BOSHQARUV VA ETIKA QOIDALARI
ONLAYN ILMIY JURNALI: BOSHQARUV VA ETIKA QOIDALARI
ONLAYN
ILMIY
JURNALI
Vol.
3
No.
(11),
13-18.
http://sciencebox.uz/index.php/sjeg/article/view/8633
15.
IM Bahodirovich. . (2023). SHAXS XUSUSIYATI PATOLOGIYALI
O’SMIRLARDA
RUHIY
FAOL
MODDALAR
SUISTEMOL
XUSUSSIYATLARI. BOSHQARUV VA ETIKA QOIDALARI ONLAYN
ILMIY,
3(8),
5-8.
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=O6jdxv
sAAAAJ&citation_for_view=O6jdxvsAAAAJ:qjMakFHDy7sC
16.
IM Bahodirovich. . (2023). XURUJSIMON SHIZOFRENIYA REMISIYASIDA
DEPRESSIYA KLINIKASI VA DAVOLASH. IJTIMOIY FANLARDA
INNOVASIYA
ONLAYN
ILMIY,
3(6),
94-97.
https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=O6jdxv
sAAAAJ&citation_for_view=O6jdxvsAAи AAJ:2osOgNQ5qMEC
17.
ХК Мухтарова, М Б Истамов. . (2023). Актуальные Задачи Современной
Судебной Психиатрии. Исследовательский журнал исследований травмы и
инвалидности,
2(6),
187-193.
http://journals.academiczone.net/index.php/rjtds/article/view/1034
18.
Х.К., М. ., & М.Б., И. . (2023). ПРОБЛЕМЫ СОЦИАЛЬНОЙ ИЗОЛЯЦИИ
ПАЦИЕНТОВ ПРИ ШИЗОФРЕНИИ . Исследовательский журнал
исследований
травмы
и
инвалидности,
2(5),
206–209.
http://journals.academiczone.net/index.php/rjtds/article/view/908
19.
Rustamov U.T, Tilavov M.T., Karimova S.SH, Istamov M.B, & Jo’raev Sh.J.
(2023). Specific Characteristics And Prevalence of Mental Disorders in
Oncological Diseases of The Lung And Gastrointestinal Tract. Journal of Advanced
Zoology, 44(S4), 141–145. https://doi.org/10.17762/jaz.v44iS4.2345
20.
Истамов Мирмухсинжон Баходирович. Vol. 49 (2024): Miasto Przyszłości
Алкогольный Фактор В Криминальной Агрессии При Психопатологических
Расстройствах
