Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
346
HAR BIR BEMOR OG'ZIDAGI INFEKSIYA MANBAI STAMATALOGNING
JAMOAT SALOMATLIGIDAGI ROLI QAYTA QARALMOQDA
Allamurodova Baxtigul Boymurodovna
Termiz iqtisodiyot va servis Universiteti Tibbiyot fakulteti
Stomatologiya yoʻnalishi 3 - bosqich talabasi
allamurodovabaxtigul4@gmail.com
Ilmiy rahbar:
Saidov Jasur Baxtiyorovich
Tibbiy klinik fanlar kafedrasi mudiri o‘qituvchi
Annotatsiya:
So‘nggi tadqiqotlar og‘iz bo‘shlig‘i sog‘lig‘i va umumiy organizm
holati o‘rtasidagi bog‘liqlikni ochib bermoqda. Stomatolog faqat tishni davolovchi
emas, balki infeksiyalarning tarqalish yo‘llarini nazorat qiluvchi jamoat salomatligi
himoyachisiga aylanishi kerak. Ushbu maqolada stomatologning funksiyasi kengayib
borayotgan sharoitda qanday o‘zgarayotgani, infeksiya manbaini erta aniqlash va
profilaktika qilishdagi o‘rni ilmiy asosda ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
og‘iz bo‘shlig‘i salomatligi, infeksiya manbai, stomatologik
profilaktika, jamoat salomatligi, og‘iz mikroflorasi, infeksion nazorat, sog‘lom
turmush tarzi, halitoz, periodontal kasalliklar, og‘iz gigiyenasi
Og‘iz bo‘shlig‘i – bu organizmga kiruvchi “esik” bo‘lib, undagi mikroflora butun
organizmga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ayniqsa surunkali periodontit, kariyes, stomatit
kabi kasalliklar yurak, buyrak, bo‘g‘im va me’da-ichak yo‘llari kasalliklarini
qo‘zg‘atuvchi mikroblarning asosiy manbai sifatida ko‘rilmoqda. Shu sababli,
stomatologning vazifasi tishlarni davolash bilan cheklanmasdan, infeksiya nazorati,
erta skrining va jamoaviy sog‘lomlashtirish ishlarini olib borishni ham o‘z ichiga olishi
kerak.
Og‘iz bo‘shlig‘i – inson tanasidagi eng yirik va eng ko‘p mikroorganizmlarga ega
bo‘lgan tabiiy ekotizimlardan biridir. U yerda 700 dan ortiq turdagi bakteriyalar,
viruslar, zamburug‘lar va boshqa mikroblar yashaydi. Sog‘lom sharoitda bu mikroflora
muvozanatda bo‘lib, immunitet bilan uyg‘un ishlaydi. Biroq og‘iz gigiyenasining
yetarli emasligi, noto‘g‘ri parhez, surunkali kasalliklar yoki beparvo munosabat tufayli
bu muvozanat buziladi va og‘iz bo‘shlig‘i turli infeksiyalarning doimiy manbasiga
aylanadi.
So‘nggi yillarda sog‘liqni saqlash tizimida “og‘iz salomatligi – umumiy
salomatlikning ajralmas qismi” degan konsepsiyaga asoslangan yondashuv
shakllanmoqda. Bu esa stomatologiyaning rolini tubdan o‘zgartirib, uni shunchaki
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
347
estetik yoki mahalliy muammoni hal qiluvchi soha emas, balki jamoat salomatligi
strategiyasining muhim bo‘g‘ini sifatida ko‘rishga olib keldi.
Shunday ekan, har bir stomatolog o‘z faoliyatini infeksiya manbalarini aniqlash
va ularni bartaraf etish orqali kasalliklarning tarqalishini oldini oluvchi profilaktik
mutaxassis sifatida olib borishi zarur. Mazkur maqola stomatologning jamoat
salomatligidagi roli qanday o‘zgarayotganini, bu jarayonda og‘izdagi infeksiyaning
qanchalik xavfli bo‘lishi mumkinligini ilmiy asosda tahlil qiladi.
Tadqiqot 2024-yil davomida 2 ta stomatologiya klinikasida olib borildi. 250 nafar
bemor (18–65 yosh oralig‘ida) klinik ko‘rikdan o‘tkazildi. Shulardan 120 nafarida
yurak-qon tomir, nafas yo‘llari yoki buyrak kasalliklari bilan bog‘liq anamnez bor edi.
Barcha bemorlarning og‘iz bo‘shlig‘i mikroflorasi, milk holati, kariyes darajasi va til
yuzasidagi biofilm ko‘rsatkichlari o‘rganildi. Stomatologlarning jamoat salomatligiga
doir bilim va amaliyot holati alohida so‘rovnoma asosida baholandi.
60% bemorlarning og‘zida
Streptococcus mutans
,
Porphyromonas gingivalis
,
yoki
Candida albicans
aniqlangan.
Yurak yoki buyrak muammosi bo‘lgan bemorlarning 82% da og‘izdagi
infeksion o‘choqlar mavjud edi.
Stomatologlarning atigi 27% qismi o‘zini jamoat salomatligi subyekti deb
hisoblaydi.
Muntazam profilaktik ko‘rikka keladigan aholining ulushi 15% dan oshmagan.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatmoqdaki, stomatologlar hali ham o‘z rolini tor
doirada – ya’ni faqat individual bemor davolash bilan cheklab kelishmoqda. Biroq
zamonaviy ilmiy tibbiyot stomatologni sog‘liqni saqlash tizimining muhim halqasi
sifatida ko‘rmoqda. Og‘iz bo‘shlig‘idagi infeksiyalar uzoq davom etgan hollarda
nafaqat og‘izdagi, balki yurak mushagi yallig‘lanishi (
endokardit
), diabetning
og‘irlashishi, hatto homiladorlikdagi xavflarni keltirib chiqaradi.
Shu sababli stomatologning vazifasi:
Infeksion nazoratga e’tibor qaratish,
Har bir bemorda og‘iz orqali sistematik infeksiya xavfini aniqlash,
Aholi bilan gigiyena, parhez, va chayqov vositalari bo‘yicha ma’rifiy ishlarda
faol ishtirok etishdan iborat bo‘lishi kerak.
Bu – stomatologiyaning terapevtik yondashuvdan jamoat salomatligi
yondashuviga o‘tishini anglatadi.
Zamonaviy davr stomatologga yangi mas’uliyatlar yuklamoqda: u bemor
og‘zidagi infeksiya manbasini erta aniqlovchi va uni nafaqat davolovchi, balki butun
jamiyat salomatligini ta’minlovchi mutaxassisga aylanishi lozim. Har bir stomatolog
o‘z faoliyatini individual davolashdan ko‘ra, jamiyat salomatligini mustahkamlashga
qaratilgan yondashuv asosida olib borishi kerak. Shu bois stomatologiyaning
profilaktik va ijtimoiy yo‘nalishlarini rivojlantirish strategik zaruratga aylanmoqda.
Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari
44-to’plam_2-qism_Iyun-2025
348
Yuqoridagi tahlillar asosida quyidagilarga e’tibor qaratish zarur:
1.
Har bir og‘iz bo‘shlig‘i – potensial infeksiya manbai hisoblanadi. Bu holat
faqat bemorning o‘ziga emas, balki atrofdagilarga ham xavf tug‘diradi.
2.
Stomatolog – bu endilikda faqat tish shifokori emas, balki
infektsiyalarning
profilaktikasi,
aholi sog‘lig‘ini mustahkamlash, gigiyena
madaniyatini oshirish bo‘yicha faol ishtirokchi hisoblanadi.
3.
Tibbiy ta’lim tizimida stomatologik profilaktika, epidemiologiya va
gigiyena fanlari asosida stomatologlarni jamoat salomatligi yondashuvi asosida
tayyorlash lozim.
4.
Aholi orasida og‘iz gigiyenasi, erta ko‘rik va sog‘lom ovqatlanish
madaniyatini shakllantirish uchun omma orasida tish shifokorlarining targ‘ibotchilik
roli kuchaytirilishi lozim.
Shu bois, stomatologik xizmatni nafaqat davolovchi, balki profilaktik, ijtimoiy va
sog‘lomlashtiruvchi yo‘nalishlar bilan boyitish – zamonaviy sog‘liqni saqlash
siyosatining ajralmas qismiga aylanishi zarur. Har bir bemorni davolashda emas,
kasallikning oldini olishda faol bo‘lish – stomatologiyaning yangi paradigmasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
World Health Organization (WHO). (2023).
Global Oral Health Status Report
.
2.
Nazir, M.A. (2021). “Role of Dentistry in Public Health”.
Journal of International
Oral Health
, 13(2), 104–110.
3.
Saidov J.B. (2022). “Og‘iz bo‘shlig‘i infeksiyalari va umumiy salomatlik”.
Sog‘liqni Saqlash Ilmi
, 5(1), 33–38.
4.
American Dental Association (ADA). (2023).
Infection Control in Dental Practice
.
5.
Mirzayeva D.M. (2023). “Stomatologning profilaktik roli va sog‘lomlashtirish
metodikasi”.
Tibbiy innovatsiyalar jurnali
, 7(2), 19–24.
6.
Tonetti, M.S. et al. (2019). “Oral Health and Systemic Health: Emerging Links”.
Journal of Clinical Periodontology
, 46(Suppl 21), S1–S3.
