Barcha maqolalar
“Уй-жой коммунал хўжалиги ислоҳотларини ривожлантиришда энергиясамарадорликни ошириш масалалари”
Ушбу мақолада аҳолининг турмуш даражасини ошириш ва фаровонлигини юксалтиришда ижтимоий-иқтисодий инфратузилма, жумладан, уй-жой коммунал хизматларининг роли ҳақида, ҳамда кўп хонадонли уйлар масштабида энергиясамарадорлик ва ресурсни тежаш масалалари юзасидан тахлилий маълумотлар келтирилган.
“Сунъий интеллект” ҳақида фалсафий мулоҳазалар
Қадимги асотирларда турли шакл ва мазмунда акс этган “сунъий интеллект” концепцияси ХХ асрга келиб (1950) илмий муомалага киритилган. Шу вақтдан бошлаб “сунъий интеллект”га доир бир неча ўн мингдан ортиқ тезис, илмий мақола, қўлланма, монография нашрэтилган бўлса ҳам унинг фалсафий моҳияти етарли очиб берилмаган. Мақолада интеллект, “сунъий интеллект”нинг инсон ва жамият ҳаётидаги муҳим аҳамияти, қадриятлар тизимидаги ўрни, “сунъий интеллект”нинг ахлоқий баҳоси, “сунъий интеллект”га доир фантастик асарларда илгари сурилган ғояларнинг фалсафий моҳияти, инсонни мукаммаллик сари йўллайдиган “трансгуманизм” тарафдорлари илгари сурган қарашлар фалсафий таҳлил қилиниб, инсон энг олий қадрият экани илмий далилланган.
“Sika retarder” superplastifikatorini portlandsement xossalariga ta’sirini o’rganish
Maqolada Sika Retarder superplastifikatorining portlandsementning fizik va mexanik xossalariga ta’siri laboratoriya sharoitida o’rganilgan hamda olingan natijalar jadval va grafik ko’rinishlarida berilgan.
“Recommendations and requirements for tunnel design in Uzbekistan”
Tunnel va qurilish ishlarida yo'ldan foydalanish talablarga muvofiq, geologik, iqlimiy, muzli tuproq va boshqa mahalliy sharoitlarni hisobga olgan holda, tunnel va foydalanish jarayonlarining atrof muhitga eng kam ta'sirini hisobga olgan holda amalga oshirilishi kerak. Mamlakatimizda bu borada yetarlicha amaliy ishlar olib borilmoqda. Ushbu maqolada ushbu sohani yanada rivojlantirish bo'yicha samarali kurslar keltirilgan.
Ҳомилани пренатал ривожланиш даврининг динамик маълумотларига ишлов бериш орқали рационал озиқланиш тизимини моделлаштириш
Ҳомилани пренатал ривожланиш даврининг динамик маълумотларига ишлов бериш орқали рационал озиқланиш тизимининг умумий модели келтирилган. Ҳомиладорлик даври 3та триместрга ажратилади. Ҳомиланинг ривожланиш даврида таъсир кўрсатувчи озиқ овқат маҳсулотлари ва витаминлар таркиби меёрлари нормаларидан ҳомиладорнинг холатига мос равишда озиқланиш холати тизимли тахлил этилади.
Ҳисоблаш машиналари, мажмуалари ва компьютер тармоқларининг математик ва дастурий таъминоти
Тадқикот объектлари: паст частотали рақамли сигналлар ва рақамли сигнал процессорларининг архитектуралари.
lliiiHiiiir максади: сигнал спектри базасида алгебраик кўпҳад кўринишида тақдим этилувчи, сигналларга ишлов беришининг тезкор усулини яратиш ва уларни замонавий сигнал процессорларида дастурли амалга ошириш.
Тадкикот мстодлари: олиб борилган тадқикот усулларига функционал тахлил назарияси, Фурье-базисларида спектрал таҳлил усуллари, кўпҳадларни ва элементар функцияларини ҳисоблаш усуллари, қаторлар ва магрицалар назарияси киради.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: сигнални кўпҳадли тақдим этиш соҳасига ўтказиш ва спектрал ёндашувдан фойдаланиб кўпҳад коэффициентларини топиш усули ишлаб чиқилган; рақамли сигнал процессорларини қўллаган ҳолда сигналларга кўпҳадли ишлов беришнинг алгоритмлари ва дастурий воситалари ишлаб чиқилган; яратилган алгоритмларнинг сифат кўрсаткичлари тадкиқ қилинган; биосигналнинг параметрларини ҳисоблаш учун ва аудиосигналларни сиқиш ва силлиқлаш масалаларини ечиш учун кўпҳадли ёндашув таклиф қилинган.
Амалий аха.мияги: алгебраик кўпҳадларнинг коэффициентларини ҳисоблаш алгоритмлари ишлаб чиқилди; сигналларга рақамли ишлов беришнинг амалий дастурлар мажмуаси яратилган; яратилган амалий дастурлар Узбекистан Республикаси Патент идорасининг гувоҳномаси билан ҳимояланган.
Татбиқ этиш даражаси ва иктисодий самарадорлиги: диссертация ишининг асосий назарий ва амалий натижалари УзР ФА Физиология ва биофизика институтида ва Микроэлектроника илмий текшириш институтида, бундан ташқари Тошкент ахборот технологиялари университета «Компьютер тизимлари» кафедрасининг ўкув жараёнида тадбиқ қилинди. Жами иктисодий самарадорлик йилига 10 млн. сўмдан ортикни ташкил қилади.
Қўлланиш сохаси: диссертация ишида ишлаб чиқилган усуллар, алгоритмлар ва дастурий воситалар фаннинг тиббиёт, биология, геофизика, экология, сейсмология, гаи ва товуш сигналларга ишлов бериш сохаларида ишлатилиши мумкин.
Ҳалқали йигириш машинаси параметрларини муқобиллаб ип хоссаларини яхшилаш
Тадқиқот объектлари: «Zinser» ҳалқали йигириш машиналари, пахта толаси ва ундан йигирилган ип намуналари.
Ишнинг мақсади: «Zinser» ҳалкали йигириш машинаси параметрларини назарий ҳамда амалий изланишлар асосида муқобиллаб ип сифатини ошириш.
Тадқиқот услуби: Ип хоссалари замонавий услубиятлар асосида ТТЕСИ қошидаги «CENTEXUZ» сертификатлаш маркази ҳамда «Мурувват текс» ҳорижий корхонасининг «Гурлантекс» шаҳобчасида ўрнатилган замонавий синов ускуналарида лаборатория шароитида тадкик этилган.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: Урчук тезлиги ва пишитилганликнинг ип хоссаларига таъсири ўрганилган. Пишитиш жараёни ип хоссаларига устивор таъсир кўрсатиб, бурамлар сони катталашган сари, амалий бурамлар номиналдан кўпроқ фаркланиши аниқланди. Пишитиш учбурчаги ўлчамларини ўзгартириб, ип структурасини яхшилаш натижасида ип сифатини ошириш мумкинлиги асосланган. Тензометрик синов асбобида ип деформацияси компонентларини юқори аниқликда баҳолашга эришилди. Компакт ипнинг оддий ипга нисбатан нисбий узиш кучи 14 % гача катталиги, тукдорлиги(ЗЗ) 80 % гача камлиги аникланди.
Амалий ахамияти: Серунум халкали йигириш машинасида урчук тезлиги ва пишитилганликнинг ип структураси ва хоссаларига таъсирини ўрганиш асосида оптимал ишчи параметрлар тавсия этилган. Ип сифатини ошириш йўллари амалда асосланганлиги катта амалий аҳамиятга эга.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлик: Диссертация иши натижалари «Мурувват текс» корхонасининг «Гурлан текс» шаҳобчасида 1200 та урчукли машинада жорий этилиб, йилига 43180,35 минг сўм иқтисодий самарадорликка эришилган.
Қўлланиш сохаси: Йигириш корхоналари.
Ҳайдаш колоннасида нефть-газ конденсати аралашмаларини ректификациялаш жараёни самарадорлигини ошириш
Тадқикот объектлари: хайдаш колоннасидаги рсктификациялаш жараёнлари.
Ишнинг мақсади: сув буғи ўрнига рециркуляция йўли орқали муқобил буғлатувчи агент - оғир нафта буғидан фойдаланиб, хайдаш колонасида нефть-газ конденсата аралашмасини ректификациялаш жараёни самарадорлигини ошириш.
Тадқикот методлари: углеводородли хом ашёнинг физик-кимёвий ва исснклик-физикавий хоссаларини аннклашда стандартлаштирилган услублардан, унинг фракцион таркибини аникдашда эса нефтни оддий хайдаш ускунасидан фойдаланилган. Хом ашё ва иссиқлик ташувчининг харорати, босими, сарфи ва бошқа кўрсатгичлари анъанавий услублар ёрдамида аниқланган. Тадқиқот натижаларини қайта ишлашда ўхшашлик назарияси асосида олинган критериал тенгламалардан фойдаланилган.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: илк бор нефть-газ конденсата аралашмасини ректификациялашда қўлланиладиган буғлатувчи агентлар - сув буғи ва оғир нафта буғларининг кинематик қовушқоқликлари ўртасида катта фарқ борлиги оқибатида, муқобил буғлатувчи агент (нафта буғлари)дан фойдаланишнинг ижобий самараси асосланган; буғлатувчи агент сифатида оғир нафта буғларидан фойдаланилган холатда, нефть-газ конденсата аралашмаси таркнби ўзгаришининг хом ашёдан тиниқ фракциялар чиқишига таъсири аниқланган; муқобил буғлатувчи агент сифатида оғир нафтанинг буғларидан фойдаланиш оркали, хом ашёдан ёқилғи фракцияларини олишни кўпайтиришга ва буғлатувчи агентнинг сарфини камайтиришга имкон берувчи, нефть-газ конденсата аралашмасини хайдаш колоннасида ректификациялашнинг самарали усули таклиф қилинган; хайдаш колоннасида нефть-газ конденсата аралашмасини муқобил буглатувчи агент (огир нафта буглари)дан фойдаланган холда ректификация килишнинг оптимал режимлари аникланган.
Амалий ахамияти: Огир нафта бугини саноат ректификациялаш колоннасининг куб қисмига етказиб беришнннг ишлаб чиқилган самарали технологик схемасини амалиётда қўллаш оркали, мазут таркибидан ёқилғи фракцияларини олишни ўртача хисобда 2,7 % кўпайтиришга ва буглатувчи иссиклик ташувчининг сарфини 11,7% камайтиришга имконият яратилади.
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлнги: ректификациялаш колоннасининг куб қисмида оғир нафта буғларидан фойдаланиш бўйича технологии йўриқнома ва регламент тайёрланган. Ишлаб чиқилган амалий таклиф, Бухоро нефтни қайта ишлаш корхонасининг ншлаб чиқариш - техник кенгашининг 2011 йил 10 октябрдаги карорига биноан, корхона мутахассислари билан биргаликда унга мослашув ва кейичалик ишлаб чиқаришга жорнй этиш учун қабул қилинган. Суюқ углеводородли аралашмаларни ректификацион колоннанинг куб қисмида янгн қуруқ хайдаш усулубидан Бухоро НҚИКда фойдаланиш орқали кутилаётган йиллик нқтисодий самара 1,3 млрд. сўмни ташкил этди.
Қўлланиш сохаси: нефтни кайта ишлаш еаноатн.
Қўрғошинли шиша ва ситаллар таркиби ва олиш технологиясини яратиш
Тадқиқот объектлари: қўрғошин силикатли шиша, камёб ва камёб-ер элементлар ёрдамида ранг берилган шишалар, шишакристалл материаллар, микрошариклар, йўл-сигнал белгилари, катафоталар, бадиий қисмлар, у-нурланишдан олдинги ва кейинги шиша ва ситаллар.
Ишнинг мақсади: PbO-SiCb системаси асосида шиша ва ситаллар яратиш, назарий ҳисоблаш ва тажриба йўллари билан физик-кимёвий хоссаларини аниқлаш, рангли шиша ва ситаллар олиш имкониятини ўрганиш ва уларни қўлланиш соҳаларини аниқлаш.
Тадқиқот методлари: кимёвий, оптик, рентгенографии, электронно-микроскопик, термик, ИҚ спектроскопии, физик-кимёвий хоссаларини аниқлашнинг намунавий усуллари ва бошкалар.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: PbO-SiO2 системаси асосида микрошариклар, катафоталар, бадиий кисмлар ва у-нурланишга чидамли материаллар олиш учун ярокли иккита оптимал таркиб (70% РЬО + 30% SiO2 ва 80% РЬО + 20% SiO2) яратилди. Биринчи марта 80% РЬО + 20% SiO2 таркибли шихтадан шиша ҳосил бўлиш жараёни иккита (2PbOSiO2 ва PbOSiO2) оралиқ фаза ҳосил бўлиши орқали амалга ошиши тажрибада тасдикланди; 70% РЬО + 30% SiO2 таркибли шихтадан эса, шиша ҳосил бўлиш жараёнида фақат битта (PbOSiO2) оралиқ фаза ҳосил бўлади.
Биринчи марта бинар кўрғошин силикатли шишани
микрошишашарикларга ва сўнгра йўл-сигнал белгиларига ўтишнинг барча технологик цикли ўрганиб чиқилди.
Сг20з, Мп20з, Ғе20з ва ЬН20з лардан фойдаланиб рангли шишалар олинди ва уларни витражлар, панно ва бошқалар тайёрлашда яроқли эканлиги аниқланди.
Қатор камёб элементлар қўшиб шишалар синтез килинди ва уларни ситаллга ўтиш имкониятлари ўрганилди. Олинган шишалардан у-нурланишга чидамли материаллар олиш мумкинлиги борасидаги тадқиқотлар давом эттирилиши кераклиги кўрсатиб ўтилди.
Ўрганилаётган шишаларни ситалланишида термик ишлов бериш ва кристалланиш шароитига караб паст ҳароратда PbO SiO2 фазасини ҳосил бўлиш механизмига аниклик киритилди.
Амалий аҳамияти: кўрғошинли сурик, Джерой ва Тозбулок табиий кварц кумлари асосида йўл-сигнал белгилари олишга яроқли шаффоф шишалар ишлаб чиқариш мумкинлиги исботланди. Яратилган рангли шишалар четдан келтириладиган манзарали буюмлар-витражлар ва бошқа буюмларни ўрнини босишда ва ишлаб чиқаришда долзарб ахамиятга эгадир. Олинган шиша ва ситаллар у-нурланишга чидамли буюмлар яратилишида аҳамиятлилиги кўрсатиб ўтилди.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: яратилган шиша ва ситалл таркиблари «Олмазор ТМТЕИЧК» ва «EUROSTYLE» корхоналарида синалган.
PbO-SiCE системасига бор ва натрий оксидлари қўшиб олинган микрошишашарикларнинг сифатини яхшиланиши ҳисобига 1 кг шишадан олинган иқтисодий самарадорлик 13920 - 14400 сўмни ташкил этди (2006 йилги ҳисобга кўра).
PbO-SiO2 системасига камёб-ер элементларининг оксидлари қўшиб олинган рангли шишаларнинг сифатини яхшиланиши ҳисобига 1 м“ шишадан олинган иқтисодий самарадорлик 11750-12500 сўмни ташкил этди (2008 йилги ҳисобга кўра).
6 ой давомида фойдаланиш натижасида тайёрланган йўл белгиларнинг нурни кайтариш қобилияти кўйилган талабларга жавоб бериши аникланди.
Қўлланиш соҳаси: - автойўл техникаси;
- декорация ва дизайн;
- замонавий техникада радиацияга чидамли воситалар сифатида.
Қурилиш материаллари ишлаб чиқариш жaрaёнлaрини рaқaмли технологиялaр aсосидa ривожлaнтириш
Мақола ишлаб чиқаришда цемент олиш технологиясида материалларни майдалаш жараёнида кўп электр энергияси сарф бўлаётганлиги, қаерга сарф бўлаётганлиги сабабларини ўрганиш орқали материални майдалаш самарадорлигини таъминлаш тўғрисида ёзилган.
Қовунни комплекс қайта ишлашдаги жараёнлар ва уларни аппаратуравий таъминлашни такомиллаштириш
Тадқиқот объектлари: Тадқиқот объекта полиз экини - ковунга бирламчи ишлов бериш, шарбат олиш ва буғлатиш йўли билан концентрат олиш.
Ишнинг максади: Вакуум-буғлатиш ускунасида температурани пасайти-рилиши, буғлатиш жараёни жадаллаштириш асосида унинг давомийлигини камайтириш, биологик қимматли компонентларни сақлаб қолиш, қовун таркибидаги қаттиқ ноэрувчан компонентларни ажратиб олиб, уларни аппарат трубаларига ёпишиб куйиши ва нагар ҳосил қилишини бартараф этиш, олинаётган концентратдаги куруқ модда микдорини 60% ва ундан юқорига етказиш.
Тадқиқот методлари: Хом ашё параметрлари ва қовундан олинган яримтайёр махсулотнинг физик-кимёвий изланишлар усулларини, математик моделлаштириш ва оптималлаш, кўп факторли экспериментларни режалаштириш.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: Қовунни чуқур қайта ишлашдаги хисоблар учун зарур бўлган параметрлар тажрибада тадқиқ этилган. Бирламчи ишлов бериш технологияси, асосий компонент - шарбатни буғлатиш жараёнига тайёрлаш технологияси ишлаб чиқилган. Математик режалаштириш усули ёрдамида қовун шарбати комплекс сифат кўрсаткичи асосида кўрилаётган жараёнларнинг оптимал параметрларини топиш йўллари ишлаб чиқилган.
Амалий ахамияти: Универсал модел олинган, амалий фаолиятда ўхшаш ИМА жараёнларини тадқиқ этиш учун яроқли бўлган ушбу аналитик-экспериментал модел дастур билан таъминланган, тавсия этилган линияда қовунни қайта ишлашдаги оптимал параметрлар аниқланган, қовун пульпасини гидромеханик усулда марказдан қочма куч майдонида фракциялаш тўрт корпусли қурилмада фугатни буғлатиш жараёнларининг хисоблаш усули ишлаб чиқилган, самарали қурилмаларни ишлатиш режимлари тадқиқ этилган. MATLAB дастури ва унинг SIMULINK қисмидан, шунингдек MATHCAD дастуридан сунъий нейрон-тўр масалаларидан фойдаланишга асосланган тескари масалаларни ечиш жараёнини синтез қилиш принципини амалга ошириш учун фойдаланилган.
Татбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: Қовун шарбатини фракциялаб қайта ишлаш қурилмасининг схемасини Янгийўл шаҳри «ЭлКол» Ўзбек-Турк ҚКнинг хом ашёга бирламчи ишлов бериш бўлимида амалга оширилмокда, «MS NATURAL PRODUCTS» фирмаси билан ишлаб чиқаришда жорий этиш учун амалий иш олиб борилмокда. Олинган натижаларни ишлаб чиқариш қуввати 10 т/соат хом ашёни қайта ишлайдиган корхонада жорий этишдан кутилаётган иқтисодий самара 72,33 млн.сумни ташкил этади.
Қўлланиш сохаси: Консерва саноати.
Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация техникаларини ишлатиш, тиклаш ва таъмирлаш
Тадқиқот объектлари: қишлоқ хўжалик, мелиоратив ва қурилиш машиналари, тракторлар, автомобиллар ва технологик қурилмалар механизмлари таркибида қўлланиладиган сиқилувчан цилиндрик ўралма пружиналар, тиклаш усуллари ва технологик жараёнлари.
Ишнинг мақсади: қишлоқ хўжалик, мелиоратив, қурилиш машиналари, тракторлар ва технологик қурилмаларда қўлланиладиган цилиндрик ўралма пружиналарни ресурсини тиклаш технологиясини модернизациялаш.
Тадқиқот методлари: Назарий тадқиқотлар механика қонуниятлари, пластик деформация, иссиқлик баланси, иссиқлик масса алмашинуви назариялари ва математик анализ усуллари асосида, экспериментал тадқиқотлар лаборатория шароитида ишлаб чиқилган тажрибавий қурилма, лаборатория ва ишлаб чикариш шароитларида замонавий назорат ўлчов асбоблари, жиҳоз, воситалардан фойдаланилган ҳолда ўтказилди.
Олинган натижалар ва уларнинг янгнлиги: қишлоқ хўжалик, қурилиш ва мелиорация машиналари, тракторлар ва технологик курилмаларда қўлланиладиган цилиндрик ўралма пружиналар ресурсини қайта тиклашнинг модернизациялашган усули, курилмаси ва тиклаш жараёни режимларини пружина эластиклигининг камайишини хисобга олган холда аниқлаш боғлиқликлари.
Амалий ахамняти: қишлоқ хўжалик, қурилиш ва мелиорация машиналари, тракторлар ва технологик қурилмаларда қўлланиладиган цилиндрик ўралма пружиналар ресурсини модернизациялангаи тиклаш курилмаси ва технологик жараёни.
Тадбиқ этиш даражаси ва иқтисодий самарадорлиги: Технологик жараёи ва натижалар «Ўзагромашсервис» уюшмасига қарашли «ТошОР» ОАЖ, Тошкент вилояти Юқори Чирчиқ тумани МТП да пружиналар тиклаш жараёиини ташкил қилиш мақсадида ишлаб чиқариш жараёиига ва ТИМИ ўқув жараёнига тадбиқ қилинган. Ишлаб чикариш жараёнига тадбиқ этишда тиклаигаи пружинанинг таннархи 664,73 сўмни ёки янги пружина нархинииг 33 % ни ташкил этади. Кутилаётган йиллик иқтисодий самара 5000 дона пружинани тиклаш учун 6454238 сўмни, капитал қўйилмаларни қоплаш муддати 2 йилни ташкил этади.
Қўлланиш (фойдаланиш) сохаси: «Узагромашсервис» уюшмаси ихтисослашган таъмирлаш корхоналари ва машина трактор парки устахоналари.
Қаттиқ жисм-қаттиқ жисм аралашмаларини уч фазали мавҳум қайнаш қатламда ажратиш учун самарали қурилма яратиш
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Бугунги кунда жаҳон миқёсида сабзавотларни етиштирилиши ўтган ўн йилларга нисбатан икки баробар ўсиб кетти ва 1150 млн. тоннами ташкил этади, уларнинг катта кисми илдиз ва туганак меваларга тўғри келади. Бу соҳада Хитой (580,7 млн.т), Ҳиндистон (121,0 млн. т), АҚШ (34,3 млн. т), Туркия (28,3 млн.т.), Эрон (23,7 млн.т), Миер (19,6 млн.т) каби мамлакатлар етакчилик қилади1. Ушбу омил кайта ишланадиган маҳсулотлар сифатини тегишли истеъмол меъёрларига мое даражагача ошириш учун илмий тадқиқотлар мева ва сабзавотларни кайта ишлаш технологияларни такомиллаштириш ва янги самарадор жараён ва курилмаларни яратишга йўналтирилган.
Бугунги кунда жаҳонда мунтазам илдиз ва тугунак меваларни кайта ишлаб озиқ-овкат кукунини олиш, маҳаллий хомашёдан тўлик ва самарали фойдаланиш, шунингдек чиқитларни камайтириш, илдиз ва туганк меваларни тозалаш ва ювиш жараён ва курилмаларни жадаллаштиришда иссиқлик элткични хайдаш учун энергияни сарфини пасайтириш долзарб вазифалардан ҳисобланади. Илдиз ва туганак меваларни кайта ишлаш бўйича тадкиқотларни амалга оширишда битта курилмада бир нечта жараённи минимал энергетик сарф билан олиб бориш, ноанъанавий юкори самарали хом-ашёни кайта ишлаш учун мобил технологияларни яратиш, маҳсулотнинг ракобатбардошлиги ошириш, ҳаражат ва таннархини камайтириш хамда хом-ашё ва маҳсулотлардан самарали фойдаланиш йўналишида илмий ишлар олиб борилмокда.
Республикамизда асосий эътибор озиқ-овқат саноатининг етакчи тармоқлари, хусусан махаллий хомашёни кам чиқитли, шу жумладан илдиз ва туганак меваларни тўлиқ кайта ишлаш ва озиқ-овқат кукунини олиш учун юқори самарадорликка зга бўлган жараён ва курилмалардан иборат янги кичик мобил технологиялар ва жихозларни яратишда муайян натижаларга эришилди. Узбекистан Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегиясида, «саноатни сифат жиҳатидан янги боскичга кўтариш, махаллий хомашё манбаларини чуқур кайта ишлаш, тайёр маҳсулот ишлаб чиқаришни жадаллаштириш, янги турдаги махсулотлар ва технологияларни ўзлаштириш»2 вазифалари белгилаб берилган. Бу борада янги, замон талабларига жавоб берувчи, илдиз ва туганак меваларни кайта ишлаш технологиясида тежамкор жараён ва курилмаларни яратишни тадқиқотига меваларни тўлиқ кайта ишлаш ва ярим тайёр махсулотларни олиш қаратилган илмий изланишлар муҳим аҳамиятга эга.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2016 йил 12 апрелдаги ПҚ-2520-сон «Мева-сабзавот махсулотлари, картошка ва полиз экинларини сотиб олиш ва фойдаланиш тизимини такоммиллаштириш бўйича тадбирлар тўғрисида»ги Узбекистан Республикаси Вазирлар Махкамасининг2015 йил 29 августдаги 251-сон «Узбекистан Республикаси аҳолисини 2015-2020 йил ларда сифатли озик-овқат билан таъминлаш бўйича тадбирлар коцепцияси ва комплексини тасдиқлаш тўғрисида»ги, Узбекистан Республикаси Президентининг 2017 йил 7 февралдаги ПФ-4947-сон «Узбекистан Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида»ги ва 2015 йил 4 мартдаги УП-4707-сон «2015-2019 йилларда ишлаб чиқаришни таркибий кайта ўзгартириш, модернизациялаш ва диверси-фикациялашни таъминлаш бўйича тадбирлар дастури ҳақида»ги фармон ва карорлари ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларда белгиланган вазифаларни амалга оширишда ушбу диссертация тадқиқоти муайян даражада ҳизмат қилади.
Тадқиқотнинг макса ди уч фазали мавҳум қайнаш қатламда «қаттиқ жисм-қаттиқ жисм» хар ҳил жинсли аралашмани ажратиш усули ва курилмасини яратишдан иборат.
Тадкикотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
қишлоқ хўжалиги махсулотларини кайта ишлаш технологиясида «мева-пўст» аралашмасини ажратиш ва мевани ювиш учун «эрлифт» эффектга эта уч фазали мавҳум катлами аниқланган;
уч фазали мавҳум қайнаш қатламда мавҳум қайнаш бошланиш wnc ва учиб чиқиш wyH тезликларини ҳисоблаш учун умумлаштирувчи юқори аниқликка эта формулалар яратилган;
босимни бир зумда пасайтириш усулида тозаланган мева ва чексиз юпка кўринишдаги пўстнинг физик-механик ҳоссалари аникланиб, бир вактда уч фазали мавҳум қайнаш қатламда ажратиш, ювиш ва чўктириш жараёнининг физик модели ишлаб чиқилган;
оким ўтишининг осциллирланган режимни ҳосил қилувчи секцияланган тақсимловчи панжаранинг конструкцияси ишлаб чикилган;
«мева-пўст» аралашмасини уч фазали мавҳум қайнаш қатламда ажратиш жараёни учун усул ва курилма яратилган.
Хулоса
1. Қаттиқ жисмлардан ҳосил бўлган аралашмани уч фазали мавҳум кайнаш қатламда ажратиш бўйича олиб борилган илмий тадкикотлар критик тезликка, яъни мавҳум кайнашнинг бошланиш ва учиб кетиш тезликларига пўст бўлакчаларнинг геометрик ўлчамлари ва шакли, ҳамда Г:Ж нисбати таъсир этиши кўрсатилган.
2. Нотўғри шаклга эта бўлган жисмларнинг уч фазали мавҳум қайнаш катламда мавҳум кайнашнинг бошланиш wnc ва учиб кетиш wyH тезликлари бўйича олинган экспериментал маълумотлар умумлаштирилди ва ҳисоблаш учун юкори аниқликка эта критериал формулалар тавсия этилган.
3. Тўғри олти бурчак марказида эллипссимон катта кўндаланг кесимли тешик, чўқкилари бўйича - кичик эллипссимон тешиклар жойлашган секциялардандан иборат тақсимловчи панжара конструкцияси ясси оқимчали осциллирланган ҳаракатни таъминлаган, ҳамда «қуруқ» панжара гидравлик каршилигини ҳисоблаш учун келтирилган формула ҳатолиги ±7,7% ошмаслиги аниқланган.
4. «Қаттик жисм-қаттик жисм» аралашмасини уч фазали мавҳум қайнаш катламда ажратиш ва ювиш жараёнларини умумлаштирганда 2,3 мартагача сувнинг ва шу боне энергия 60% гача тежалишини, учинчи фаза - ҳаво кўшилганда эса эрлифт эффекта ҳосил бўлиб умумий энергия сарфи 20-25% тежалиш имконини бериш кўрсатилган.
5. Уч фазали мавҳум қайнаш қатлам қурилмасини ҳисоблаш учун муҳандислик услуби тавсия этилган.
6. «Мева-пўст» аралашмасини уч фазали мавҳум қайнаш қатламда ажратиш самарадор технологик жараён ва қурилма тавсия этилган.
Янги синтез қилинган суперпластификатор таркибини цемент тоши дтт нинг эгри чизиқлари таьсирини тадқиқ қилиш
Тақдим этилаётган мақолада маҳаллий чиқинди ҳом ашё пиролиз мойи асосида синтез қилинган суперпластификатор қўшимчасини Цемент тоши ДТТ нинг эгри чизиқлари ўрганилган. Оптимал таркибда суперпластификатор цемент қорищмасига (бетон қорищмасига) қўшилганда қоришманинг харакатланувчанлик хоссасига таьсири натижасида қўшиладиган сув миқдори 15-20% га камайган хамда мустахкамлик 15-20% га ошган. Шунингдек мақолада суперпластификатор таьсирида иқтисодий самарани ощганлиги тўғрисида маьлумотлар келтирилган.
Янги авлод суперпластификатори қўлланилиб олинган ноавтоклав кўпикбетоннинг хусусиятлари хақид
Мақолада кўпикбетон таркибига минерал микротўлдиргич сифатида киритилган “Ўзметкомбинат” АЖнинг микрокремнезёми ва поликарбоксилатли суперпластификтор «VESTA HPR 801» миқдорининг кўпикбетон қоришмасининг физик-механик хоссаларига таъсирини ўрганиш бўйича ўтказилган экспериментал тадқиқотларнинг натижалари келтирилган. Кўпикбетон таркибидаги микрокремнезёмнинг ортиб бориши билан материалнинг сиқилишга мустахкамлиги дастлаб камайиб бориши ва маълум даражага етганидан сўнг кескин эса ортиши аниқланди ва шунга мос равишда регрессия тенгламасини тахлил қилиш йўли билан кўпикбетоннинг оптимал миқдордаги рецептура кўрсаткичлари асослаб берилди.
Эксплуатация хоссалари яхшиланган силикат материаллар автоклав техноло-гиясининг физиккимёвий асослари
Тадкиқот объектлари: Термин ва термокимёвий фаоллаштирилган лесс кўшилган оҳак-кумли боғловчи асосидаги силикат ғишти ва ғовакли бетон.
Ишнинг мақсади: «Оҳак-кум» тизимига термик ва термокимёвий фаоллаш тирилган маҳаллий қўшимчалар кўшиб гидротермал ишлов берилганда компонентларнинг гидратланиш жараёнидаги ўзаро таъсирлашув механизмини гидратланган янги хосилаларнинг структура хосил килиш кинегикаси ва морфологиясини мақсадли ўзгартириш йўли билан техник-эксплуатация хоссалари юкори бўлган авгоклавда когувчи силикат материаллар олишнинг физик-кимёвий асосларининг илмий асосланган тамойиллари ва ресурстежамкор технологиясини ярагиш.
Тадқиқот методлари: кимёвий, физик-механик (пластик ва механик мустаҳкамликни аниқлаш), физик-кимёвий (рентгенофазовий, дифференциал термик тахлил, электрон-микроскоп ва ИҚ-спектроскопик) тадқиқот усуллари, гидротермал ва термик ишлов бериш усуллари.
Олинган натижалар ва уларнинг янгилиги: "Бархан қуми-оҳак-ТКФЛ" силикат композицияларига гидротермал ишлов берилганда минерал-ларнинг гидратланиш жараёнида ўзаро таъсир кўрсагиш конуниятлар хамда "хосса-структура" ўзаро боғлиқлигини аниклаш оркали авгоклавда котувчи силикат материаллар олишнинг физик-кимёвий асосларини илмий услубий тамойиллари ва ресурстежамкор технологияси яратилди. Ca(OH)i нинг маъ-лум бир кисмини алюминатли бирикмаларнинг тезликда кальций гидроалю-минатларга боғланиши туфайли кумтуироқнинг тўйинган охакли мухитда эриш ва паст асосли гидросиликатлар косил килиш жараёни тезлашади, юкори асосли гидросиликатларга ўтиб кетишининг олди олинади, хосил бўлган CSH(B) гурдаги гидросиликатларнинг қотаётган тизимдаги турғун-лиги таъминланади. Уларнинг бир-бири билан чатишиб кетган ипсимон ва толасимон кристаллари билан синчланган силикат ғиштининг физик-механик хоссалари, атмосфера ва совуккд бардошлилик кўрсаткичлари юкори бўлади.
Лессни фосфогипс билан биргаликда термокимёвий фаоллаштирилганда унинг таркибидаги тупрокли компонентлар ёпишкокли хусусиятларини йўқотиш хисобига силикат массасидан газ ажралиб чикиши тезлашади, газ хосил килувчидан фойдаланиш коэффициента ошади, структура шакллани-ши тезлашади, газобетонни изогермик қиздириш вакти қисқаради, мустаҳ-камлиги, совукка бардошлиги ошади ва сув ютилиши камаяди.
Амалий ахамияги: Республикамизда кенг гаркалган лесс ва лессимон суглинкаларни, чиқинди фосфогипснинг капа заҳираларини кенг микёсда авгоклавда котадиган силикат курилиш материаллар ишлаб чиқаришга жалб этиш хисобига хом ашё базаси кенгаяди, ТКФЛ дан фойдаланиш хисобига оқак тежалади, тайёрлаш жадаллашади ва олиш вақги қисқаради, буюм ва жихозларнинг техник-эксплуатация хоссалари юкори бўлиши таъминланади. Тадкиког натижалари ТФЛ ва ТКФЛ дан фойдаланиб силикат гишти ва говакли силикат бегонии тажриба сифатида ишлаб чйкарилиши учуй меьбрий-техник хужжатлар яратилишида меъёрий база бўлиб хизмат қилади.
Татбиқ этиш даражаси ва икгисодий сямарадорлиги: Тадқиқот нагижалари Урганч ҚМЗ да текширувдан ўтказилди. Бунда 15-20 % ТФЛ кўшилган охак-қум боЕЛовчисидан 3460 дона силикат ғиштининг синов партияси ишлаб чикарилди. 4-5 % оҳак тежалиши хисобига 100 кг силикат аралашмасининг нархи 2320 сўмга арзонлашди ва 110720 сўм икгисодий Самара олинди. Урганч ҚМЗ да ТФЛ кўшиб гишг олишга ихтисослаштирилса кутилган икгисодий самарадорлик йилига 41472000 сўмни гашкил этади.
Жиззах ҚМК ТКФЛ дан фойдаланиб говакли силикат бетоннинг тажриба партиясини ишлаб чикариш бўйича олиб борилган синов ишлари йилига 64300 м3 хажмда говакли силикат бетон ишлаб чикарилса, кутилган икгисодий самарадорлик 46937000 сўмни гашкил этади.
Қўлланиш сохаси: УзР курилиш магериаллари ишлаб чикариш саноати ва курилиш индусгрияси.
Шўрланган ерларда тупроққа экишдан олдин ишлов берувчи ротацион иш органли комбинациялашган машинани яратиш
Диссертация мавзусининг долзарблиги ва зарурати. Маълумки, ер куррасидаги экин экишга яроқли ерлар жами 3 млрд 278 млн гектарни, яъни умумий қуруқлик майдонининг 22 %ини ташкил этади. Дунёда 2 млрд гектар ер майдони хар хил даражадаги деградация (шамол ва сув эрозияси, шўраланиш ва ҳ.к.)га учраган бўлиб, унинг 12,2 % шўрланган тупроқли ерларга тўғри келади. Минтақамиз бўйича экин ерлари майдони жами 4306,7 минг гектарни, шу жумладан, шўрланган ерлар умумий майдони 2045,1минг гектарни ташкил этади.
Шўрланган ерларда деҳқончилик юритишда шўрни ювиш тақозо этилгани боне, тупроқнинг шўрланиш даражасига караб 900-1500 м3/га яхоб суви берилади. Бунда яхоб суви ва тупроқни экишга тайёрловчи агрегатларнинг таъсири натижасида ҳайдов катламининг зичлиги ва тупроқ намлигининг физик буғланиши ортишини олдини олиш муҳим ахамиятга эга. Шу жихатдан, республикамизда тупрок намлигининг физик бугланишига хамда хайдов қатлами зичлигини ортишига имкон қадар йўл қўймасликка шўрланган ерларга экишдан олдин ишлов бериш технологияси ва техника воситаларини янада такомиллаштириш оркали эришиш ва бунда энергия ва материал-техник сарфларни камайтириш, иш унумдорлигини ошириш бўйича кенг камровли чора-тадбирлар амалга оширилмокда.
Тупрокка экишдан олдин ишлов бериш технологияси ва техника воситалари шарҳи «Комбинациялашган машина - тупрок - тупрокка ишлов бериш технологик жараёнлари» тизими тадқиқи асосида, экиш фонини агрегатнинг бир ўтишида тайёрловчи ресурстежамкор комбинациялашган машиналарни яратиш тупрокка экишдан олдин ишлов бериш технологияси ва техника воситалари ривожида истиқболли йўналиш эканлигини кўрсатди. Ушбу машиналар конструкциясини яратишда ротацион иш органларининг афзалликлари боне, улардан фойдаланиш устувор ахамиятга эга.
Шу мунособат билан тупрокка экишдан олдин ишлов бериш тизимини такомиллаштириш, энергия ва материал-техник сарфларни камайтириш, иш унумдорлигини ошириш, шурланган тупрокка экишдан олдин ишлов бериш технологик жараёнларини яхшилаш ва уларни амалга оширувчи техник воситаларни яратишга қаратилган тадкиқотлар долзарб хисобланади.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2012 йил 21 майдаги ПҚ-1758-сонли «2012-2016 йилларда қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришини янада модернизация килиш, техник ва технологик жиҳатдан қайта жихозлаш дастури тўғрисида»ги Қарорида белгиланган вазифаларни муайян даражада амалга оширишда мазкур диссертация тадкикоти хизмат килади.
Тадқиқотнинг мақсади «Комбинациялашган машина - тупрок -тупрокка ишлов бериш технологик жараёнлари» тизими чегарасида шўрланган тупрокка экишдан олдин ишлов бериш технологияси ва техник воситаларини ишлаб чикиш.
Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
«Комбинациялашган машина - тупрок - тупрокка ишлов бериш технологик жараёнлари» тизими доирасида шўрланган тупрокка экишдан олдин ишлов беришнинг такомиллаштирилган технологиясини амалга оширувчи комбинациялашган машиналарнинг технологик схемалари ва конструкциялари ишлаб чиқилган;
илк бор комбинациялашган машинанинг янги эквидистант траекторияда ҳаракатланувчи пичоклар билан жиҳозланган ротацион ва бир қаторда туташ жойлашган пассив иш органлари ўлчам ва иш режимлари билан иш сифати кўрсаткичларининг боғлиқлигини ҳамда ушбу иш органлари билан тупроқнинг ўзаро таъсирлашувини ифодаловчи механик-математик моделлари ишлаб чиқилган;
илк бор иш принципи йўналтирилган кучланиш концентрациясига асосланган кесакларни майдаловчи янги иш органларининг принципиал схемалари ва конструкциялари яратилган;
биринчи маротаба деформация зонаси чўққисини эквидистант силжитилган ҳолда тупрокка ишлов берувчи комбинациялашган машина ва унинг иш органларининг рационал ўлчамларини аникловчи аналитик боғликликлар келтириб чиқарилган;
янги ишлаб чиқилган комбинациялашган машиналарнинг сифат ва энергетик кўрсаткичлари, уларнинг иш органлари параметрлари ва харакат тезлигига боғлиқ равишда ўзгариш конуниятлари аниқланган.
ХУЛОСА
Тупроқка ишлов бериш технологии жараённинг сон ва сифат курсаткичларини яхшиловчи, энергия ва материал сигимини камайтирувчи, иш унумдорлигини оширувчи тупроқни экишга тайёрлашнинг такомиллашган тизимини яратиш ва уни амалга оширувчи техник воситаларни ишлаб чикиш долзарб илмий муаммо хисобланади. Комбинациялашган машиналарнинг рационал технологии схемалари, улар иш органларининг шакли, ўлчамлари ва иш режимлари билан экишга тайёрланган тупроқнинг сифат ва сон кўрсаткичлари боғлиқлигини ифодаловчи математик моделлар ва ишлаб чиқилган механикавий-технологик асослар муаммонинг илмий асосига замин бўлиб, унинг амалий масалаларини ечиш имконини берди ва бунда олинган натижаларнинг энг муҳими қуйидагилардан иборат бўлди:
1. Тупроққа экишдан олдин ишлов бериш жараёнининг механикасини тахдили асосида «Комбинациялашган машина - тупроқ - тупроқка ишлов бериш технологии жараёнлари» тизимининг муаммоли масалаларини ишлаб чикилаётган комбинациялашган машиналар ва улар иш органларининг конструктив-техникавий, эксплуатацион-технологик кўрсаткичларига таъсир кўрсатувчи барча омилларни ҳисобга олиб, тизимли ёндашув оркали ечишнинг илмий-техник асоси ишлаб чикилди. У, бир томондан, иш органлари ўлчамлари ва иш режимларини уларнинг иш кўрсаткичлари билан боғловчи механик-математик ва ҳисоблаш моделларини ишлаб чиқиш имконини берса, иккинчи томондан экиш олди комбинациялашган машиналарнинг энг макбул технологии иш схемасини аниқлаш имконини берди.
2. Иш органлари тури ва ўзаро жойлашувининг технологик занжири хамда ротор харакати турининг ротацион иш органли комбинациялашган машиналарнинг технологик ишлаш схемаси самарадорлигига таъсирини тадқики шўрланган тупроқка нам-, энергия- ва ресурстежамкор технологик ишлов бериш жараёнларини бажарувчи комбинациялашган машиналар принципиал схемалари ва конструкцияларини яратиш имконини берди. Бунда мажбурий харакатга келтирилувчи машиналар учун иш органлари жойлашувининг макбул технологик занжири: пассив иш органи => ротор => гилоф ва фартук-текислагич =>зичлагич галтакмола экандигини, мажбурий харакатга келтирилмайдиган машиналар учун эса: етакловчи тишли ротор => пассив иш органи => етакланувчи ротор => тишли-планкали галтакмола эканлигини кўрсатди.
3. Яхоб сувидан сўнг юзасида ёриқлар ҳосил бўладиган шўрланган тупроқни механик деформациялаш жараёнини тадқик этиш асосида аникландики, ушбу ёриқлар чуқурлиги билан улар орасидаги масофа качонки тупроққа ишлов бериш чукурлигидан кам бўлса, тупроқни деформациялаш минимал энергия сарфи билан кечиб, бунда ҳосил бўладиган кесаклар эса энг кичик ўлчамга эга бўлади. Бунда юзасида ёриқлари мавжуд бўлган тупроқни юмшатиш самарадорлигини ошириш учун:
- ёриқлар билан чагараланган тупроқ блокларини уларнинг асоси бўйича узилиши ёки силжишини бартараф киладиган иш органлари билан деформациялаш;
- тупроқка ишлов бераётганда ёриклар билан чегараланган тупроқ блокларининг иш органлари билан контактлашиш зонаси ташкарисида бўлиб қолиши эҳтимолини бартараф этиш зарурлиги аниқланди.
4. Аналитик механика, материаллар механикаси, ўхшашлик назарияси асосида ишлаб чиқилган кесакни майдалаш жараёнининг механик-математик ва хисоблаш-тажриба моделлари кесакни майдалаш даражасига таъсир кўрсатувчи асосий омиллар: қўйилаётган юкланиш катталиги ва тезлиги, контактлашув майдонининг юзи ва кучланиш йўналишининг конфигурациясини аниқлаш имконини берди. Бунда кесакларнинг самарали майдаланиши, улар икки ва ундан кўп ўзаро кесишувчи йўналишлар бўйича кучланиш концентрациясини ҳосил қилувчи иш органи билан юзма-юз тўқнашганида содир бўлади.
5. Ротор ирғитган тупроқ билан ғилофнинг ўзаро таъсирлашув жараёнини тадқики ротор пичокларининг ишлов берилган тупроққа такроран таъсирини самарали бартараф этиш шартини аниқлаш имконини берди, у ротор ирғитган тупроқ оқими тезлигининг вектор йўналиши билан гилофга ушбу тезлик вектори уни кесиб ўтувчи нуқтадан ўтказилган уринма орасидаги дала юзасига каратилган бурчак 90° катта бўлганида таъминланади. Ушбу шарт профиль формаси, эгрилик маркази уни курувчи айланада ётувчи ва исталган нуктадаги эгрилик радиуси вектори эса ушбу нуқтадан ўтказилган уринмага перпендикуляр холда ишлаб чикилган гилоф юзаси билан тўларок қаноатлантирилади.
6. Ишлаб чикилган «Комбинациялашган машина - тупроқ - тупроққа ишлов бериш технологии жараёнлари» тизимининг илмий-техник асослари ҳамда тадқиқотларни ўтказишнинг услубий таркиби тупрокка ишлов беришнинг янги технологии омилларини ва иш органларининг янги принципда ишлашини амалга оширувчи технологии ва технии ечимларни илмий асослаш, ишлаб чиииш ва амалиятга жорий нилиш имионини берди, шу жумладан:
бир наторга бир-бирини ноплаб ўрнатилишини таъминлайдиган ва тупроқни ярим деблоиировнали юмшатишни бажарадиган пассив иш органи. Пассив иш органи билан бажариладиган ярим деблоиировнали юмшатиш тупроқнинг уваланиш даражасини 10,8-16,8% га оширади ва энергия сарфини 23,3-26,5 % га намайтиради;
энвидистант траенторияда ҳаранатланувчи пичоқлар билан жихозланган ротор. Тупроқни деформациялаш зонаси чўнкисини энвидистант силжитган ҳолда тупроина ротацион ишлов беришнинг янги технологии омили нам йўнотилишини 1,1-3,0% га намайтиради ва тупроининг уваланиш даражасини 7,6-8,1% га оширади;
фартун-тенислагич олдида меъёрига нисбатан ортинча ҳажмда хосил бўлувчи тупроқ призмаси босими хисобига ишга тушиб, ротор гилофи билан биргалинда нлапан режимида ишлайдиган фартун-тенислагич. Фартунтекислагич билан ғилоф конструкциясига киритилган иш принципи фартук-текислагич олдида ҳосил бўлувчи тупроқ призмаси ҳажмини оптималлаштириш ҳисобига тупроқ уюми, яъни судралаётган тупроққа ротор пичоғининг такроран таъсирини баратараф этилишини таъминлайди, шу туфайли тупрокнинг уваланиш сифатини яхшилайди ва энергия сарфини камайтиради;
галтакмола ишининг самарасини куйидаги техник ечимлар оширади:
- галтакмола секцияларининг тупроққа юкланишини тенглаштириш;
- ғалтакмолани машина рамаси билан уловчи тортиш штангаси юқорига оғган холатдан кўра горизонталь ёки пастга оғган ҳолатда ўрнатиш;
- юклаш механизми ҳосил қилаётган кучни қўйиш нуқтасини тортиш штангасининг осиш нуқтасига нисбатан қарама-қарши томонга силжитиш.
7. Ишлаб чиқилган математик моделлар ҳамда омилларнинг белгиланган катталикдаги асосий даража ва ўзгариш интерваллари бўйича тузилган регрессия тенгламалари текширилаётган омиллар кенглигини адекват ифодалаш ва тадкиқотларни ўтказишда ишлаб чикилган комбинациялашган машиналар иш органларининг самарали ишлаш мезонига жавоб берадиган энг макбул ўлчамларини аниқлаш имконини берди, яъни:
- асимметрик панжа билан жиҳозланган пассив иш органи учун: =
235 мм ва Ьк(п) = 175 мм; ^"’=48°; = 36°; ад= 38°; Д = 25°; /Зк = 23°36’;
1д =210 мм; V„ = 1,7-2,5 м/с;
- эквидистант траекторияда ҳаракатланувчи пичоклар билан жиҳозланган ротор учун: гр = 180 мм; Lcd = 200 мм; ZH = 3 дона; tZ| = 6°38’; аг = 24°15’ ва «3 = 38°4’; 0)р= 51,49 рад/с; V„ = 1,7-2,5 м/с;
- ротор гилофи ва фартук-текислагич учун: г„ = 370-380 мм; 1кф = 200-220 мм; г, = 130-150 мм ва PYd = 350-375 Н/м;
- галтакмола учун: гкт = 180 мм; CtH = 0() - (-5°); апж = 0°.
8. Тадқиқотлар натижасида ишлаб чиқилган техник ва технологик ечимларни амалиётга жорий қилиш қишлоқ хўжалигини механизациялаш соҳасидаги илмий-техникавий тараккиётнинг тезлашувига самарали улуш қўшади ва меҳнат сарфини 2,54 одам-соат/га га қисқартиради, 4,68 кг/га ёнилги ва 112,73 МДж/га энергияни тежаш, металл ҳажмдорликни 7,66 кг/га гача камайтириш имконини беради.
Шундай қилиб, диссертацияда келтирилган янги илмий ҳолатларни назарий умумлаштириш ва амалиётга жорий этиш оркали шўрланган ерларда агрегатнинг бир ўтишида экиш фонини энергия-, ресурстежамкорлик билан тайёрлашга қаратилган такомиллашган «Комбинациялашган машина -тупроқ - тупроққа ишлов бериш технологик жараёнлари» тизимнинг технологик ва техник воситаларини ишлаб чикиш бўйича халқ хўжалиги аҳамиятига эга бўлган йирик муаммо ўз ечимини топди.
Шаҳарсозликда қуёш панеллари бўйича амалга оширилаётган ишлар ва соҳа таҳлили
Ушбу мақолада қуёш панелларидан муқобил энергия тармоғида жалб этилган инвестицион муҳитни шакллантириш ҳисобига, аҳолини қайта тикланувчи энергия билан таъминланиш даражасини кўтариш ва шунга боғлиқ молиявий ҳисоботларини замонавий инновацион ғоялар, ишланмалар ва технологиялар асосида замонавий бошқарув механизмларини фаоллаштириш ва давлат бошқарувининг ташкилий-ҳуқуқий асослари асосида ташкил қилинган йўллари ўрганилиб таҳлил қилинган.
Шаҳар қурилишининг долзарб масалалари
Мақолада шаҳарсозлик соҳасини инженерлик нуқтаи назардан ривожлантириш, шаҳарсоз мухандис мутахассислигининг нақадар заруриятлиги асосланган.
Шаҳар кўчаларидан ёмғир сувларини четлатишдаги ёғин сарфини ҳисоблашга доир
Мақолада шаҳар кўчаларидан сувларни четлатишда сув сарфини қийматини ҳисоблаш тенгламаси келтирилган. Тенгламага кирувчи ўзгарувчан параметларни Ўзбекистон шароити учун аниқлаш усуллари ёритилган
Численное решение статических задач плит методом сосредоточенных деформаций
Развития строительной механики связан с широким применением численных методов с использованием высокоскоростных компьютеров, которые позволяют проводить расчеты строительных конструкций по весьма сложным расчетных схемам. Следовательно, актуален вопрос о разработке численных методов, обладающих достаточной точностью и удобных при использовании современных компьютеров. Инженеры, учёные и специалисты в области технических наук, широко используют в последнее время численные методы исследований. Данные методы основаны на приближенном решении уравнений, описывающих физическую задачу.
Цифровая обработка микроструктуры чугуна по микроскопическому снимку
Фуқаролик процессида вакилликнинг умумий қоидалари
Ўзбекистоннинг алоқа ва ахборотлаштириш соҳасида инновацион жараёнларнинг ривожланиши
Тадқикот объекта: Телекоммуникация хизматлари бозорида етакчи оператор ҳисобланган «Ўзбектелеком» АК тадкиқотнинг объекта сифатида иштирок этади.
Ишнинг мақсади: Ўзбекистон Республикасининг алоқа ва ахборотлаштириш сохасида инновацион жараёнларни янада ривожлантиришга дойр илмий асосланган таклифлар ва амалий тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
Тадқиқот методлари: тадқиқот жараёнида қиёсий ва мантикий тахдил, тизимли ёндашув, илмий абстракция, статистик гурухлаш ва иқтисодий-статистик усуллардан фойдаланилди.
Олннган натижалар ва уларнинг янгилиги: алока ва ахборотлаштириш сохасида инновацион жараёнларнинг шаклланиш хусусиятлари ва ривожланиш қонуниятлари аниқланди; хорижий мамалакатлар тажрибасини умумлаштириш асосида жахонда ахборот-коммуникация сохасининг ривожланиш тенденциялари ва уларнинг миллий иқтисодиётлар рақобатбардошлигининг ошишига таъсири аниқланди; алоқа ва ахборотлаштириш сохасида инновацион ривожланиш инфратузилмасинн ривожлантириш ва уни бошқаришнинг кластер механизмларини шакллантириш чоралари таклиф этилди; янги ахборот технологияларни тадбик этиш бўйича самарали ва мослашувчан шакл сифатида инновацион тадбиркорликни ривожлантириш юзасидан таклифлар асосланди; миллий иктисодиётни модернизация қилиш шароитида “Ўзбектелеком” АКнинг илмий-техник салоҳиятидан самарали фойдаланиш ва унинг рақобатбардошлигини ошириш мақсадида истиқболда компанияни инновацион ривожлантиришнинг устувор йуналишлари буйича тавсиялар ишлаб чиқилди.
Амалий ахамиягн: республика иктисодиёти тармоклари корхоналарида инновацион жараёнларни ривожлантиришга қаратилган илмий-амалий тавсиялардан фойдаланиш имконияти билан белгиланади. Ишлаб чиқилган ташкилий-иқтисодий шакллар ва таклифлар республика ва худудий маъмурий-хўжалик органлари томонидан республика иқтисодиёти инновацион ривожланишининг концепциялари ва дастурларини белгилашда, шунингдек корхоналарда ахборот-коммуникацион технологиялар сингари инновацион технологияларни жорий этишни фаоллаштиришда қўлланилиши мумкин.
Татбиқ этиш даражаси ва иктисодий самарадорлиги: Муаллиф томонидан ишлаб чиқилган таклиф ва тавсиялар Тошкент ахборот технологиялари университеты (12.09.2008 йилдаги №869/02-сонли маълумотнома), «Ўзбектелеком» АК Наманган филиали (17.09.2008 йилдаги №01-01/1085-сонли маълумотнома) томонидан фойдаланилди. Тадқиқот натижалари Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси Иқтисодиёт институтининг Ф-6.1.2 “Эркинлаштириш шароитида миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ривожлантириш ва оширишнинг методологии асослари” ва ФА-Ф7-004 «Миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ривожлантириш инновацион модели» мавзуларидаги фундаментал тадқиқотлар дастурлари доирасида бажарилган илмий тадқиқотлар ҳисоботларига киритилди.
Қулланиш сохаси: тармоклараро ва ўқув жараёнида.
Ўзбекистонда аҳолининг эҳтиёжманд қатламларини ижтимоий ҳимоя қилишнинг ягона реэстри
- 1-25 / 387
- Keyingi