“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
366
LOTINCHA ATAMALARNI NOTO’G’RI TALQIN QILISH — KLINIK XATOLARGA
OLIB KELUVCHI OMIL
Marifjonova Mastura Ulug’bek qizi
Termiz Iqtisodiyot va Servis Universiteti Tibbiyot fakulteti
Davolash ishi yo’nalishi 24-02-guruh talabasi
E-mail:
marifjonovamahliyo318@gmail.com
Hazratqulova Ozoda Abdug’aniyevna
Termiz Iqtisodiyot va Servis Universiteti Tibbiyot fakulteti
“Tabiiy fanlar” kafedrasi o‘qituvchisi
E-mail:
Annotatsiya:
Ushbu maqolada tibbiyotdagi lotincha atamalarning noto‘g‘ri talqin qilinishi
klinik xatolarga qanday olib kelishi, bu esa bemor xavfsizligi va davolash samaradorligiga qanday
ta’sir ko‘rsatishi tahlil qilinadi. Lotin tili tibbiyot terminologiyasining asosiy elementi bo‘lib
qolmoqda. Shunga qaramay, noto‘g‘ri tushunish, qisqartmalarni adashtirish yoki tarjima xatolari
tufayli yuzaga keladigan muloqotdagi uzilishlar koʻplab muammolarni keltirib chiqaradi. Maqola
tarixiy hujjatlar, lotin tili bo‘yicha manbalar va klinik xatolar bo‘yicha holatlar asosida yozilgan.
Kalit so‘zlar:
Lotincha tibbiy atamalar, klinik xatolar, retsept xatolari, qisqartmalarni
noto‘g‘ri talqin qilish, tibbiy terminologiya, bemor xavfsizligi, tibbiyotda lotin tili, muloqot xatolari,
dori-darmon bilan bog‘liq salbiy holatlar, sog‘liqni saqlashda ta’lim.
Kirish.
Lotin tili asrlar davomida tibbiyotning asosiy tili bo‘lib kelgan. Uning aniqligi va
xalqaro tusga ega bo‘lishi uni bebaho qilgan. Hozirgi klinik amaliyotda esa ko‘pchilik tibbiyot
xodimlarining lotin tilini yaxshi bilmasligi, noaniq qisqartmalardan foydalanilishi bu tizimni xavfli
omilga aylantirmoqda. Tibbiy hujjatlar va retseptlardagi lotincha atamalarni noto‘g‘ri tushunish
ortidan ko‘plab klinik xatolar ro‘y bermoqda.
1. Tibbiyotda lotin tilining tarixiy o‘rni
Lotin tili Gippokrat va Galen asarlari orqali G‘arb tibbiyotining rasmiy tiliga aylangan.
Hozirgacha biz foydalanadigan diagnosis, prognosis, vena cava, musculus biceps brachii kabi so‘zlar
aynan lotin tilidan olingan.
Zamonaviy tibbiyotda lotin tili quyidagilarda saqlanib qolgan: Retsept yozishda (qd, bid, prn
kabi qisqartmalar); Anatomik atamalar; Rasmiy hujjatlar; Xalqaro tibbiy adabiyotlar.
2. Noto‘g‘ri talqin manbalari
A. Qisqartmalar va noaniqliklar. Lotincha qisqartmalar ko‘pincha chalkashlikka olib keladi.
Masalan:
qd (quaque die
— kuniga bir marta) ba'zida qid (quater in die — kuniga to‘rt marta) deb
o‘qiladi.
hs (hora somni
— uxlab yotishdan oldin) ba’zida half strength deb tushuniladi.
Amaliy holat:
ISMP (2016) hisobotida bemorga qd o‘rniga qid yozilgani tufayli dori dozasi
to‘rt baravar oshib ketgan va bu o‘limga olib kelgan.
Yomon qo‘lyozma + lotincha qisqartmalar = xavf
Shifokorlarning o‘qish qiyin bo‘lgan yozuvi lotincha qisqartmalar bilan birgalikda halokatli
bo‘lishi mumkin. Masalan, IU (international units — xalqaro birlik) noto‘g‘ri ravishda IV
(intravenoz) deb tushunilib, insulindan ortiqcha doza yuborilgan holatlar mavjud.
Lotin tilidan bilim yetishmasligi
Zamonaviy tibbiy ta’limda lotin tiliga yetarli e’tibor berilmaydi, bu esa yosh mutaxassislar
orasida xatolik xavfini oshiradi.
Tarjima va lokalizatsiya xatolari
Ko‘p tilli muhitlarda lotincha atamalar noto‘g‘ri tarjima qilinib, dori yorliqlari, retsept
ko‘rsatmalari yoki tashxislar noto‘g‘ri tushunilishi mumkin.
3. Klinik natijalarga ta’siri -
Lotincha atamalarning noto‘g‘ri talqini quyidagi muammolarga
olib keladi:
Dori-darmon xatolari, davolashda kechikish, noto‘g‘ri tashxis, bemor tomonidan
ko‘rsatmalarning noto‘g‘ri bajarilishi, sud jarayonlari va tibbiy xatoliklar bo‘yicha da’volar,
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
367
AQShdagi Joint Commission ko‘plab lotincha qisqartmalarni “foydalanish taqiqlanganlar” ro‘yxatiga
kiritgan.
Oldini olish choralari va tavsiyalar -
Standartlashtirish
JSST va boshqa sog‘liqni saqlash tashkilotlari lotincha qisqartmalarni bekor qilish yoki
almashtirish tarafdori.
Ta’lim -Tibbiyot oliygohlarida lotin tili bo‘yicha asosiy bilimlar, ayniqsa farmakologik va
anatomik terminologiya o‘rgatilishi zarur.
Elektron retseptlash tizimlari - Elektron vositalar yozuv xatolarini kamaytiradi va
qisqartmalarni to‘liq shaklda chiqaradi.
Aniq muloqot - Shifokorlar bemor bilan oddiy tilda, tushunarli qilib gaplashishlari, kerak
bo‘lsa tarjima yoki tavsiyalarni alohida yozib berishlari kerak.
Xulosa.
Lotin tili hali ham tibbiyot tilining asosiy qismini tashkil etsa-da, u bilan noto‘g‘ri
ishlash klinik amaliyotda jiddiy xatolarga olib kelmoqda. Sog‘liqni saqlash tizimlari an’anani
saqlagan holda, bemor xavfsizligini ta’minlovchi yangi uslublarni joriy etishlari lozim. Bu muammo
nafaqat tilshunoslik, balki sog‘liq uchun xavf tug‘diruvchi muammodir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Abrayeva Sh.E. //ZAMONAVIY TIBBIYOTNING TERMINOLOGIK TIZIMI//
Международный научный журнал № 9(100), часть 3 «Новости образования: исследование в
XXI веке» апрель, 2023 г
2. ISMP (Institute for Safe Medication Practices). (2016). “List of Error-Prone
Abbreviations.”
3. World Health Organization. (2022). Medication Safety in Transitions of Care.
4. The Joint Commission. (2021). “Do Not Use” List.
1.
Ergashova M.U. Hazratqulova O.A. // Innovative approaches to learning foreign
languages for medical students // International Journal of Multidisciplinary Research. Volume 1,
Issue 3 P.-137-140.
6. Medical Dictionary for the Health Professions and Nursing. (2021). Farlex.
7. Oakley, A. (2009). Errors in Prescription Writing: Avoiding Miscommunication. BMJ,
339:b3676.
8. Khazratkulova O.A. The role of the concept in expressing the linguistic picture of the world
and related events // Academica: An International Multidisciplinary Research Journal// ISSN: 2249-
7137 Vol. 12,Issue 08, August 2022 SJIF2022=8.252 P.67-72
