“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
441
YARALARNI BITISH JARAYONIDA VA CHANDIQ HOSIL BO’LISHIDA
FIBROBLASTLARNING ROLI
Marifjonova Mastura Ulug’bek qizi
Termiz Iqtisodiyot va Servis Universiteti Tibbiyot Fakulteti 24-02-guruh talabasi
marifjonovamahliyo318@gmail.com
Bekmirzayev Eshquvvat Ro’ziboyevich
Termiz Iqtisodiyot va Servis Unversiteti Tibbiyot Fakulteti Tibbiy Klinik Fanlar kafedrasi
Annotatsiya
.Ushbu maqolada fibroblastlarning yaralarni bitkazish va chandiq to’qimalarning
hosil bo’lishidagi roli chuqur tahlil qilinadi.Fibroblastlar yallig’lanish, ko’payish va qayta shakllanish
bosqichlarida qanday ishtirok etishi, miofibroblastlarga aylanishi va hujayra tashqarisidagi matriks
ishlab chiqarishda tutgan o’rni yoritilgan.
SHuningdek,fibroblastlarning meyordan ortiqcha faolligi keloid va gipertrofik chandiqlarni
keltirib chiqarishi, hamda ushbu holatlarni davolashdagi zamonaviy yondashuvlar ko’rib chiqilgan.
Kalit So’zlar
. Fibroblastlar, yara bitishi, chandiq hosil bo‘lishi, hujayra tashqarisidagi
matriks, miofibroblastlar, to‘qimalarni tiklash, kollagen, yallig‘lanish, qayta shakllanish, teri
regeneratsiyasi
РОЛЬ ФИБРОБЛАСТОВ В ЗАЖИВЛЕНИИ РАН И ОБРАЗОВАНИИ РУБЦОВ
Абстрактный
. В статье представлен углубленный анализ роли фибробластов в
заживлении ран и формировании рубцовой ткани. В нем подчеркивается, как фибробласты
участвуют в стадиях воспаления, пролиферации и ремоделирования, их трансформация в
миофибробласты и их роль в производстве внеклеточного матрикса (ВКМ). В статье также
обсуждается, как чрезмерная активность фибробластов приводит к образованию келоидных и
гипертрофических рубцов, а также современные подходы к лечению этих состояний
.
Ключевые слова:
Фибробласты, заживление ран, образование рубцов, внеклеточный
матрикс, миофибробласты, восстановление тканей, коллаген, воспаление, ремоделирование,
регенерация кожи.
KIRISH.
Yara bitishi bu organizmdagi shikastlangan to‘qimalarning yaxlitligi va
funksiyasini tiklovchi murakkab biologik jarayondir. Ushbu jarayonda ishtirok etuvchi ko‘plab
hujayralar orasida fibroblastlar alohida o‘rin tutadi. Bu biriktiruvchi to‘qima hujayralari nafaqat
hujayra tashqarisidagi matriks (ECM) komponentlarini sintez qiladi, balki to‘qimalarni tiklash
fazalarini boshqaradi, ayniqsa, teri yaralarida. Ularning faollashuvi, ko‘payishi va miofibroblastlarga
aylanishi ham yara bitishida, ham chandiq hosil bo‘lishida hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Fibroblastlarning vazifalarini tushunish tiklanish mexanizmlarini chuqur anglashga va fibroz
jarayonlarning oldini olishga yordam beradi.
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
442
Adabiyotlar Tahlili.
Yara bitish fazalari va fibroblastlarning roli
Yara bitish jarayoni uch bosqichda kechadi: yallig‘lanish, ko‘payish va qayta shakllanish
(Robbins va Cotran, Patologik asoslar, 10-nashr). Yallig‘lanish bosqichida fibroblastlar asosan
harakatsiz bo‘ladi, biroq ko‘payish fazasiga o‘tilganda, ular TGF-β (transformatsiyalovchi o‘sish
omili beta) va PDGF (trombositdan kelib chiqqan o‘sish omili) kabi sitokinlarning ta’sirida
faollashadi.
Fibroblastlarning faollashuvi va ko‘chishi
Faollashgan fibroblastlar atrofdagi sog‘lom to‘qimalardan yara joyiga ko‘chadi. Ular
kimyoviy signallar yordamida harakatlanadi va ECM’ning parchalanishi orqali yo‘l ochadi (Lodish
va boshqalar, Hujayra biologiyasi, 8-nashr). Keyin ular kollagen, fibronektin va boshqa ECM
oqsillarini sintez qilib, yangi to‘qimalar uchun .
Miofibroblastlarga aylanish
Fibroblastlarning miofibroblastlarga aylanishi yara bitish jarayonida muhim bosqich
hisoblanadi. Bu hujayralar α-SMA (alfa-silli mushak aktini) ishlab chiqarib, yarani tortish va yopish
vazifasini bajaradi . Ammo miofibroblastlarning haddan tashqari faolligi ortiqcha to‘qima hosil
bo‘lishiga, ya’ni keloid va gipertrofik chandiqlarga olib keladi.
ECM ishlab chiqarish va qayta shakllanish
Fibroblastlar yara mustahkamligi uchun zarur bo‘lgan I va III turdagi kollagenlarni ishlab
chiqaradi (Tortora va Derrickson, Anatomiya va fiziologiya, 15-nashr). Yara yetilishi bilan
fibroblastlar kollagen ishlab chiqarish va parchalanishini muvozanatlashtiradi. Bu bosqich oylar
davom etib, nihoyat bitgan to‘qimaning sifatini belgilaydi.
Patologik chandiqlarda fibroblastlar
Fibroblastlar muvozanatni buzganda keloid yoki gipertrofik chandiq shakllanishi mumkin. Bu
holatda fibroblastlar doimiy faollikda qoladi va ortiqcha kollagen ishlab chiqaradi . Tadqiqotlar
ko‘rsatadiki, fibroblastlar har xil tana sohalarida turlicha xatti-harakatga ega bo‘lib, bu ayrim joylarda
chandiqlar nega ko‘proq hosil bo‘lishini tushuntiradi .
Davolash imkoniyatlari
Fibroblastlar ustidan boshqaruvni o‘rnatish yangi davolash yo‘llarini ochmoqda. Masalan,
anti-fibrotik dorilar, TGF-β signalizatsiyasini to‘sib, miofibroblastlar faoliyatini cheklaydi . Bundan
tashqari, biomateriallar va stam hujayra signallari fibroblast faoliyatini tartibga solishda
qo‘llanilmoqda .
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
443
Xulosa.
Fibroblastlar yara bitish jarayonining ajralmas qismidir. Ular to‘qimalarni tiklash,
tortilish va chandiqlarning shakllanishida ishtirok etadi. Ularning haddan tashqari faolligi esa chiroy
buzuvchi fibrozga olib keladi. Ilmiy tadqiqotlar bu jarayonni chuqur o‘rganib, fibroblastlarni samarali
boshqarish yo‘llarini izlamoqda. Bu esa kelajakda chandiqsiz yoki chiroyli bitadigan yaralarni
ta’minlashi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Robbins, S. L., & Cotran, R. S. (2020). Robbins and Cotran Patologik asoslar (10-nashr).
Elsevier.
2. Alberts, B., Johnson, A., Lewis, J., va boshqalar. (2014). Hujayra biologiyasi (6-nashr).
Garland Science.
3. Lodish, H., Berk, A., Kaiser, C. A., va boshqalar. (2016). Hujayra biologiyasi (8-nashr).
W.H. Freeman.
4. Junqueira, L. C., & Carneiro, J. (2015). Histologiya asoslari: Matn va atlas (15-nashr).
McGraw-Hill Education
5. Ross, M. H., & Pawlina, W. (2020). Histologiya: Matn va atlas (8-nashr). Wolters Kluwer.
6. Tortora, G. J., & Derrickson, B. H. (2017). Anatomiya va fiziologiya asoslari (15-nashr).
Wiley.
7. Barrett, K. E., Barman, S. M., Brooks, H. L., & Yuan, J. X. (2019). Ganong fiziologiyasi
(26-nashr). McGraw-Hill Education.
8. Kumar, V., Abbas, A. K., & Aster, J. C. (2018). Patologiya asoslari (10-nashr). Elsevier.
9. Mescher, A. L. (2015). Histologiya asoslari: Matn va atlas (15-nashr). McGraw-Hill
Education.
10. Griffiths, C., Barker, J., Bleiker, T., va boshqalar. (2016). Dermatologiya asoslari (9-
nashr). Wiley-Blackwell.
11. Williams, N. S., O'Connell, P. R., & McCaskie, A. W. (2018). Jarrohlik amaliyoti (27-
nashr). CRC Press.
12. Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич, Абдуназаров Миржалол Худойшукур угли,
Тогаев Азизбек Алиёр угли, & Ашурова Шахноза Ортик кизи. (2023). Витамин А . Лучшие
интеллектуальные
исследования, 10(3),
92–94.
Retrieved
from
https://web-
journal.ru/journal/article/view/1923
13. Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич, Абдуназаров Миржалол Худойшукур угли,
Тогаев Азизбек Алиёр угли, & Ашурова Шахноза Ортик кизи. (2023). Мочевина . Лучшие
интеллектуальные
исследования, 10(3),
85–87.
Retrieved
from
https://web-
journal.ru/journal/article/view/1919
14. Bekmirzayev , E. R., Xalilov , D. B., & Aminova , M. N. qizi. (2023). Bugungi kundagi
transport vositalarining atmosferaga kimyoviy chiqindi gazlarini tarqatishining dolzarb
muommolari. Golden
brain, 1(2),
325–328.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/1362
15. Bekmirzayev , E., & Allaberdiyev , H. (2024). Kaliforniya qizil chuvalchangidan olingan
ekstraktining tarkibi, xususiyati va odam terisiga ta’sir mexanizmini o’rganish. Synapses: Insights
across
the
Disciplines, 1(4),
275–279.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63957
16. Нарзиева , Ф., Saidov , J., & Bekmirzayev , E. (2024). Невро-онкология: мия ўсмалари,
уларни даволаш ва уларга қарши курашда замонавий ёндашув. ACUMEN: International Journal
of
Multidisciplinary
Research, 1(4),
281–287.
Retrieved
from
https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63599
17. Xolmurodov , I., Bekmirzayev , E., & Tilloyev , S. (2024). Bakteriyalarning
bioplenkasi. ACUMEN: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 210–216.
Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63585
“TIBBIYOT OLIYGOHLARIDA TABIIY FANLARNI
INTERFAOL USULLARDA O'QITISHNING
MUAMMOLARI VA YECHIMLARI”
444
18. Ахмадова, Д. К. к., & Бекмирзаев, Э. Р. (2023). Морфология желчного пузыря и
желчного сфинктера при верхней дуоденоеюнальной обструкции. Scholar, 1(18), 189–195.
Retrieved from https://researchedu.org/index.php/openscholar/article/view/4244
19. ДК кизи Ахмадова, ЭР Бекмирзаев. SCHOLAR 1 (18), 189-195, 2023.
2023. БИЛИРУБИН. ИР Бекмирзаев. PEDAGOGS jurnali 32 (2), 27-31, 2023. 2023. Muscle
Biochemistry.
20. Eshnazarovich, Y. X., Ro‘ziboyevich, B. E., Faxriddinovna, K. M., Raxmatovna, X. Y.,
& o‘g‘li, S. O. B. (2022). Muscle Biochemistry. Central asian journal of mathematical theory and
computer
sciences, 3(11),
32-34.
Retrieved
from
https://cajmtcs.centralasianstudies.org/index.php/CAJMTCS/article/view/274
21. Imamov, E., & Bekmirzaev, E. (2022). Causes and prevention of early post-pregnant
bleeding. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 2(4), 60–63. извлечено от
https://in-academy.uz/index.php/EJMNS/article/view/3006
22. Bekmirzaev Eshquvvat Ro‘ziboevich, Sanoev Bakhtiyor Abdurasulovich, & Namozov
Farrukh Jumayevich. (2025). Morphometric Indicators of the Prostate Gland After Hormoneal
Therapy of Scar Processes in Experimental Intestines. American Journal of Pediatric Medicine and
Health
Sciences
(2993-2149), 3(2),
1–3.
Retrieved
from
https://grnjournal.us/index.php/AJPMHS/article/view/6786.
23. BE Ro‘ziboevich. Morphometric Indicators of the Prostate Gland After Hormoneal
Therapy of Scar Processes in Experimental Intestines. International Congress on Biological, Physical
And Chemical Studies (ITALY).
