1052
INNOVATSION YONDASHUV ASOSIDA TALABALARDA KREATIV
KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHNING USLUBIY ASOSLARI
Ravshanova Dilshoda Mengziyoyevna
–
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
“Pedagogika va psixologiya” kafedrasi
o`qituvchisi
Annotatsiya
:
Bilamizki, kreativlik zamonaviy jamiyatda muvaffaqiyatning
muhim omillaridan biridir. U yangi va innovatsion yechimlarni topish, muammolarni
hal qilish va yangi g`oyalarni yaratish qobiliyatini o`z ichiga oladi. Ushbu maqolada
kreativlikni rivojlantirishning uslubiy asoslari tahlil qilinib, bu jarayonni qo`llab-
quvvatlash uchun innovatsion yondashuvlar ko`rib chiqilgan. Hamda mazkur maqolada
talabalarda kreativ kompetentlikni rivojlantirish borasida olimlarimizning qarashlari va
istiqboli haqida so`z boradi.
Kalit so`zlar
:
raqamli integratsiya, innovatsiya, kompetentlik, kreativlik,
metodologik yondashuv, ta`lim dasturlarining innovatsiyasi, masofaviy o`qitish
platformalari.
Kirish.
Innovatsion yondashuv asosida bo`lajak pedagoglarning kreativligini
rivojlantirishning nazariy va metodologik asoslarini tahlil qilinamiz. Zamonaviy ta`lim
muhitida samarali ishlash uchun zarur bo`lgan asosiy raqamli kompetensiyalar va
pedagogik texnologiyalar mazkur qismda ko`rib chiqilgan. Shuningdek, ushbu sohada
qo`llaniladigan metodologik yondashuvlar va ta`lim sifatini oshirish usullari
muhokama qilingan. Innovatsion yondashuv asosida talabalarda kreativ kompetentlikni
rivojlantirish, ta`lim jarayonida yangi va samarali usullarni qo`llashni o`z ichiga oladi.
Bu yondashuv ta`lim metodikasida yangiliklar kiritish orqali talabalarni mustaqil
fikrlash, ijodiy yondashish va muammolarni yechish qobiliyatlarini rivojlantirishni
maqsad qiladi.
Mamlakatimizda kadrlar tayyorlash va ta`limni tashkil etishning jahon
standartlariga javob beradigan samarali tizimi yaratildi va bugungi kunda ham oliy
1053
ta`limni modernizatsiyalashga davlat siyosatining ustuvor yo`nalishi sifatida e`tibor
qaratilmoqda. Xususan, O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 20-
apreldagi “Oliy ta`lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to`g`risida”gi PQ-
2909-son qarori, 2017-yil 27-iyuldagi “Oliy ma`lumotli mutaxassislar tayyorlash
sifatini yanada kengaytirish chora-tadbirlari to`g`risida”gi PQ-3151-son qarori, 2017-
yil 9-avgustdagi “Oliy ta`lim tashkilotlarida pedagogika yo`nalishlarida maxsus sirtqi
bo`limlarni tashkil etish to`g`risida”gi PQ-3183-son qarori, 2018-yil 5-iyundagi “Oliy
ta`lim tashkilotlarida ta`lim sifatini oshirish va ularning mamlakatda amalga
oshirilayotgan keng qamrovli islohotlarda faol ishtirokini ta`minlash bo`yicha
qo`shimcha
chora-tadbirlar
to`g`risida”gi
PQ-3775-son
qarori,
O`zbekiston
Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi PF-5847-son qarori O`zbekiston
Respublikasi oliy ta`lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi qabul
qilindi. 2017-2021-yillarga mo`ljallangan “O`zbekiston Respublikasini yanada
rivojlantirish
bo`yicha
Harakatlar
strategiyasi”,
O`zbekiston
Respublikasi
Prezidentining “Pedagog kadrlarni tayyorlash, xalq ta`limi xodimlarini qayta tayyorlash
va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari
to`g`risida”gi Qaroriga muvofiq, ta`lim bosqichlarining uzluksizligi va izchilligini
ta`minlash, ta`limning zamonaviy metodologiyasini yaratish, o`quv-metodik
majmualarning yangi avlodini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish hamda pedagog
xodimlarini qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada
takomillashtirish taqozo etadi.
Mustaqil davlatlar hamdo`stligi (MDH) mamlakatlari olimlaridan A.Aksenova,
A.V.Morozov, D.V.Chernilevskiy, N.Veraks, N.A.Alekseev, Yu.K.Kruglova, K.G.
Krechetnikov kreativ yondashuv asosida ta`lim sifat va samaradorligini rivojlantirish
masalalari bo`yicha ilmiy izlanishlar olib borganlar. Ta`lim jarayonida ijodiy
qobiliyatlarni
shakllantirishning
omillari
M.M.Zinovkina,
A.V.Morozov,
D.B.Chernilevskiy, V.N.Drujinin va boshqa olimlar tomonidan o`rganilgan bo`lsa, ijod
qilishning
psixologiya
xususiyatlariga
qaratilgan
konsestual
nazariyalar
Y.A.Ponomarev, A.N.Leontev, A.V.Morozovlar tomonidan yaratilgan. Ijod mezonlari,
uning psixologik mexanizmlari, ijodiy tafakkurning rivojlanish texnikasi va
boshqalarning ishlarida tadqiq etilgan D.B.Bogoyavlenskaya ishlarida ijod tahlili
birliklari belgilangan. O`tkazilayotgan ilmiy-uslubiy adabiyotlar tahlili natijalariga
1054
ko`ra, bugungi kunda oliy ta`lim muassasalarida ta`lim olayotgan mutaxasislarni
kreativ yondoshuv asosida o`z-o`zini rivojlantirish faoliyatini takomillashtirish, ularni
samaradorligini pedagogik tajribaga asoslash zarurati mavjud.
Quyida innovatsion yondashuv asosida kreativ kompetentlikni rivojlantirishning
asosiy uslubiy yo`nalishlari keltirilgan:
1. Aktiv va interaktiv o`qitish usullari
- **Loyiha usuli (Project-Based Learning)**: Talabalar muayyan loyiha ustida
ishlash orqali amaliy tajriba va ijodiy yondashuvni rivojlantiradilar.
- **Kichik guruhlar bilan ishlash**: Talabalar kichik guruhlarda ishlash orqali
bir-biridan o`rganish va ijodiy yechimlar topish imkoniyatiga ega bo`ladilar.
- **Munozara va debatlar**: Talabalar o`z fikrlarini himoya qilish va yangi
g`oyalarni taklif qilish orqali kreativ kompetentlikni rivojlantiradilar.
2. Muammoli ta`lim usullari
- **Case study (holat tahlili)**: Talabalar real yoki yaqin holatlarni tahlil qilish
orqali ijodiy fikrlashni rivojlantiradilar.
- **Problem-Based Learning (PBL)**: Talabalar muammolarni hal qilish
jarayonida ijodiy yondashuv va yangi yechimlarni ishlab chiqadilar.
3. Texnologik yondashuvlar
- **Digital storytelling (raqamli hikoya yaratish)**: Talabalar raqamli vositalar
yordamida hikoyalar yaratish orqali ijodiy yondashuvlarini rivojlantiradilar.
- **VR/AR texnologiyalar**: Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari
orqali talabalar yangi tajribalarni o`rganish va yaratish imkoniyatiga ega bo`ladilar.
Innovatsion yondashuv asosida talabalarda kreativ kompetentlikni rivojlantirish,
ta`lim jarayonida yangi va samarali usullarni qo`llashni o`z ichiga oladi. Bu yondashuv
ta`lim metodikasida yangiliklar kiritish orqali talabalarni mustaqil fikrlash, ijodiy
yondashish va muammolarni yechish qobiliyatlarini rivojlantirishni maqsad qiladi.
Quyida innovatsion yondashuv asosida kreativ kompetentlikni rivojlantirishning asosiy
uslubiy yo`nalishlari keltirilgan:
1. Aktiv va interaktiv o`qitish usullari
Loyiha usuli (Project-Based Learning)
: Talabalar muayyan loyiha ustida
ishlash orqali amaliy tajriba va ijodiy yondashuvni rivojlantiradilar.
1055
Kichik guruhlar bilan ishlash
: Talabalar kichik guruhlarda ishlash orqali bir-
biridan o`rganish va ijodiy yechimlar topish imkoniyatiga ega bo`ladilar.
Munozara va debatlar
: Talabalar o`z fikrlarini himoya qilish va yangi
g`oyalarni taklif qilish orqali kreativ kompetentlikni rivojlantiradilar.
2. Muammoli ta`lim usullari
Case study (holat tahlili)
: Talabalar real yoki yaqin holatlarni tahlil qilish orqali
ijodiy fikrlashni rivojlantiradilar.
Problem-Based Learning (PBL)
: Talabalar muammolarni hal qilish jarayonida
ijodiy yondashuv va yangi yechimlarni ishlab chiqadilar.
Texnologik yondashuvlar
Digital storytelling (raqamli hikoya yaratish)
: Talabalar raqamli vositalar
yordamida hikoyalar yaratish orqali ijodiy yondashuvlarini rivojlantiradilar.
VR/AR texnologiyalar
: Virtual va kengaytirilgan reallik texnologiyalari orqali
talabalar yangi tajribalarni o`rganish va yaratish imkoniyatiga ega bo`ladilar.
E-learning platformalari
: Onlayn ta`lim platformalari orqali talabalar o`z
mustaqil o`rganish jarayonlarini tashkil qilishlari va ijodiy loyihalarni amalga
oshirishlari mumkin.
Ko`p fanli yondashuv (Interdisciplinary approach)
Fanlararo integratsiya
: Bir necha fanlar orasida aloqalar o`rnatish orqali
talabalar keng ko`lamli bilimlar va ijodiy yondashuvlarni rivojlantiradilar.
STEM va STEAM yondashuvlari
: Fan, texnologiya, muhandislik, matematika
va san`atni birlashtirgan ta`lim jarayonlari orqali kreativ fikrlash va
muammolarni yechish qobiliyatlari rivojlantiriladi.
Eksperiment va tadqiqot faoliyatlari
Laboratoriya
va
eksperimentlar
:
Talabalar
laboratoriya
sharoitida
eksperimentlar o`tkazish orqali ilmiy yondashuv va ijodiy fikrlashni
rivojlantiradilar.
Tadqiqot loyihalari
: Talabalar mustaqil tadqiqotlar olib borish orqali yangi
bilimlar yaratish va ijodiy yondashuvlarni rivojlantiradilar.
Refleksiv yondashuv
O`z-o`zini baholash va refleksiya
: Talabalar o`z o`qish jarayonini tahlil qilish
va o`zlarini baholash orqali ijodiy yondashuvlarni aniqlab boradilar.
1056
Portfoliolar yaratish
: Talabalar o`z ishlari va yutuqlarini portfoliolar shaklida
taqdim etish orqali ijodiy rivojlanishni ko`rsatadilar.
Xulosa
Innovatsion
yondashuvlar
asosida
talabalarda kreativ kompetentlikni
rivojlantirish uslubiy asoslari ko`plab yondashuv va metodlarni o`z ichiga oladi. Bu
yondashuvlar ta`lim jarayonida talabalarni faol ishtirok etishga undash, ularning ijodiy
salohiyatini ochish va real dunyo muammolarini yechish qobiliyatlarini
shakllantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, zamonaviy texnologiyalar va
yondashuvlar yordamida ta`lim sifatini oshirish va kreativ kompetentlikni rivojlantirish
mumkin bo`ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
O`zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2020-yil
6-noyabrdagi
“O`zbekistonning yangi taraqqiyot davrida ta`lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini
rivojlantirish chora-tadbirlari to`g`risida”gi PF-6108-son farmoni. Qonun hujjatlari
ma`lumotlar milliy bazasi, 24.10.2020-y.
2. O`zbekiston Respublikasi Prezidentining O`qituvchi va murabbiylar kuni
munosabati bilan so`zlagan Murojaat nutqi.// “Xalq so`zi”gazetasi 2020-yil 1-oktabr
soni.
3. G`affarov E. Innovasiya, ijtimoiy innovasiya va innovasion faoliyat: ilmiy-
nazariy yondashuvlar. NamDU ilmiy axborotnomasi. 2019-yil, 10-son. 153-157-betlar.
4. Azizova G.G. Oliy ta`lim muassasalari professor- o`qituvchilarining kasbiy-
pedagogik faoliyatini takomillashtirish 13.00.01 – “Pedagogika nazariyasi. Pedagogik
ta`limotlar tarixi”. Pedagogika fanlari bo`yicha falsafa doktori (PhD) dissert.
avtoreferati. Samarqand – 2019.
5. Oblinger, D., & Oblinger, J. (eds.). (2005). Educating the Net Generation.
Educause.
6. Wempen, F. (2014). Digital Literacy for Dummies. John Wiley & Sons.
7. Manning, S., & Johnson, K. E. (2011). The Technology Toolbelt for Teaching.
Jossey-Bass.
8. European Commission. (2017). Digital Competence Framework for Educators
(DigCompEdu). Publications Office of the European Union.
1057
9. Tan Wee Hin, L., & Subramaniam, R. (eds.). (2009). Handbook of Research
on New Media Literacy at the K-12 Level: Issues and ChallenGES. Information
Science Reference
10. Balasubramanian, A. (2016). Integrating Technology in Higher Education.
Rowman & Littlefield Publishers.
11. Blashki, K., & Isaías, P. (eds.). (2014). Emerging Research and Trends in
Interactivity and the Human-Computer Interface. IGI Global.
