CENTRAL ASIAN INTEGRATION: HISTORICAL DEVELOPMENT AND PROSPECTS

FAN, TA

’

LIM, TEXNOLOGIYA VA ISHLAB CHIQARISH

INTEGRATSIYASI ASOSIDA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI

VOLUME-2, ISSUE-1

300

MARKAZIY OSIYO INTEGRATSIYASI: TARIXIY RIVOJLANISH VA

ISTIQBOLLARI

Sayfutdinov Feruz

Osiyo Xalqaro Universiteti “Tarix va Filologiya” Kafedrasi O’qituvchisi

Sharipov Jahongir

Osiyo Xalqaro Universiteti “Ijtimoiy Fanlar va Texnika“ fakulteti

2-bosqich talabasi

E- mail :

sferuz1011@gmail.com

Markaziy Osiyo – geografik joylashuvi, tabiiy boyliklari va boy tarixiy merosi

bilan doim diqqat markazida bo‘lgan hudud. Ushbu mintaqa qadimdan Yevropa va
Osiyo o‘rtasidagi savdo-sotiq yo‘llarining chorrahasida alohida ahamiyat kasb etgan.
Bugungi kunda Markaziy Osiyo davlatlari o‘zaro iqtisodiy, siyosiy va madaniy
hamkorlikni mustahkamlash orqali global miqyosdagi mavqeini mustahkamlashga
intilmoqda. Bu jarayonni tarixiy nuqtai nazardan ko‘rib chiqish va integratsiya
masalalarining ildizlarini aniqlash muhim ahamiyatga ega.

Markaziy Osiyo xalqlari o‘rtasidagi integratsiya qadimiy davrlardan buyon

mavjud bo‘lgan. Qadimgi Buyuk ipak yo‘li nafaqat savdo-sotiq, balki madaniyat, ilm-
fan va dinning tarqalishi uchun ham mustahkam poydevor bo‘lgan. Ushbu yo‘l orqali
Xitoy, Hindiston, Yaqin Sharq va Yevropa mamlakatlari o‘rtasida faol aloqalar
shakllangan.

1991-yilda SSSR parchalangandan so‘ng, Markaziy Osiyo davlatlari

mustaqillikka erishdi. Ushbu davrda davlatlar birinchi navbatda o‘z mustaqilligini
mustahkamlash va milliy manfaatlarini himoya qilishga e'tibor qaratdi. Bu esa
mintaqaviy hamkorlik jarayonlarini bir muddat susaytirdi.

So‘nggi yillarda integratsiya masalalari yana kun tartibiga qaytdi. 2017-yildan

boshlab Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlari o‘rtasidagi uchrashuvlar va muloqotlar
faollashdi. Masalan, Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining muntazam sammitlari,
umumiy iqtisodiy va transport loyihalari, O‘zbekiston va Qozog‘iston kabi
mamlakatlarning faol diplomatik tashabbuslari integratsiyani kuchaytirish uchun
muhim omil bo‘ldi.

Integratsiyaning asosiy yo‘nalishlari

1. Iqtisodiy hamkorlik: Markaziy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi savdo-sotiq hajmini
oshirish va transport infratuzilmasini rivojlantirish uchun xalqaro loyihalar amalga

FAN, TA

’

LIM, TEXNOLOGIYA VA ISHLAB CHIQARISH

INTEGRATSIYASI ASOSIDA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI

VOLUME-2, ISSUE-1

301

oshirilmoqda. "Markaziy Osiyo Yangi Ipak Yo‘li" loyihasi hamkorlikning yaqqol
namunasi bo‘la oladi.

2. Energetika sektori: Mintaqaning boy tabiiy resurslari, xususan, gaz va neft konlari
umumiy manfaatlar asosida boshqarilsa, bu davlatlarning iqtisodiy mustahkamligi
uchun muhim omil bo‘ladi.

3. Transport va logistika: Xalqaro tranzit yo‘llarini rivojlantirish orqali Markaziy Osiyo
Yevropa va Osiyo o‘rtasida muhim ko‘prik bo‘lib xizmat qilmoqda.

4. Madaniy va ilmiy aloqalar: Mintaqa xalqlari o‘rtasidagi tarixiy yaqinlik madaniy
integratsiyaning asosiy omilidir. Birgalikda ta'lim loyihalari, ilmiy tadqiqotlar va
madaniyat festivallari orqali yanada yaqinlashish mumkin.

Integratsiyaning muammolari

Markaziy Osiyo integratsiyasining rivojlanishi yo‘lida bir qator qiyinchiliklar mavjud;

Suv va energetika resurslarini boshqarish bo‘yicha nizolar; Amudaryo va

Sirdaryo daryolari Markaziy Osiyo mintaqidagi suv resurslarining asosini tashkil etib
bugungi kunda ushbu daryolardagi suv taqsimoti mintaqa davlatlarining tashqi
siyosatiga ta’sir etishi tabiy albatta jumladan Amudaryo suvlarning 46.8% O’zbekiston
yerlari sug’orilishiga yo’naltirishi bu masalada katta ehtiyotkorlik va o’zaro hamkorlik
masalalarini yanda dolzarb qilib bormoqda.

Chegara masalalari bo‘yicha kelishmovchiliklar;

1924-1925 yillardagi “Milliy hududiy chegaralanish” masalasi Markaziy Osiyo

davlatlarining asosiy muammosi sifatida qarash mumkin. 2017 yildan o’zaro yaxshi
qo’shnichilik siyosati va chegaralarni harbiysizlantrishga doir O’zbekiston
Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyayev tashabbusi bilan boshlangan harakatlar bu
masalada ancha ijobiy o’zgarishlarga sabab bo’ldi.

Xulosa

Markaziy Osiyo integratsiyasi – tarixiy ildizlarga ega bo‘lgan jarayon. Ushbu

mintaqadagi davlatlarning iqtisodiy, siyosiy va madaniy jihatdan birlashuvi nafaqat

FAN, TA

’

LIM, TEXNOLOGIYA VA ISHLAB CHIQARISH

INTEGRATSIYASI ASOSIDA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI

VOLUME-2, ISSUE-1

302

hududiy, balki global barqarorlik uchun ham muhim ahamiyatga ega. Shu bois,
mintaqa davlatlari o‘zaro hamkorlikni yanada kuchaytirish, o‘zaro ishonchni
mustahkamlash va umumiy manfaatlarni himoya qilish yo‘lida birgalikda harakat
qilishi lozim. Integratsiyaning muvaffaqiyati xalqaro miqyosda Markaziy Osiyoning
mavqeini yanada mustahkamlashi aniq.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Ilniyazovich, S. F. (2023). RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNING TARIX
FANINI O'QITISHDAGI AHAMIYATI.

2.

Ilniyoz

o'g'li,

S.

F.

(2023).

ETNOGRAFIK

TADQIQOTLARDA

QORAQALPOQ XALQINING YORITILISHI.

3.

Ilniyazovich, S. F. (2024). The Formation of Preliminary Knowledge about the
People of Karakalpak.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN

NONFORMAL EDUCATION

,

4

(3), 149-155.

4.

Sayfutdinov, F. (2024). BUXORO AMIRLIGINING QURILISH TARIXI:
MADANIY VA ARXITEKTURA TARAQQIYOTI MEROSI.

Modern Science

and Research

,

3

(12), 852-858.

5.

Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XX ASR 2-YARMI XXI ASR
BOSHLARI

ZARAFSHON

VOHASIDA

ETNOSLARARO

MUNOSABATLAR.

TA’LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY

JURNALI

,

3

(9),

1–5.

Retrieved

from

https://sciencebox.uz/index.php/ajed/article/view/7941

6.

Sayfutdinov , F. . (2024). ILLUMINATION OF THE SPIRITUAL LIFE OF
THE KARAKALPAK PEOPLE IN RESEARCH.

Journal of Universal Science

Research

,

2

(5),

441–452.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/universal-scientific-research/article/view/34891

7.

Sayfutdinov , F. (2024). MANG’IT AMIRLARI DAVRIDA BUXORO
AMIRLIGI ME’MORCHILIK SOHASI RIVOJI.

Modern Science and

Research

,

3

(10),

620–629.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/45335

8.

Ilniyazovich, S. F. (2024). Historiography of Various Expeditions and their
Results in the Regions Inhabited by Karakalpaks in the First Half of the 20th
Century.

EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL

EDUCATION

,

4

(9), 159-165.

9.

Sayfutdinov Feruz Ilniyoz o’g’li. (2023). XIX ASRDA XONLIKLARNING
O‘ZARO

SAVDO

MUNOSABATLARI.

JOURNAL

OF

SCIENCE,

FAN, TA

’

LIM, TEXNOLOGIYA VA ISHLAB CHIQARISH

INTEGRATSIYASI ASOSIDA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI

VOLUME-2, ISSUE-1

303

RESEARCH

AND

TEACHING

,

2

(8),

111–114.

Retrieved

from

http://jsrt.innovascience.uz/index.php/jsrt/article/view/284

10.

Sayfutdinov, F. (2023). ILLUMINATION OF KARAKALPAK PEOPLE IN
ETHNOGRAPHIC STUDIES.

Modern Science and Research

,

2

(12), 910–917.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/27281

11.

Sayfutdinov, F. (2024). HISTORIOGRAPHY OF INFORMATION ABOUT
THE

POPULATION

OF

THE

ZARAFSHAN

OASIS.

(20TH

CENTURY).

Modern Science and Research

,

3

(2), 911–914. Retrieved from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/29503

12.

Sayfutdinov , F. (2024). ETHNIC COMPOSITION OF THE ZARAFSHAN
OASIS (2ND HALF OF THE 20TH CENTURY).

Modern Science and

Research

,

3

(1), 577–581. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/28335

13.

Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). LAND OWNERSHIP RELATIONS
BASED

ON

THE

NATIONAL

ECONOMY

OF

KARAKALPAK.

International Journal Of Literature And Languages

,

3

(11),

20–27. https://doi.org/10.37547/ijll/Volume03Issue11-04

14.

Sayfutdinov Feruz Ilniyozovich, . (2023). STUDY OF THE KARAKALPAK
PEOPLE

IN

ETHNOLOGICAL

SCIENTIFIC

WORKS

HISTORY

.

International Journal Of History And Political Sciences

,

3

(12), 61–68.

https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue12-11

15.

Sayfutdinov, F. (2023). ANALYSIS OF DATA ON LAND OWNERSHIP AND
LIVESTOCK FARMING OF KARAKALPAKS.

Modern Science and

Research

,

2

(10),

650–657.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/25727

16.

Sayfutdinov Feruz Ilniyazovich, . (2023). USING GIS SOFTWARE AND THE
IMPORTANCE OF DIGITAL HISTORY IN THE STUDY OF HISTORY
.

International Journal Of History And Political Sciences

,

3

(10), 31–33.

https://doi.org/10.37547/ijhps/Volume03Issue10-06

17.

Sayfutdinov, F. (2023). THE IMPORTANCE OF DIGITAL TECHNOLOGY
IN TEACHING HISTORY.

Modern Science and Research

,

2

(10), 719–723.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/24678

18.

Ilniyoz o’g’li, S. F. (2023).

XIX ASRDA XONLIKLARNING O ‘ZARO SAVDO

MUNOSABATLARI. JOURNAL OF SCIENCE, RESEARCH AND TEACHING,
2 (8), 111–114

.

FAN, TA

’

LIM, TEXNOLOGIYA VA ISHLAB CHIQARISH

INTEGRATSIYASI ASOSIDA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI

VOLUME-2, ISSUE-1

304

19.

Ilniyoz

o'g'li,

S.

F.

(2023).

ETNOGRAFIK

TADQIQOTLARDA

QORAQALPOQ XALQINING YORITILISHI.

20.

Rahmonova , S., Xayrullayev , U., & Sayfutdinov, F. . (2025). “ОММАВИЙ
МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА
РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ.

Modern Science and Research

,

4

(1), 479–

488.

Retrieved

from

https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/61669

21.

Xayrullayev , U., Sayfutdinov , F., & Rahmonova , S. (2025).
SHAYBONIYLAR DAVLATI VA USMONLI TURKLAR DAVLATI
O’RTASIDAGI DASTLABKI ALOQALAR TAVSIFI.

Modern Science and

Research

,

4

(1), 147–154. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/science-

research/article/view/60142