538
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
BOSHLANG`ICH SINFLARDA TEXNOLOGIYA DARSINI OLIB
BORILISHI.
Namangan davlat pedagogika institute
Aniq fanlar kafedrasi katta o’qituvchisi Sh.Tursunova
Namangan davlat pedagogika instituti
Texnologiya ta’lim yo’nalishi talabasi
Quchqorboyeva Ruxshona Sherzod qizi
Annotatsiya:
Boshlang`ich sinflarda texnologiyaga tayyorlash dasturi
bolalarni har tomonlama kamol toptirishga aqliy va jismoniy, ahloqiy va estetik,
iqtisodiy va ekologik bilimlarini shakllantirishga va tarbiyalashga qaratilgan
Kalit so’zlar:
Texnologiya, texnika, shaxs,ta’lim, tarbiya, ko’nikma,
malaka, tajriba, modellash,
Boshlang`ich sinflarda texnologiyaga tayyorlash dasturi bolalarni har
tomonlama kamol toptirishga aqliy va jismoniy, ahloqiy va estetik, iqtisodiy va
ekologik bilimlarini shakllantirishga va tarbiyalashga qaratilgan bo`lib o`z oldiga
qo`yidagi maqsadlarni qo`yadi.
a) Bolaning Texnologiya tajribasini ularning kishilarning ishlab
chiqarish faoliyati to`g`risidagi bilimlarni kengaytirish, Texnologiyasevarlik,
Texnologiyaga va Texnologiya kishilariga munosib munosabat ruhida
tarbiyalash;
b) Texnologiya malakasi, Texnologiya madaniyati asoslarini, o`z ishi va
o`rtoqlari ishini rejalashtirish va tashkil qilish malakalarini rivojlantirish.
Dasturda turtta asosiy ish turlari bor.
1.Qog`oz va karton bilan ishlash.
2.Turli materiallar bilan ishlash.
3. Gazlama (tikish va bichish) bilan ishlash.
4.Texnikaga modellash.
5. Qishloq xo`jaligi Texnologiyai.
O`z-o`ziga xizmat ko`rsatish bo`limi o`zlarining kiyim-kechaklariga va
turar joylariga qarashni, nonushta, tushlik va kechki ovqat uchun dasturxon
tuzashni o`z ichiga oladi. Bu darslarni yil boshida o`tkazish tavsiya etiladi, bundan
maqsad o`qituvchilarni va ota-onalarni yil davomida bolalarning olgan bilimlarini
qanday qo`llayotganliklarini va sinfda navbatchilik qilganda o`z-o`ziga xizmat
ko`rsatish, uyda ota-onalariga yordam berishlariga imkon berishdir.
Texnikaga oid texnologiyaning quyidagi turlarini: qog`oz va karton
bilan ishlash, mato bilan ishlash, turli xil materiallardan plastilin, tabiiy va
neorganik materiallar somon, quritilgan barglar, patlar, chig`onoq, loy, qum,
tsement,yog`och, yumshoq sim, tunuka va boshqa materiallar bilan ishlashni o`z
ichiga oladi.
Bolalarga buyumlarni yasash tartibi haqida, ya’ni yig`ish, ishlov berish
to`g`risida, ishlatib ko`rish xato va kamchiliklarni yo`qotish haqida ish o`rnini
539
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
tashkil qilish va boshqalar to`g`risida tasavvur hosil bo`ladi. Bu elementlarning
barchasi keyinchalik modellar va texnikaviy o`yinchoqlar tayyorlashda
qo`llaniladi, umumlashtiriladi, bolalarning ijodiy fikrini o`stiradi, To`plangan
texnologik tajribasini tevarak-atrofdagi texnika bilan bog`lashlariga yordam
beradi.
Qishloq xo`jaligi texnologiyai darslarda o`quvchilar sinfdagi jonli
tabiat burchagi va maktab tajriba hovlisida o`simliklarni o`stirishga,
ko`paytirishga va parvarishlashga oid ishlar bilan shug`ullanadilar.
Texnologiya dasturi talablari quyidagilarni o`z ichiga oladi.
1. Buyumlarni kundalik uchun zarurligi.
2. Narsa-buyum yoki ishni bajarish jarayonida bolalarga berish mumkin
bo`lgan dasturda ko`rsatilgan bilim va malakalarining mazmundorligi.
3. Barcha o`quvchilarni darsda band qilish imkoniyati.
Texnologiyaning yangi dasturlari, metodlari va tashkiliy shakllari
asosida ishlab chiqiladi. Texnologiya dasturlarida Texnologiya madaniyatining
malaka va ko`nikmalari aks ettirilgan bo`lib, unga qarab maktab o`quvchisi,
o`qituvchisi va maktab faoliyatiga baho beriladi. O`qituvchi o`quvchilarning u
yoki bu xususiyatlarini, Texnologiya madaniyatining tarkibiy qismi birligini
hisobga olganda dastur tuzib chiqadi.
Texnologiya ta’lim yo`nalishlaridan birinchisi bolada va o`smirda inson
texnologiya haqida va uning texnologiyaining mahsuli yaratilgan buyumlar
to`g`risida, ishlab chiqarish muhiti, materiallarni ishlab chiqarish texnologiyasi,
moddiy ishlab chiqarish iqtisodiyoti haqida tasavvurlar hosil qilishga har
tomondan yondashishni talab qiladi.
Texnologiya fani yo`nalishining ikkinchisi, o`quvchilarda oilada va
turmushdagi vazifalarni taqsimlash, ularni bajarish to`g`risidagi tasvvurlarni
shakllantirish.
Uchunchisi esa hozirgi zamon o`quvchisi tabiatga ekologik
munosabatda bo`lishni shakllantirish, uni qishloq xo`jaligi sohasidagi malaka va
ko`nikmalari bilan qurollantirish kerak.
Texnologiya fanini o’tish jarayonida hosil qilingan bilimlar, malakalar
va ko`nikmalar maqsadsiz emas, balki insonning asosiy qobiliyati –
texnologiyaga bo`lgan qobiliyatini rivojlantirish vositasi hisoblanadi.
Texnologiya darsining maqsadi
– shaxsning turmush tarziga,
texnologiya madaniyatiga qaratilgan barqaror yo`l yo`riqni qaror toptirish, ijodiy
faoliyat qilishga, amaliy, ahloqiy va ruhiy tayyorgarlikni amalga oshirish,
o`quvchilarni xalq xo`jaligidagi muvoffaqiyatli faoliyatida zarur bo`lgan ijodiy
qobiliyatlarni, aqliy, jismoniy fazilatlarni rivojlantirishdir.
Texnologiya o`zining bosqichlarida bolalar, o`smirlar va yoshlarning
yoshi, funktsional imkoniyatlarining o`ziga xosligi, ruhiy rivojlanishi, ijtimoiy
mavqiega muvofiq ravishda ko`p tomonlama yo`nalishga ega bo`lishi lozim.
Texnologiya darslari bolalarga turli xil amaliy va nazariy bilimlarni
o'rgatadi. Bu darslar, asosan, bolalarning kreativ fikrlashini rivojlantirish,
muammolarni hal qilish, va texnologiyalarni kundalik hayotda qo'llay olishlariga
540
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
yordam beradi. Quyida texnologiya darslarida bolalarga o'rgatiladigan asosiy
bilimlar:
1.
Texnologiyalarning asosiy tushunchalari
:
Texnologiya nima?
: Texnologiyaning tarixi, ahamiyati va uning turli
sohalarda qo'llanilishi haqida bilim.
Ishlab chiqarish jarayonlari
: Mahsulotlarni yaratish, ishlab
chiqarish va ularga ishlov berish jarayonlari.
Dasturlash asoslari
: Bolalar oddiy dasturlash tillari va algoritmlar
bilan tanishadilar.
Axborot texnologiyalari
: Kompyuterlar, internet, dasturlar, va
ularning bizning hayotimizdagi o'rni haqida bilimlar.
2.
Texnologiyalarning turlari
:
Kompyuter texnologiyalari
: Kompyuterlar va ularning qismlari,
operatsion tizimlar, dasturlar va ularni ishlatish.
Elektronika
: Elektron qurilmalar, sensorlar, batareyalar va ular
bilan ishlash.
Robototexnika
: Robotlarning ishlash prinsiplari va dasturlash.
3.
Ijodiy ishlanmalar
:
Modellashtirish va dizayn
: 3D modellashtirish, kompyuterda
dizayn yaratish, va grafik dizayn.
Prototiplar yaratish
: Fikrlash va g'oyalarni realizatsiya qilish
uchun prototiplar yaratish.
Quyidagi materiallar bilan ishlash
: Yog'och, plastmassa, metall
va boshqa materiallar yordamida oddiy buyumlarni yasash.
4.
Muammolarni hal qilish
:
Kreativ fikrlash va yechim topish
: Texnologik muammolarni hal
qilish uchun ijodiy va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish.
Kodlash va algoritmlar
: Bolalarga dasturlashni o'rgatishda
muammolarni kodlash va yechimlarni izlash.
5.
Texnologiyalarni xavfsiz ishlatish
:
Kiberxavfsizlik
: Internetda xavfsiz bo'lish, parollarni saqlash,
shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish.
Texnologik qurilmalar bilan xavfsiz ishlash
: Qurilmalarni
xavfsiz va to'g'ri ishlatish, texnologik vositalardan xatarli holatlarda
foydalanmaslik.
6.
Atrof-muhitni himoya qilish va texnologiyalar
:
Barqaror texnologiyalar
: Energiya tejamkor texnologiyalar,
qayta ishlanadigan materiallar va ekologik toza texnologiyalar.
Texnologiya va tabiat
: Texnologiyaning atrof-muhitga ta'siri,
yashil texnologiyalar va ekologik muammolarni hal qilishda
texnologiyaning roli.
7.
Texnologiyalar va jamiyat
:
Innovatsiyalar
: Yangi texnologik g'oyalar, ularning jamiyatga
ta'siri va iqtisodiyotda o'rni.
541
www.namspi.uz
universaljurnal.uz
Texnologiya va ijtimoiy mas'uliyat
: Texnologiyaning ijtimoiy
hayotga ta'siri va muammolarni hal qilishda texnologiyaning o'rni.
Texnologiya darslari bolalar uchun nafaqat texnik bilimlarni o'rgatadi, balki
ularning ijodkorlik, tanqidiy fikrlash, va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini
rivojlantirishga ham yordam beradi. Bu bilimlar ular kelajakda turli sohalarda
muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi uchun mustahkam poydevor yaratadi.
FOYDALANILADIGAN ADABIYOTLAR.
1. R.A.Mavlonova ,O.T.To`rayeva , K.M.Holiqberdiyev “Pedagogika” T.,
“O`qituvchi” 1998- yil
2. X.Sanaqulov ,M.Haydarov “Boshlang`ich sinflarda qog`ozdan amaliy
ishlar” 1996- yil
3.
Турсунова
Ш
.,
Охунжонова
М
.
ПЕДАГОГИК
ВА
АХБОРОТ
КОММУНИКАТЦИЯ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИНИ
ТАДБИҚ
ЭТИШ
ОРҚАЛИ
ТАЪЛИМ
СИФАТИНИ
ОШИРИШ
//Journal of new century innovations. –
2022. –
Т
. 4. –
№
. 1. –
С
. 456-459.
4.
Турсунова
Ш
.
Б
.
Педагогик
компетентлик
ва
уни
самарали
ривожлантириш
//Science and Education. – 2021. –
Т
. 2. –
№
. 3. –
С
. 377-381.
5.
Турсунова
,
Ш
.
Б
.
БЎЛАЖАК
ТЕХНОЛОГИЯ
ФАНИ
ЎҚИТУВЧИЛАРИНИ
ПЕДАГОГИК
ФАОЛИЯТГА
ТАЙЁРЛАШДА
ЗАМОНАВИЙ
ТАЪЛИМ
ТЕХНОЛОГИЯЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШ
.
MATERIALLARI TO ‘PLAMI
, 109.
6.
Абдуллаев
С
.
Х
.,
Турсунова
Ш
.
Б
.
Технологик
таълим
сифатини
оширишда
бўлажак
ўқитувчи
касбий
компетенциясининг
ўрни
//
Ижодкор
ўқитувчи
.
Тошкент
. – 2021. –
С
. 347-355.
7.
Vorobyov
A.Sh.
“Konstruktorlik
va
modelleshtirish”
T.,
“O`qituvchi”1989- yil
8. N.Gushkin. V.R.Xiltunin. “Texnologiya eng yaxshi tarbiyachi”. T.1988y.
7.
.Mavlonova.R.A. “Boshlang`ich sinf Texnologiya darsliklari”. T. 1996y.
