Universal International Scientific Journal
76
Nabiyev Qobiljon Qosimjon o‘g‘li
Andijon davlat universiteti Biotexnologiya yo‘nalashi talabasi
Uzbekistan
https://orcid.org/0009-0005-6092-4410
Annotatsiya.
Hozirgi kunda yallig’lanishning yangidan-yangi turlari kelib chiqmoqda. Ularning har
biri alohida organlar va organlar sistemasining faoliyati bilan bog’liq. Umumiy qilib olganda, hamma
kasallik aslida “Yallig’lanish” hisoblanadi. Ularning rivojlanishi o’tkir va surunkali holatlarga qarab har xil
bo’ladi. Bu maqolada ularning molekular mexanizmlari hamda unga qarshi kurashishda xalq tabobatida
qo’llaniladigan o’simliklarning ayrimlari haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Yallig’lanish, molekular mexanizm, kimyoviy tarkib, siklooksigenaza (SOG),
Prostaglandinlar, Rosa L, Sinapis arvensys, Amygdalus communis L.
Аннотация:
В настоящее время появляются новые виды воспалений. Каждый из них связан с
деятельностью отдельных органов и систем органов. Вообще все болезни на самом деле являются
«Воспалениями». Их развитие различно в зависимости от острых и хронических состояний. В
данной статье представлена информация об их молекулярных механизмах и некоторых растениях,
используемых в народной медицине для борьбы с ним.
Universal Xalqaro Ilmiy Jurnal
O‘ZBEKISTONDA UCHRAYDIGAN AYRIM O‘SIMLIKLARNING YALLIG‘LANISHGA
QARSHI XUSUSIYATLARINI ANIQLASH
Universal International Scientific
Year: 2025 Issue: 2 Volume: 2
Published: 20.02.2025
International indexes
Universal International Scientific Journal
77
Ключевые
слова:
Воспаление,
молекулярный
механизм,
химический
состав,
циклооксигеназа (СОГ), простагландины, Rosa L, Sinapis arvensys, Amygdalus communis L.
Abstract:
Nowadays, new types of inflammation are emerging. Each of them is related to the activity
of individual organs and organ systems. In general, all diseases are actually "Inflammation". Their
development is different depending on acute and chronic conditions. This article presents information about
their molecular mechanisms and some of the plants used in folk medicine to combat it.
Keywords:
Inflammation, molecular mechanism, chemical composition, cyclooxygenase (SOG),
Prostaglandins, Rosa L, Sinapis arvensys, Amygdalus communis L.
Language:
Uzbek
Citation:
Nabiev , Q. (2025). DETERMINING THE ANTI-INFLAMMATORY PROPERTIES OF
SOME PLANTS FOUND IN UZBEKISTAN. Universal International Scientific Journal, 2(2), 76–83.
Retrieved from
https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1441
https://doi.org/10.5281/zenodo.14910341
Yallig'lanish
ko'pincha og'riq bilan
bog'liq bo'lgan murakkab jarayon bo'lib, qon
tomirlari o'tkazuvchanligini oshirish, oqsil
denatüratsiyasining kuchayishi va membrana
o'zgarishi kabi hodisalarni o'z ichiga oladi.
Tanadagi hujayralar mikroblar, jismoniy
omillar yoki kimyoviy vositalar tomonidan
zararlanganda, zarar stress shaklida bo'ladi.
To'qimalarning yallig'lanishi stressga javob
berish
natijasida
yuzaga
keladi.
Bu
shikastlangan
hududda
qizarish,
og'riq,
issiqlik, shishish va funktsiyalarni yo'qotish
bilan
tavsiflangan
himoya
reaktsiyasi.
Funktsiyani yo'qotish zararning joylashuvi va
darajasiga qarab sodir bo'ladi. Yallig'lanish
tananing o'ziga xos bo'lmagan ichki mudofaa
tizimlaridan biri bo'lganligi sababli, tasodifiy
kesilgan to'qimalarning reaktsiyasi issiqlik,
radiatsiya, bakterial yoqi virusli invaziya
natijasida kuyish natijasida kelib chiqqan
boshqa turdagi to'qimalarning shikastlanishiga
o'xshaydi [4].
Prostoglandinlar - tananing deyarli
barcha to'qimalarida, shu jumladan qon
tomirlari
devorlarida
sintezlanadigan
gormonga o'xshash moddalar. Ular qon
bosimini, bachadon qisqarishini va boshqa bir
qator fiziologik jarayonlarni tartibga solishda
ishtiroq etadilar.
Prostaglandinlar
yog'ga
o'xshash
moddalar
(lipidlar)
guruhiga
kiruvchi
eikosanoidlarga
mansub
kichik
molekulalardir. Bu guruhga shuningdek,
kimyoviy tuzilishga o'xshash birikmalar -
yallig'lanish va allergik reaktsiyalarda rol
o'ynaydigan leykotrienlar va qon ivishida
ishtiroq etadigan tromboqsanlar kiradi. Barcha
eykosanoidlar umumiy tarkib - araxidon
kislotadan hosil bo'lib, to'yinmagan yog'li
kislotalar sinfiga kiradi va boshqa yog'
kislotasi - linolenikdan sintezlanadi, u oziq-
ovqat bilan inson tanasiga kiradi[1.55].
Yallig’lanishning
molekular
mexanizmlari. Siklooqsigenazalar, SOG (ing.
Universal International Scientific Journal
78
Cyclooxygenase, COX) - prostaglandinlar,
prostatsiklinlar
va
tromboqsanlar
kabi
prostanoidlarni
sintez
qilishda
ishtiroq
etadigan
fermentlar
guruhi.
Sikloqsigenazalarning
farmakologik
ingibirlanishi yallig'lanish va og'riq belgilarini
kamaytiradi, bunday ingibitorlarga aspirin va
ibuprofen misol bo'ladi. Ba'zan "prostaglandin
sintaza", "prostaglandin sintetaza" atamalari
sikloqsigenazalarga nisbatan qo'llaniladi.
SOG ni batafsil o'rganishda ushbu
fermentlar turli to'qimalarda joylashganligi,
aspiringa o'xshash dorilarga turli xil sezgirlik
spektrini ko'rsatishi aniqlandi, bu esa ferment
izoformalarining mavjudligini taxmin qilishga
imkon berdi. Odamlarda SOG ni kodlaydigan
ikkita gen tasvirlangan: COX-1 va COX-2.
Birinchi
gen
mahsulotining
alternativ
qo'shilishi fermentning ikkita shaklini hosil
qiladi.
Siklooqsigenazalar araxidon kislotasini
prostaglandin H2 ga aylanishini katalizlaydi
(PGH 2, boshqa prostaglandinlar, prostatsiklin
va tromboqsan A2 ning o'tmishdoshi) [2.65].
O’simliklarning yallig’lanishga qarshi
xususiyatlarini o’rganish.
1. Qonni (5 ml) oling va 1: 1 nisbatda
oddiy tuz eritmasi bilan 3 marta yuving.
Yakuniy
qon
pıhtısı
10%
hajmdagi
konsentratsiyada
sho'r
suv
yordamida
tayyorlangan.
2. Turli konsentratsiyalarda (1000, 800,
600, 400 va 200 mkg/ml) o‘rganilayotgan
ekstraktdan 1 ml tayyorlang va distillangan
suvda (DMSOda ham eritilishi kerak) eritiladi.
Aspirin ijobiy nazorat sifatida qabul qilinadi.
3. Probirkaga 1 ml tekshiriluvchi
probirka quyiladi, unga 1 ml hajm bo‘yicha
10% li qon eritmasidan qo‘shiladi va
aralashma suv hammomida 56°S haroratda 30
daqiqa ushlab turiladi. Keyin xona haroratiga
qadar sovutiladi. Aralash 2500 rpm tezlikda 5
minut davomida sentrifugalanadi va yuqori
qismdagi
suspenziyaning
optik
zichligi
spektrofotokolometrda
560
nm
to'lqin
uzunligida kuzatiladi (erituvchining o'zi
nazorat sifatida ishlatiladi) [3.146-155].
O’rganilgan o’simliklarning natijalari:
Mahalliy
nomi
Ilmiy
nomi
Ekstrakt
olingan
a'zozi
Olingan
biomassa
(gr)
Ajratib
olingan
ekstrakt
miqdori
(mg)
Yallig'lanishga
qarshi
faolligi (%)
Zirk
Berberis
vulgaris L.
Bargi
5.15
50
87
Sachratqi,
oddiy
sachratqi
Cichorium
intybus L.
bargi,
urug'i,
poyasi
13.8
320
80
Piyoz
Állium
cépa
bargi,
urug'i,
guli
13.13
60
96
Eman,
dub, bolut
Оиегсик
Guli
20.86
840
0
Isiriq
peganum
bargi,
poyasi
20.87
840
7.03
Zanjabil
Zingiber
offi cinale
bargi,
poyasi
5.3
250
86
Mavrak
Salvia
bargi,
poyasi
5.09
370
86
Zirk (Berberis vulgaris L.), qora-qand —
zirkdoshlar (zirkgullilar oilasi)ga mansub
butalar turkumi. Barglari qalin, qisqa bandli,
ketma-ket joylashgan. Guli sariq, qoʻsh gul-
qoʻrgʻonli, shingilga toʻplangan; mevasi
rezavor. Shimoliy yarim sharda tarqalgan. 194
turi
bor.
45
turi
iqlimlashtirilgan.
Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida qizil
zirk bilan qora zirk tarqalgan. zirk bargi
tarkibida berberin, oksikontin, berbamin va
boshqa alkoloidlar bor. Ularning mevalari
nordon, mazali boʻlganligidan turli xil
taomlarga,
jumladan,
palovga
solinadi,
ovqatni xushtaʼm qiladi. Qora zirk keng
isteʼmol qilinganligi uchun uning tusiga nisbat
berib “qoraqand” deb ataladi. Tabobatda jigar
xastaliklarini
davolashda,
isitmani
pasaytiruvchi, ich ketishni toʻxtatuvchi va
yurakni mustahkamlovchi vosita sifatida
qoʻllaniladi.
Universal International Scientific Journal
79
Mevasi – past oziqa quvvatiga ega
boʻlgan parhez mahsuloti. Uning 100 gida 29
kKal
quvvat
bor.
Mevasi
tarkibida
karotinoidlar
(ksantofill,
lyutein,
xrizantemaksantin, zeaksantin, auroksantin,
flavoksantin kapsantin v.b.), uglevodlar,
xushboʻy hamda pektin moddalari, organik
kislotalar, makro- va mikroelementlar, Ye va S
vitaminlari va beta-karotin moddalari bor.
Chiroyli koʻrinishidan tashqari zirk
shifobaxsh xususiyatlarga ham ega. Qadimgi
Yunonistonda undan qonni tozalash vositasi
sifatida foydalanishgan. Tibiyotda zirk inson
yoshligini uzaytiradigan tabiiy modda deb
hisoblashgan. Uni diyorimizda ham keng
isteʼmol qilib kelingan, ildizi, tanasi va
poʻstlogʻi qon oqishini toʻxtatishda, turli xil
shamollash
xastaliklarini
davolashda
qoʻllanilgan.
Mevasi
sharbati
issiqni
tushirish,
mikroblarni oʻldirish, qon ketishini toʻxtatish
xususiyatlarga
ega.Uni
isteʼmol
qilish
shuningdek, organizmni tozalash, toksinlarni
chiqarib
yuborish,
qartayish
jarayonini
sekinlashtirish maqsadlarida ham tavsiya
etiladi. Jigar xastaliklarida, revmatizm, peshob
yoʻllari va buyrak shamollashidan forigʻ
boʻlish maqsadida yangi pishgan zirk mevasini
taomga qoʻshib isteʼmol qilish lozim boʻladi.
Zirkda oʻt haydash xususiyatiga ega
boʻlgan berberin alkaloidi bor. Bu modda
shuningdek, ichkilik ichish va kashandalikdan
qutilish yoʻliga kirgan kishilarga ham yordam
beradi. Dorixonalarda berberin nomli dori
sotiladi, uni zirkdan ajratib olinadigan
moddadan tayyorlanadi. Bu dori oʻt qopida
paydo boʻlgan tosh va xoletsistitni davolashda
qoʻllanadi.
Italiyalik
olimlar
shifokorlar
bilan
hamkorlikda berberin bezgak kasalligi bilan
ogʻrib, buyraklari shishgan kishilarga amalda
misli yoʻq shifobaxsh vosita ekanligini
aniqlashdi. Hind shifokorlari ogʻir yuqumli
leyshmanioz
xastaligini
davolashda
berberindan foydalanishadi.
Zararli yomon shishlarni davolashda
tarkibida zirk mevasi boʻlgan maxsus giyohlar
majmuasini tavsiya etiladi. Zirk ildizi
poʻstlogʻi xoletsistit, sariq kasali zoʻrayishi,
oʻt pufagidagi tosh kasalliklarini davolashda
tayyorlanadigan xolelitin deb nomlanadigan
dori tarkibiga kiradi. Xitoyda zirk oʻsimligi
tanasi
poʻstlogʻini
koʻz
shamollashini
davolashda qoʻllashadi, ildiz poʻstlogʻidan
nafas yoʻllarini ochish, yaralarni bitirish va
saraton kasalligini davolashda foydalanishadi.
Bolgarlar zirk poʻstlogʻini radikulit va
buyrak kasalliklarini davolashda ishlatishadi.
Polshada zirkdan gipovitaminoz (vitamin
yetishmovchiligi)xastaligini
davolashda
foydalanishadi. Nemislar zirkni oshqozon
ichak yoʻllari, ogʻiz boʻshligʻi, oʻpka illatlarini
davolashda damlama sifatida ishlatishadi.
Fransiyada zirk bakteritsid, gipotenziv va
bezgakka qarshi vosita sifatida tavsiya etiladi.
Pishgan mevalari va barglaridan juda
yoqimli va foydali vitaminlarga boy boʻlgan
choy damlash mumkin. Bu juda oson
tayyorlanadi, buning uchun uning mevasidan
va barglaridan 1 choy qoshiqdan olinib,
ularning ustidan 1 stakan qaynoq suv quyib,
bir soat dimlab qoʻyiladi. Bunday choyni ikki
hafta davomida kuniga uch mahal ijobiy
natijaga erishguncha ichiladi.
Koʻz shamollash, ekzemada, jarohatlarda
bu qaynatma bilan yuvish yoki unda
hoʻllangan dokani kasallangan aʼzoga qoʻyish
ijobiy natija beradi. Artritda, revmatizmda,
radikulitda, oyoq muskullari shikastlanganda,
osteoxondrozda shamollashni oluvchi va
Universal International Scientific Journal
80
ogʻriq qoldiruvchi vosita sifatida bu oʻsimlik
qaynatmasi ichiladi, u bilan hoʻllangan doka
kasal aʼzoga qoʻyiladi, komress qilinadi.
Zirk ildizi va barglari qaynatmasi:
yanchib maydalangan ildizi va barglaridan 1
osh qoshiq olib, ustidan 1 stakan suv quyib, 1
daqiqa davomida qaynatiladi va 30 daqiqa
tindiriladi, dokalan oʻtkaziladi. Ichketishda
ovqatlanishdan 1 soat oldin 1 osh qoshiq
ichiladi.
Zirk ildizi qaynatmasi (surtiladi): 1-2 osh
qoshiq maydalangan ildizi ustidan yarim litr
suv quyiladi, 1 daqiqa qaynatiladi, 1 soat
davomida tindiriladi. Yuqorida sanab oʻtilgan
kasalliklarda qaynatmada hoʻllangan doka
kasal aʼzoga qoʻyiladi, komress qilinadi.
Zirkni isteʼmol qilish ayollarga
klimaks va koʻzi yorigandan keyingi chilla
kunlarida, muskullar faolligini oshirishini
inobatga olib, homilador hamda emizikli
ayollarga ham uni isteʼmol qilish tavsiya
qilinmaydi.
Oʻt pufagida tosh, jigar sirrozi, sariq
kasalligida, uni isteʼmol qilish yoqmaydigan
ayrim shaxsiy holatlarda, shuningdek, 12
yoshga toʻlmagan bolalar isteʼmol qilishi
maslakat berilmaydi. Yana shuni bilib qoʻyish
kerakki,
zirkning hali pishib yetilmagan
koʻk mevasi zaharli boʻlganidan uni
isteʼmol qilish aslo mumkin emas.
intybus L.) – murakkab guldoshlar oilasiga
mansub koʻp yillik begona oʻt.
Poyasi shoxlanadi, serbarg, bargi 30—
130 sm, pastki qismi oq tukli. Barglari ketma-
ket joylashgan.
Gullari havorang, barg qoʻltiqlarida
kalta gulbandda tup-tup
boʻlib, poya uchida
esa yakka savatchasimon toʻpgulga yigʻilgan.
Ildizi oʻq ildiz tuproqqa 1,5 m chuqur
gacha
kiradi. Sachratqi ildizida
20%
gacha insulin bor
(Yevropa mamlakatlarida
dorivor
ekin
sifatida
ekiladi). Mart-
mayda oʻsa boshlaydi, iyul-okt.gacha gullaydi
va mevalaydi. Urugʻidan koʻpayadi. Asosan,
sugʻoriladigan ekinlar orasida (bedazorlarda
juda koʻp) uchraydi. Shuningdek, tashlandiq
yerlar, yoʻl, dala, ariq yoqalari, bogʻlarda
oʻsadi. Zararkunandalarga makon. Xalq
tabobatida oftob urganda
va
sachrama
toshmalarni
davolashda poyasi qaynatmasi
va kulidan foydalaniladi.
Kurash
choralari: beda urugʻini
tozalash, paxta va boshqa chopiq qilinagan.
Piyoz
Állium cépa
) — ko‘p
yillik o‘t o‘simlik bo‘lib, Piyoz (Allium)
turkumi, Piyozdoshlar (Allioideae) kenja
oilasi va Amarillisdoshlar (Amaryllidaceae)
oilasiga mansub tur hisoblanadi. U keng
Universal International Scientific Journal
8
1
tarqalgan sabzavot
ekini sifatida
ma’lum.
Ko‘p yillik o‘simlik (madaniysi - ikki yillik).
Piyoz diametri 15 sm gacha boʻladi.
Tashqi qobiqlari quruq, sariq, ba’zan binafsha
yoki oq; ichki - etli, oq, yashil yoki binafsha
rang,qisqa poyada joylashgan
bo‘lib, kurtak deb ataladi.
Barglari naysimon, ko‘k-yashil rangda
boʻladi. Bo‘yi 1,5 m gacha bo‘lgan, ichi bo‘sh,
bo‘rtib
chiqqan,
ko‘p
gulli
soyabonli to‘pgul bilan tugaydi.
Uzun gulbandlarda joylashgan gullar ya
shil-oq rangli bo‘lib, diametri 1 sm gacha
yetadi. Gulqo‘rg‘oni oltita bargchadan tashkil
topgan, oltita changchisi mavjud; urug‘chisi
ustki qismida uch uyali tugunchaga ega.
Ba’zan to‘pgulda gullardan tashqari mayda
piyozlar ham hosil bo‘ladi.Mevasi -
oltitagacha urug‘ni o‘z ichiga olgan koʻsak.
Urug‘i qora, uch qirrali, burushgan, mayda
boʻladi.
Iyun-iyulda gullaydi. Mevasi avgustda
pishadi.
Eman
, dub, bolut (
Оиегсик.
) —
qoraqayindoshlar oilasiga mansub
doim
yashil daraxt, baʼzan butalar turkumi.
Shimoliy yarimsharning mo’tadil, subtr
mintaqalarida 450
Amerikada 200)dan
ortiq turi bor.
Rossiya, Kavkaz va Gʻarb. Yevropada t
arqalgan bargi bandli oddiy yoki yozgi E. (
0.
гоиг
), qoyali yoki qishki Emanni, gruziya
emani
mongol
emani
va
boshqalar
emanzor oʻrmonlar hosil qiladi.
Oʻzbekistonda emanning
qizil
E.
turi ekiladi. Ildizi oʻqildiz (5 m chuqurlikka
kirib boradi). Daraxtining balandligi 20–25 m,
shoxshabbasi keng.
Barglari teskari
tuxumsimon,
oʻyma, novdalari qizgishqoʻngʻir rangda,
tuksiz.
Toʻpguli kuchala yoki boshcha.
Aprel oyida gullab (15—60 yoshidan
gullay
boshlaydi), sentabrda urugʻi pishadi.
Mevasi
yongoqcha
(choʻchqayongʻoq).
E. yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka chidamli dara
xt. 400—1000 yilgacha yashaydi.
Yogʻochi aviatsiya va kemasozlikda, qu
bochkasozlikda
qimmatli xom ashyo hisoblanadi.
Poʻstlogʻidan
teri
oshlashda
foydalaniladi.
Shahar koʻchalari va xiyobonlarda
manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. E. ixrta
oʻrmonlari tashkil qilishda 1-oʻrinni egallaydi,
atrof muhitga sogʻlomlashtiruvchi taʼsiri
boʻyicha boshqa oʻsimliklardan ustun turadi.
E.
toʻnkasidan
oʻsib
chiqadi
va
yongʻoqchasidan (kuzda ekib) koʻpaytiriladi.
Koʻchatlari
birikki
yildan
keyin
(bahorda) koʻchirib oʻtqaziladi.
Universal International Scientific Journal
82
Isiriq
peganum)
—
tarkibida alkaloidlar bo‘lgan, xalq
tabobatida shifobaxsh vosita
sifatida
turli
yo‘llar bilan (jumladan, tutatib) foydalanib
kelinadigan, isiriqdoshlar oilasiga mansub
koʻpyillik yovvoyi o‘t o‘simlik
Boʻyi 60-70 sm. Poyasi bir nechta,
sershox. Barglari kulrang yoki yashil. Gullari
sargʻish-oq, shoxining uchida. Mevasi
dumaloq koʻsakcha.
6 turi maʼlum. Oʻzbekistonda 1 turi
(Peganum
harmala)
oʻsadi. Choʻl va yarim choʻllarda,
aholi yashaydigan yerlarda, ekinlar orasida
va togʻ yon
bagʻirlarida
uchraydi.
Tarkibida alkaloidlar (garmin,
garmalin,
peganin va b.), yogʻ, boʻyoq kabi moddalar
bor. Urugʻidan jun gazlama va shoyilar uchun
boʻyoq olinadi. Badboʻy islarni yoʻqotish, har
xil ofatlarni qaytarish maqsadida ham
isiriqdandan foydalaniladi.
Zanjabil
(Zingiber offi cinale) – bir
pallalilar sinfiga, zanjabildoshlar oilasiga
mansub, yoʻgʻon ildizpoyali koʻp yillik oʻt
oʻsimlik. Asosan, tropik va subtropiklarda
tarqalgan. Jan. va Jan. Zanjabil Janubi-Sharqiy
Osiyoda paydo boʻlgan va birinchi boʻlib,
keyinchalik madaniylashtirilgan. Butun Hind-
Tinch okeani boʻylab Gavayi orollarigacha
tarqalgan.. Zanjabil Osiyodan eksport qilingan
birinchi ziravor oʻsimliklardan biri boʻlib,
Yevropaga ham maqsadda olob kelingan va
qadimgi yunonlar va rimliklar tomonidan
ishlatilgan. Zanjabil oʻsimligi 2000 yildan
koʻproq vaqt oldin oʻzining shifobaxsh
xususiyatlari bilan tanilgan.
Mavrak
(
Salvia
)
— labguldoshlar oilasiga mansub koʻp yillik
oʻtlar va
yarim
butalar turkumi.
500 turi bor. Oʻzbekistonda 16 turi uchraydi.
Shundan yarim buta boʻlgan dorivor M. ekib
oʻstiriladi; boʻyi 50 sm. Barglari choʻziq yoki
keng nashtarsimon, uzun bandli (poyaning
yuqori qismidagisi bandsiz), qarama-qarshi
joylashgan. Gullari koʻk,
binafsha,
poya
shoxlarining uchida soxta toʻpgul hosil qiladi.
Bargida va gulida 2,5% gacha efir moyi,
shuningdek, oshlovchi va boshqa moddalar
bor. Oʻzbekistonning togʻ yon bagʻirlarida,
adir va bogʻlarda oʻsadigan muskat M.ning
boʻyi 1 m. Barglari yirik, tuxumsimon, uzun
bandli, tarkibida 1,03% gacha efir moylari, S
vitamini, flavonoidlar, oshlovchi va boshqa
moddalar, urugʻida 31 % gacha moy bor.
Bargi xalq tabobatida quvvatlantiruvchi, ovqat
hazm qildiruvchi dori sifatida hamda yurak va
buyrak kasalliklarini davolashda qoʻllanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI
1. Safin M.G., Ruziyev R.S., Aliqulov B.S. -Biologik faol va dorivor moddalar biotexnologiyasi.
“5A420104-Biotexnologiya” mutaxasisligi magistrlari uchun o`quv qo`llanma. Toshkent-2013.
2. S.S Azizova –Farmokologiya. Toshkent- “Yangi asr avlodi” 2006.
3. Sadique J, Al‐Rqobahs WA, Bughaith and EIGindi AR. The bioactivity of certain medicinal plants
on the stabilization of RBC membrane system. Fitoterapia 1989; 60:525‐532. Sakat S, Juvekar AR,
Gambhire MN. In vitro antioxidant and anti-inflammatory activity of methanol extract of Oxalis corniculata
Universal International Scientific Journal
8
3
Linn. Int J Pharm PharmSci 2010;2:146-155.
4. http://wikipedia.org/
5. Э.Т. Бердиев, Э.Т. Ахмедов “ТАБИИЙ ДОРИВОР УСИМЛИКЛАР” Тошкент - 2018 р (укув
кулланма). - Тошкент, УзР ФА Минитипографияси, 2018 -188 бет.
6. Y.R. Toshmatov, Sh.A. Sulaymonov, G’.O. Mamajonov “GLIKOZIDLAR” – Namangan-2017
(uslubiy qo’llanma) Namangan, MamDU 2017 [125b].
7. A.Imomaliyev, A.Zikiryoyev “O`simliklar bioximiyasi”- Mexnat nashriyoti 2-nashr Toshkent -
1987-yil.
8. Хужамшукуров, Н., Эшкобилов, Ш., Дилафруз, К., & Абдутолибов, М. (2023). ВЛИЯНИЕ
БИОГУМУСА НА СОДЕРЖАНИЕ НИТРАТОВ В РАСТЕНИЯХ И ПЛОДАХ ОГУРЦА. Universum:
химия и биология, (1-1 (103)), 24-29.
9. Тўхтабоева, Ф., Ҳошимжонова, М., & Абдутолипов, М. ТЕМИР УДК ВА
ФЕРРОСТИМУЛЯТОРЛАР ТАЪСИРИДА ҒЎЗА ЧИГИТИНИНГ ЗАХИРА ОҚСИЛЛАРИНИ
АНИҚЛАШ.
ILMIY XABARNOMA
,
47
.
10. Nortoji, X., & Muxriddin, A. (2023). ORGANIK DEHQONCHILIKNI DUNYO
MAMLAKATLARI VA RESPUBLIKAMIZDA RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI.
Science and
innovation
,
2
(Special Issue 6), 92-97.
